Phân tích nhân vật thầy Đuy-sen trong Người thầy đầu tiên – Dàn ý + 6 mẫu hay

Trong cuộc đời mỗi người, có những người thầy mà ta nhớ mãi, không phải vì họ giỏi giang hơn ai, mà vì họ đã đến bên ta đúng lúc ta cần nhất. Với cô bé mồ côi An-tư-nai trong đoạn trích Người thầy đầu tiên của nhà văn Cư-rơ-gư-xtan Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp, người thầy ấy là Đuy-sen. Qua lời kể của người học trò năm xưa, thầy Đuy-sen hiện lên thật giản dị mà cao đẹp: một con người giàu nghị lực, tận tụy với việc dạy học và yêu thương học trò bằng cả trái tim.

Thầy Đuy-sen xuất hiện ở một làng quê miền núi nghèo nàn, lạc hậu, nơi người lớn chỉ biết làm lụng và coi việc học là chuyện xa xỉ. Không có trường, thầy tự tìm đến chuồng ngựa cũ bỏ hoang trên đồi, một mình phát cỏ, trát lại vách, sửa cánh cửa xiêu vẹo, đắp lò sưởi, bắc ống khói. Lần đầu An-tư-nai gặp thầy, thầy vừa từ trong nhà bước ra, người lấm lem đất cát, tay quệt mồ hôi trên mặt. Hình ảnh ấy không có chút gì “oai” của một thầy giáo, nhưng lại cho thấy sự lao động cần mẫn, bền bỉ. Thầy làm tất cả chỉ với một mong muốn: trẻ em trong làng có chỗ để học.

Điều khiến người đọc cảm động nhất ở thầy Đuy-sen là tình thương dành cho học trò. Ngay trong lần gặp đầu, thầy đã niềm nở hỏi các em đi đâu về, pha trò rằng những cái bao còn to hơn người các em, rủ các em đến xem trường. Thầy khen cái tên An-tư-nai hay, đoán cô bé chắc là ngoan lắm và tin tưởng nhờ cô dẫn các bạn đi học. Với một cô bé mồ côi quen bị quát mắng, những lời ấy như một làn hơi ấm. An-tư-nai kể rằng nụ cười hiền hậu của thầy khiến lòng cô ấm hẳn lên. Người thầy ấy hiểu tâm lí trẻ nhỏ, biết cách xóa đi sự rụt rè, e ngại của các em.

Tình thương ấy càng rõ trong những ngày đông giá. Con suối dưới chân đồi lạnh buốt, các em nhỏ không thể lội qua. Thầy Đuy-sen lần lượt đưa từng em sang: lưng cõng một em, tay bế một em, cứ thế cho đến hết. Thầy tìm gỗ bắc cầu không đủ, bèn cùng học trò kê đá, đắp đất làm lối qua suối, chân trần lội trong làn nước buốt giá mà không ngơi tay. Khi An-tư-nai bị lạnh cóng đến tê dại, thầy vội bế cô lên bờ, cởi áo choàng lót cho cô ngồi, xoa đôi chân tím tái, ủ đôi bàn tay cô trong tay mình và hà hơi cho ấm, rồi bảo cô cứ ngồi đó, để một mình thầy làm tiếp. Những cử chỉ ấy không khác gì tình thương của một người cha, người anh dành cho em nhỏ.

Thầy Đuy-sen còn là người có tầm nhìn và niềm tin vào học trò. Thầy nhận ra An-tư-nai sáng dạ, khen em thông minh lắm và ước có ngày gửi được em ra thành phố lớn để học hành đến nơi đến chốn. Ở một ngôi làng mà người ta còn chưa tin vào ích lợi của việc học, ước mơ ấy thật lớn lao. Chính niềm tin ấy đã thắp lên trong cô bé khát vọng vươn tới một cuộc đời khác.

Không chỉ vậy, thầy còn có bản lĩnh vững vàng trước định kiến. Bọn nhà giàu cưỡi ngựa đi qua suối nhìn thầy cõng học trò thì cười cợt, buông lời lăng mạ, có kẻ còn quất ngựa cho bùn nước bắn tung tóe. An-tư-nai uất ức muốn đuổi theo mắng chúng, còn thầy lại như không nghe thấy gì, nghĩ ra chuyện vui để học trò cười và quên đi. Thầy không để sự chế giễu làm mình lung lay, cũng không để học trò phải buồn. Đó là sự điềm tĩnh và bao dung của một người biết mình đang làm điều đúng.

Nhân vật thầy Đuy-sen thành công nhờ cách kể chuyện độc đáo của Ai-tơ-ma-tốp. Thầy không tự nói về mình mà hiện lên qua kí ức, cảm xúc của An-tư-nai, qua những việc làm cụ thể, những lời nói mộc mạc. Tình cảm của người học trò, người đã trở thành viện sĩ, khiến chân dung người thầy thêm chân thực và xúc động. Cô từng thầm mong: “Ước gì thầy là anh ruột tôi!”. Một câu ước ngây thơ mà chứa cả lòng kính yêu, biết ơn vô hạn.

Thầy Đuy-sen không có bằng cấp, cũng chẳng có trường lớp khang trang, nhưng thầy đã làm được một việc lớn: mở ra cánh cửa tri thức cho những đứa trẻ nghèo và thay đổi cả cuộc đời một cô bé mồ côi. Hình ảnh người thầy cõng học trò qua suối mùa đông sẽ còn ở lại mãi trong lòng người đọc, nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng, biết ơn những người thầy đã âm thầm dìu dắt mình.

Đoạn trích Người thầy đầu tiên của Ai-tơ-ma-tốp đã để lại trong lòng người đọc hình ảnh đẹp về thầy Đuy-sen – người thầy giản dị, tận tụy và giàu lòng yêu thương.

Trước hết, thầy Đuy-sen là người giàu nghị lực và hết lòng vì việc học của trẻ em. Không có trường, thầy tự tay sửa chuồng ngựa cũ trên đồi thành lớp học, đi cắt rạ, kiếm củi để sưởi cho học trò. Thầy biết không nhiều chữ, thiếu sách vở, nhưng vẫn kiên trì dạy các em những gì mình biết.

Bên cạnh đó, thầy là người yêu thương, quan tâm học trò. Thầy niềm nở hỏi han các em ngay lần gặp đầu, khen tên An-tư-nai và tin tưởng giao việc cho cô. Mùa đông, thầy cõng bế từng em qua suối lạnh; khi An-tư-nai bị cóng, thầy bế cô lên bờ, lót áo choàng, xoa chân ủ tay cho cô. Thầy còn mơ ước gửi được cô bé thông minh ấy ra thành phố học.

Thầy cũng là người bản lĩnh, bao dung. Trước lời chế giễu của bọn nhà giàu, thầy lặng im như không nghe thấy và kể chuyện vui để học trò quên buồn.

Nhờ cách kể qua kí ức của An-tư-nai, nhân vật thầy Đuy-sen hiện lên chân thực và cảm động. Thầy là tấm gương về tình thương và lòng tận tụy, khiến mỗi học sinh thêm biết ơn thầy cô của mình.

Có những cuộc gặp gỡ chỉ diễn ra trong vài phút mà làm thay đổi cả một cuộc đời. Trong đoạn trích Người thầy đầu tiên, lần gặp gỡ giữa thầy Đuy-sen và cô bé An-tư-nai bên ngôi trường nhỏ trên đồi chính là một cuộc gặp như thế. Chỉ qua đoạn văn ngắn ở phần (2), Ai-tơ-ma-tốp đã phác họa rõ nét tính cách của người thầy.

Hôm ấy, An-tư-nai và mấy bạn gái cõng những bao ki-giắc nặng trĩu từ chân núi trở về, tò mò ghé vào ngôi trường mới. Ngôi trường thực ra là chuồng ngựa cũ của một nhà giàu, nay đã được dọn sạch cỏ gai, vách được trát lại, cánh cửa được sửa tử tế. Thầy Đuy-sen bước ra, người bê bết đất. Chỉ một chi tiết ấy thôi đã cho thấy thầy là người lao động chăm chỉ, không ngại vất vả, tự tay gây dựng mọi thứ từ con số không.

Thấy các em gái, thầy ngạc nhiên trong giây lát rồi mỉm cười niềm nở. Thầy hỏi các em đi đâu về, rồi vui vẻ bảo những cái bao còn to hơn cả người các em. Câu nói đùa nhẹ nhàng ấy cho thấy thầy tinh ý nhận ra sự rụt rè của bọn trẻ và muốn giúp các em thoải mái. Thầy háo hức khoe lò sưởi vừa đắp, ống khói vừa bắc, kể rằng chỉ cần trữ thêm củi, trải rơm là có thể bắt đầu học. Niềm vui của thầy thật hồn nhiên, như thể ngôi trường đơn sơ ấy là một công trình lớn lao.

Khi An-tư-nai đánh bạo nói rằng nếu thím cho đi thì em sẽ đi, thầy khẳng định chắc chắn thím sẽ cho, rồi hỏi tên em. Nghe cái tên An-tư-nai, thầy khen hay và đoán em chắc là ngoan lắm. Với một cô bé mồ côi đang phải lấy tay che chỗ váy rách, lời khen ấy quý giá biết bao. Thầy còn tin tưởng nhờ em dẫn các bạn đến trường. Có lẽ đó là lần đầu tiên An-tư-nai được một người lớn tôn trọng và tin cậy như vậy.

Cách xưng hô của thầy cũng thật gần gũi: thầy dặn các em cứ gọi mình là thầy, mời các em vào xem trường, đừng ngại gì cả. Khi các em xin về, thầy vui vẻ để các em đi, còn mình lại cầm liềm ra đồng lấy thêm rạ khô. Công việc của thầy không lúc nào ngơi, nhưng thầy vẫn dành cho học trò sự quan tâm trọn vẹn.

Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi đã để lại dấu ấn sâu đậm. Trong truyện, ngay sau cuộc gặp ấy, An-tư-nai đã quay lại trút bao ki-giắc vào trường để thầy có thêm chất đốt mùa đông, dù biết về nhà sẽ bị thím mắng; về sau thầy đoán ra ngay ai là người đã làm việc đó. Người thầy chỉ bằng vài câu nói ân cần đã khơi dậy trong cô bé lòng tốt, sự dũng cảm và khát khao được học.

Qua lần gặp gỡ đầu tiên, thầy Đuy-sen hiện lên là người cần mẫn, vui tươi, tinh tế và giàu lòng nhân hậu. Ai-tơ-ma-tốp đã chứng minh một điều giản dị: đôi khi, một nụ cười và một lời động viên đúng lúc có thể trở thành điểm khởi đầu cho cả một cuộc đời.

Nếu phải chọn một hình ảnh để nói về thầy Đuy-sen trong Người thầy đầu tiên, có lẽ nhiều người sẽ chọn cảnh thầy cõng, bế học trò qua dòng suối mùa đông. Đó cũng là một trong những ý tưởng mà người họa sĩ ở phần (4) muốn đưa lên bức tranh của mình. Hình ảnh ấy kết tinh vẻ đẹp của người thầy: tình thương, sự hi sinh và bản lĩnh vượt lên định kiến.

Mùa đông ở vùng núi Cư-rơ-gư-xtan khắc nghiệt. Trước những trận tuyết đầu mùa, bọn trẻ còn lội qua được con suối dưới chân đồi, nhưng rồi nước lạnh buốt đến mức không ai dám lội, các em nhỏ nhiều khi òa khóc. Thầy Đuy-sen không bỏ mặc các em. Lưng cõng, tay bế, thầy lội qua dòng nước băng giá, đưa lần lượt từng em sang bờ bên kia. Hành động ấy lặp đi lặp lại mỗi ngày, trong cái lạnh cắt da, cho thấy sức chịu đựng phi thường và tình thương vô bờ thầy dành cho học trò.

Nhưng cái lạnh của dòng suối chưa phải là thử thách duy nhất. Bọn nhà giàu ở trên núi, đội mũ lông cáo, mặc áo da cừu, cưỡi những con ngựa béo tốt đi qua, nhìn thầy rồi cười nhạo, buông những lời lẽ thô bỉ. Có lần chúng còn quất ngựa cho bùn nước bắn vào thầy trò. Sự đối lập giữa những kẻ ngồi trên lưng ngựa ấm áp mà tâm hồn lạnh lẽo với người thầy nghèo lội nước cõng học trò khiến hình ảnh thầy Đuy-sen càng thêm cao đẹp. An-tư-nai uất ức, muốn đuổi theo quát vào mặt chúng, còn thầy thì như không nghe thấy gì, lại kể chuyện vui cho các em cười. Thầy không đáp lại sự khinh miệt bằng giận dữ mà bằng sự bình thản của người biết việc mình làm là đúng.

Không đủ gỗ bắc cầu, thầy nghĩ cách khác: cùng học trò lấy đá, đắp những tảng đất cỏ thành lối đi qua suối. Tuyết đã phủ trắng mặt đất, nước lạnh buốt, thầy đi chân trần mà vẫn làm không nghỉ tay. Khi An-tư-nai bị cóng giữa dòng, thầy vội vứt tảng đá đang ôm, lao đến bế cô lên bờ, lót áo choàng cho cô ngồi, xoa đôi chân đã tím bầm, ủ đôi bàn tay cô và hà hơi cho ấm. Rồi thầy bảo cô ngồi yên cho ấm, một mình làm tiếp phần việc còn lại. Tình thương ấy không ồn ào mà thấm đẫm trong từng cử chỉ chăm sóc.

Hình ảnh dòng suối mùa đông vì thế mang ý nghĩa biểu tượng. Dòng suối là những khó khăn, thử thách trên con đường đến với tri thức của trẻ em vùng núi; còn người thầy chính là người đưa các em vượt qua dòng suối ấy. Không phải ngẫu nhiên mà sau bao năm, An-tư-nai vẫn nhớ như in từng chi tiết, và người họa sĩ muốn đặt cho bức tranh cảnh ấy cái tên “Người thầy đầu tiên”.

Qua cảnh lội suối mùa đông, Ai-tơ-ma-tốp đã dựng lên một bức chân dung người thầy giản dị mà vĩ đại. Thầy Đuy-sen không cần lời lẽ hoa mĩ; tình thương và sự hi sinh của thầy đã nói thay tất cả, để lại cho người đọc niềm xúc động và lòng kính trọng sâu sắc.

Một trong những nét đặc sắc của đoạn trích Người thầy đầu tiên là nhân vật thầy Đuy-sen không được giới thiệu trực tiếp mà hiện lên qua lời kể, cảm xúc và suy nghĩ của người học trò An-tư-nai. Nhờ điểm nhìn ấy, người thầy vừa hiện ra với những việc làm cụ thể, vừa được soi chiếu bằng tình cảm biết ơn của người đã được thầy thay đổi cuộc đời.

An-tư-nai kể lại câu chuyện khi đã là một viện sĩ nổi tiếng, nghĩa là sau mấy chục năm. Thế nhưng những kỉ niệm về thầy vẫn hiện lên rõ nét đến từng chi tiết: dáng thầy bê bết đất bước ra từ ngôi trường, nụ cười khiến lòng cô ấm lại, đôi tay thầy xoa đôi chân lạnh cóng của cô bên bờ suối. Sự tỉ mỉ ấy cho thấy những việc làm của thầy đã khắc sâu trong tâm hồn người học trò.

Qua cái nhìn của một cô bé mồ côi, thiếu thốn tình thương, thầy Đuy-sen hiện lên như chỗ dựa ấm áp. Ở nhà chú thím, cô quen với lời mắng nhiếc; đến với thầy, cô được hỏi han, được khen ngợi, được tin tưởng. Thầy khen cô thông minh lắm, ước gửi cô ra thành phố học. Cô bé vốn chưa bao giờ dám mơ ước điều gì bỗng thấy tương lai mở ra trước mắt. Vì thế, tình cảm cô dành cho thầy vượt lên sự kính trọng thông thường. Cô thầm mong: “Ước gì thầy là anh ruột tôi!”, ước được thủ thỉ với thầy những lời đẹp nhất. Cách kể bằng những lời ước lặp đi lặp lại cho thấy tình cảm hồn nhiên, tha thiết của đứa trẻ lần đầu biết đến sự che chở.

An-tư-nai cũng nhìn thầy với niềm tự hào và muốn bảo vệ thầy. Khi bọn nhà giàu cười nhạo thầy bên bờ suối, cô uất ức muốn đuổi theo nói thẳng vào mặt chúng rằng không được xúc phạm thầy giáo của mình. Người thầy trong mắt cô là người tốt đẹp nhất, dù trong mắt kẻ khác chỉ là anh chàng nghèo khó cõng trẻ con qua suối. Cô còn cho biết cả đám học trò đều yêu mến thầy vì tấm lòng nhân hậu, những ý nghĩ tốt lành và những ước mơ thầy dành cho tương lai các em.

Không chỉ vậy, điểm nhìn của An-tư-nai còn phủ lên câu chuyện một nỗi day dứt. Bà viết thư kể lại chuyện về thầy như một lời tự thú, vì nhận ra công lao của người thầy đầu tiên đã bị nhiều người lãng quên, trong khi chính bà được tôn vinh. Chính sự day dứt ấy khiến chân dung thầy Đuy-sen càng thêm cao quý: thầy làm tất cả mà không đòi hỏi được ghi nhận.

Việc để An-tư-nai kể về thầy Đuy-sen, rồi để người họa sĩ tiếp nhận câu chuyện, là lựa chọn nghệ thuật tinh tế của Ai-tơ-ma-tốp. Người thầy hiện lên qua trái tim biết ơn của người học trò, nên vừa chân thực vừa lay động lòng người. Đọc đoạn trích, em hiểu rằng giá trị của một người thầy được đo bằng dấu ấn thầy để lại trong cuộc đời học trò.

Đọc Người thầy đầu tiên của Ai-tơ-ma-tốp, em cứ nghĩ mãi về thầy Đuy-sen – người thầy không có bằng cấp, không có trường lớp khang trang, nhưng lại có một trái tim ấm áp đến lạ.

Em cảm phục trước hết là sự bền bỉ của thầy. Ở một ngôi làng mà người lớn còn chưa hiểu vì sao phải cho con đi học, thầy lặng lẽ một mình sửa lại chuồng ngựa cũ, gánh củi, cắt rạ để lớp học có hơi ấm. Em thử hình dung một người thanh niên ngày ngày lủi thủi lên đồi, người lấm lem đất bùn, chỉ vì mong lũ trẻ trong làng biết đọc, biết viết. Sự kiên trì ấy khiến em nghĩ đến những thầy cô vùng cao hôm nay vẫn lội suối, băng rừng đến lớp.

Điều làm em xúc động nhất là cách thầy thương học trò. Thầy cõng, bế từng em nhỏ qua suối giữa mùa đông buốt giá; thầy bế An-tư-nai lên bờ khi cô bị cóng chân, cởi áo mình lót cho cô, xoa chân, ủ tay cho cô. Không lời nào to tát, chỉ là những việc làm bình dị, nhưng chứa đầy yêu thương. Em hiểu vì sao An-tư-nai lại ước thầy là anh ruột của mình: với một cô bé mồ côi, thầy vừa là thầy, vừa là người thân.

Em cũng khâm phục sự điềm tĩnh của thầy trước lời chế giễu. Nếu là em, có lẽ em đã giận dữ cãi lại. Còn thầy chọn cách im lặng, kể chuyện vui để học trò quên buồn. Thầy biết điều quan trọng nhất lúc ấy là các em được đến lớp và được vui vẻ.

Và thầy có một niềm tin lớn vào học trò. Thầy nhìn thấy trí thông minh của An-tư-nai, ước gửi cô ra thành phố học. Niềm tin ấy đã trở thành sự thật: cô bé mồ côi năm nào trở thành viện sĩ. Em nghĩ, nhiều khi chỉ cần một người tin tưởng mình, ta sẽ có thêm sức mạnh để đi rất xa.

Nhân vật thầy Đuy-sen khiến em nhớ đến cô giáo chủ nhiệm năm lớp 1 của em, người đã kiên nhẫn cầm tay em viết từng nét chữ. Có lẽ em chưa bao giờ nói lời cảm ơn cô cho thật trọn vẹn. Đọc câu chuyện về thầy Đuy-sen và nỗi day dứt của bà An-tư-nai, em hiểu rằng lòng biết ơn cần được bày tỏ khi còn có thể. Em sẽ học thật chăm, sống thật tốt, và sẽ không bao giờ quên những người thầy đầu tiên của mình.

Kết luận

Khi phân tích nhân vật thầy Đuy-sen, em nên bám vào ba nhóm chi tiết: việc thầy một mình dựng trường, những cử chỉ yêu thương học trò (đặc biệt là cảnh lội suối mùa đông và chăm sóc An-tư-nai), thái độ điềm tĩnh trước lời chế giễu. Đừng quên nói đến nghệ thuật: nhân vật được khắc họa qua lời kể, cảm xúc của An-tư-nai và sự thay đổi người kể chuyện trong đoạn trích.

Xem thêm:

• Soạn bài Người thầy đầu tiên – Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
• Soạn bài Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ (Nguyễn Ngọc Thuần)
• Tác giả – tác phẩm: Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng)