Mở bài Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng) hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Trong lòng mẹ là đoạn trích hồi kí Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng, kể lại quãng đời cậu bé Hồng mồ côi cha, sống nhờ họ nội trong lúc mẹ phải đi kiếm ăn nơi xa. Qua cuộc trò chuyện với bà cô cay nghiệt và buổi chiều gặp lại mẹ, nhà văn cho thấy tình thương mẹ của một đứa trẻ bền bỉ, trong trẻo đến mức không lời gièm pha nào làm sứt mẻ được.

Nguyên Hồng (1918–1982), quê Nam Định, lớn lên giữa những xóm lao động nghèo ở Hải Phòng, là cây bút luôn hướng về những phận người bị chà đạp. Năm 1938, ông viết tập hồi kí Những ngày thơ ấu, ghi lại tuổi thơ cay cực của chính mình; hai năm sau sách được in thành tập. Đoạn trích Trong lòng mẹ thuộc chương IV của tập hồi kí ấy. Trang văn dựng lên hai cảnh đối lập: bé Hồng đau đớn trước những lời xúc xiểm của bà cô và bé Hồng hạnh phúc vỡ òa khi được nằm trong vòng tay mẹ. Từ đó hiện lên tình mẫu tử thiêng liêng cùng một tâm hồn trẻ thơ nhạy cảm, giàu lòng tự trọng.

Hồi kí là thể loại người viết tự kể lại những gì mình đã thực sự trải qua, nên mỗi trang thường mang hơi ấm của kí ức thật. Bài 3 sách Ngữ văn 6 Cánh diều đưa ta đến với một trang hồi kí như thế: đoạn trích Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng. Ngôi kể thứ nhất giúp người đọc nghe trực tiếp tiếng lòng của bé Hồng, từ nỗi tức tưởi khi bị bà cô khơi chuyện mẹ đến niềm sung sướng lúc ngồi trên xe cùng mẹ. Chính sự thật của trải nghiệm ấy đã làm nên sức lay động bền lâu của đoạn trích.

Từ lời ru của bà, của mẹ đến những trang sách trong nhà trường, tình mẹ con luôn là mạch nguồn không bao giờ cạn của văn chương Việt Nam. Mỗi nhà văn tìm một lối riêng để chạm vào tình cảm ấy. Nguyên Hồng không kể về một mái ấm êm đềm, ông kể về đứa con phải sống xa mẹ, ngày ngày nghe người lớn nói xấu mẹ mình. Đoạn trích Trong lòng mẹ, rút từ hồi kí Những ngày thơ ấu, vì thế khiến người đọc nghẹn lòng: giữa bao cay đắng, tình yêu bé Hồng dành cho mẹ vẫn nguyên vẹn và mãnh liệt.

Ít nhà văn có tuổi thơ nhiều nước mắt như Nguyên Hồng. Cha mất sớm, mẹ phải tha phương kiếm sống, cậu bé lớn lên trong sự ghẻ lạnh của họ hàng bên nội. Khi cầm bút, ông đã trở lại với những ngày ấy bằng tập hồi kí Những ngày thơ ấu. Đoạn trích Trong lòng mẹ là trang viết tiêu biểu nhất của tập sách: nỗi đau của một đứa trẻ bị dồn vào thế cô độc được kể bằng giọng văn chân thành, tha thiết, rồi khép lại bằng khoảnh khắc ấm áp khi đứa con tìm lại được mẹ.

Ở Bài 4 sách Ngữ văn 6 Cánh diều, học sinh đọc bài nghị luận của Nguyễn Đăng Mạnh mang nhan đề Nguyên Hồng – nhà văn của những người cùng khổ. Nhan đề ấy gói lại cả một đời văn: Nguyên Hồng đặc biệt xót thương phụ nữ và trẻ em, những người chịu nhiều thiệt thòi nhất trong xã hội cũ. Đoạn trích Trong lòng mẹ là minh chứng rõ ràng cho tấm lòng đó. Người mẹ góa bụa bị định kiến vùi dập, đứa con nhỏ bị họ hàng hắt hủi, vậy mà giữa họ vẫn sáng lên một tình mẫu tử sâu nặng không cổ tục nào dập tắt nổi.

“Mợ ơi! Mợ ơi! Mợ ơi!” – ba tiếng gọi bật ra liền một hơi khi bé Hồng đuổi theo chiếc xe kéo là chi tiết khó quên bậc nhất trong đoạn trích Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng. Đó là tiếng kêu dồn nén của bao ngày thương nhớ, của những lần cậu bé nuốt nước mắt trước lời mỉa mai của bà cô. Từ tiếng gọi ấy, ta bước vào thế giới tâm hồn một đứa trẻ thiếu thốn tình thương nhưng chưa bao giờ thôi tin yêu mẹ, điều làm nên giá trị của trang hồi kí.

Cùng viết về tuổi thơ bằng thể hồi kí, mỗi tác giả lại giữ một mảnh kí ức rất khác. Hon-đa Sô-i-chi-rô nhớ về những ngày mê mẩn máy móc và nuôi giấc mơ sáng chế, còn Nguyên Hồng mang theo suốt đời nỗi tủi nhục của đứa trẻ mồ côi cha, phải xa mẹ. Đặt cạnh nhau trong cùng một bài học, hai văn bản cho thấy tuổi thơ có thể là bệ phóng để vươn lên, cũng có thể là vết thương cần được chữa lành. Với bé Hồng trong đoạn trích Trong lòng mẹ, liều thuốc chữa lành ấy chính là vòng tay của mẹ.

Bé Hồng trong đoạn trích Trong lòng mẹ là một trong những nhân vật trẻ em gợi nhiều thương cảm nhất của văn học Việt Nam trước năm 1945. Qua ngòi bút tự truyện của Nguyên Hồng, cậu bé hiện lên với hoàn cảnh éo le: cha vừa mất, mẹ đi xa, bản thân phải sống giữa những người họ hàng lạnh nhạt. Thế nhưng ở cậu có một tâm hồn nhạy cảm, một lòng tự trọng sớm thành hình và trên hết là tình yêu mẹ sâu sắc. Phân tích nhân vật bé Hồng là đi tìm vẻ đẹp của một đứa trẻ biết vượt lên hoàn cảnh bằng tình thương.

Muốn tình mẹ con sáng lên, Nguyên Hồng đặt bên cạnh bé Hồng một nhân vật đối lập là bà cô. Trong đoạn trích Trong lòng mẹ, người đàn bà này không hề đánh đập cháu, nhưng từng câu hỏi, từng nụ cười rất kịch của bà đều nhằm gieo vào lòng đứa trẻ sự coi thường mẹ mình. Nhân vật ấy là hiện thân của lối sống hẹp hòi, lạnh lùng, nhân danh lề thói cũ để làm đau người khác. Tìm hiểu bà cô giúp ta thấm thía nỗi đau của bé Hồng và thái độ phê phán của nhà văn.

Có những trang văn chỉ đọc một lần là nhớ mãi, như cảnh bé Hồng được ngồi bên mẹ trên chiếc xe kéo trong đoạn trích Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng. Sau bao ngày mong đợi, cậu bé chìm hẳn vào cảm giác êm ái mà lời văn diễn tả thật xúc động: “Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ”. Khoảnh khắc ấy cuốn trôi những lời cay độc của bà cô, chỉ còn lại niềm hạnh phúc trọn vẹn. Cảm nhận đoạn văn gặp mẹ cũng là cảm nhận phép màu của tình mẫu tử.

Có ý kiến cho rằng đoạn trích Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng là khúc hát cảm động về tình mẹ con. Nhận xét ấy không hề quá lời. Dù bị bà cô ra sức gieo nghi ngờ, dù gần một năm không nhận được thư mẹ, bé Hồng vẫn nghĩ về mẹ bằng tất cả sự kính yêu. Còn người mẹ, ngày trở về, đã dành cho con những cử chỉ âu yếm nhất. Bài viết sẽ làm rõ tình mẫu tử ấy qua hai phần của đoạn trích: cuộc đối thoại với bà cô và cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa hai mẹ con.

Người ta thường nói văn chương đích thực được viết ra từ những vết thương có thật. Với Nguyên Hồng, vết thương ấy là tuổi thơ mồ côi, là người mẹ trẻ phải bỏ quê đi kiếm sống giữa sự khinh rẻ của họ hàng nhà chồng. Mới hai mươi tuổi, ông đã đủ can đảm lật lại những trang kí ức đau đớn nhất để viết Những ngày thơ ấu. Trong lòng mẹ là chương sách mà nỗi đau và niềm hạnh phúc đứng sát bên nhau: một bên là sự cay nghiệt của bà cô, một bên là vòng tay dịu dàng của mẹ. Đọc đoạn trích, ta không chỉ thương một cậu bé bất hạnh mà còn nhận ra sức mạnh của tình yêu thương trong việc nâng đỡ tâm hồn con người.