Đàn ghi ta của Lor-ca là bài thơ nổi tiếng của Thanh Thảo viết về cái chết bi thảm và sức sống bất tử của nhà thơ Tây Ban Nha Ph. G. Lor-ca. Bài thơ có mặt ở cả ba bộ sách lớp 12: Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (tập 1, Bài 2 “Những thế giới thơ”), Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo (tập 2, Bài 6 “Trong thế giới của giấc mơ”) và Ngữ văn 12 Cánh diều (tập 2, Bài 8). Bài viết tổng hợp thông tin tác giả, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca
Bài thơ mở đầu bằng lời đề từ trích di nguyện của Lor-ca: “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”. Từ lời đề từ ấy, Thanh Thảo dựng lại chân dung người nghệ sĩ – chiến sĩ Tây Ban Nha qua những hình ảnh gắn với thế giới nghệ thuật của chính Lor-ca: cây đàn ghi ta, tấm áo choàng của đấu sĩ, vầng trăng, yên ngựa, cô gái di-gan.
Những dòng đầu vẽ ra hình ảnh Lor-ca – người nghệ sĩ tự do, lãng mạn và cô đơn, mang tiếng đàn đi khắp đất nước giữa một Tây Ban Nha đầy xung đột:
những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
Tiếp đó, bài thơ tái hiện khoảnh khắc Lor-ca đang cất tiếng hát tự do thì bị điệu ra bãi bắn. Chiếc áo choàng giờ “bê bết đỏ”, tiếng ghi ta hóa thành những sắc màu, hình khối rồi vỡ tan, “ròng ròng máu chảy” – cái chết của người nghệ sĩ cũng là sự đứt gãy của tiếng đàn. Nhưng cái đẹp không thể bị chôn vùi:
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
Những dòng cuối là niềm xót thương và suy tư về sự giã từ của Lor-ca: đường chỉ tay đã đứt, chàng bơi sang ngang trên chiếc đàn màu bạc, ném lá bùa và trái tim vào cõi lặng im, để lại chuỗi âm thanh “li-la” ngân vang như tiếng đàn tiễn biệt.
Bài thơ còn được bảo hộ bản quyền (tác giả đang sống), vì vậy bài viết chỉ trích vài dòng; em đọc toàn văn trong sách giáo khoa và xem lời giải câu hỏi ở bài soạn bài Đàn ghi ta của Lor-ca.
Thông tin tác giả Thanh Thảo
Thanh Thảo tên thật là Hồ Thành Công, sinh năm 1946, quê ở huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Ông tốt nghiệp Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội rồi vào chiến trường miền Nam công tác, làm báo và làm thơ trong những năm kháng chiến chống Mĩ.
Thanh Thảo thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ và được chú ý từ những tập thơ, trường ca viết về chiến tranh và thời hậu chiến như Dấu chân qua trảng cỏ, Những người đi tới biển, Khối vuông ru-bích. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001.
Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư, trăn trở về con người và thời đại. Ông là một trong những cây bút nỗ lực cách tân thơ Việt: thường dùng thể thơ tự do, câu thơ không viết hoa, không dấu câu, liên tưởng phóng khoáng, nhiều hình ảnh mang màu sắc tượng trưng, siêu thực.
Tìm hiểu kĩ hơn về cuộc đời, sự nghiệp của nhà thơ tại bài giới thiệu tác giả Thanh Thảo và tuyển tập những bài thơ Thanh Thảo hay nhất.
Thông tin tác phẩm Đàn ghi ta của Lor-ca
Lor-ca là ai?
Phê-đê-ri-cô Gác-xi-a Lor-ca (1898–1936) là nhà thơ, nhà viết kịch lớn của Tây Ban Nha thế kỉ XX, đồng thời là người say mê âm nhạc, hội họa. Ông gắn bó với vùng An-đa-lu-xi-a, đưa vào thơ những âm hưởng dân ca, tiếng đàn ghi ta, hình ảnh người di-gan. Lor-ca mong muốn cách tân nghệ thuật và đứng về phía tự do, tiến bộ. Năm 1936, khi nội chiến Tây Ban Nha bùng nổ, ông bị lực lượng phát xít bắt và bắn chết ở quê hương Gra-na-đa. Cái chết của Lor-ca gây xúc động lớn trong giới văn nghệ thế giới.
Xuất xứ bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca
Bài thơ viết năm 1979, in trong tập thơ Khối vuông ru-bích (1985) – tập thơ tiêu biểu cho lối tư duy thơ cách tân của Thanh Thảo.
Hoàn cảnh sáng tác Đàn ghi ta của Lor-ca
Thanh Thảo viết bài thơ từ niềm ngưỡng mộ và xót thương dành cho Lor-ca, được khơi gợi từ câu thơ – di nguyện của chính Lor-ca về cây đàn ghi ta (được dùng làm lời đề từ). Bài thơ ra đời sau chiến tranh, khi nhà thơ trăn trở nhiều về số phận người nghệ sĩ và con đường đổi mới nghệ thuật.
Đàn ghi ta của Lor-ca thuộc thể thơ gì?
Bài thơ viết theo thể thơ tự do: các dòng thơ dài ngắn khác nhau, không viết hoa đầu dòng, gần như không dùng dấu câu, nhịp điệu biến đổi linh hoạt như một bản nhạc.
Phương thức biểu đạt
Phương thức biểu đạt chính là biểu cảm, kết hợp tự sự (kể lại cái chết của Lor-ca) và miêu tả.
Nhân vật trữ tình và hình tượng trung tâm
Nhân vật trữ tình là nhà thơ – người tri âm của Lor-ca, bày tỏ niềm ngưỡng mộ, xót thương. Hình tượng trung tâm là Lor-ca, người nghệ sĩ tự do, cô đơn, khao khát cách tân và có cái chết bi thảm.
Bố cục Đàn ghi ta của Lor-ca có mấy phần?
Bài thơ thường được chia làm 3 phần:
- Phần 1 (6 dòng đầu): hình ảnh Lor-ca – người nghệ sĩ tự do, cô đơn, mang khát vọng cách tân giữa không gian Tây Ban Nha đầy xung đột.
- Phần 2 (12 dòng tiếp theo): cái chết bi thảm của Lor-ca và sự tan vỡ của tiếng đàn.
- Phần 3 (còn lại): niềm xót thương, niềm tin vào sự bất tử của tiếng đàn Lor-ca và suy tư về sự giã từ, giải thoát của người nghệ sĩ.
Ý nghĩa nhan đề và lời đề từ
Nhan đề Đàn ghi ta của Lor-ca lấy cây đàn làm biểu tượng: đàn ghi ta là nhạc cụ gắn với văn hóa Tây Ban Nha, là “phần hồn” trong thơ Lor-ca, đồng thời tượng trưng cho sự nghiệp nghệ thuật và tâm hồn người nghệ sĩ. Lời đề từ vừa thể hiện tình yêu nghệ thuật trọn đời của Lor-ca, vừa được hiểu như một thông điệp: người nghệ sĩ mong nghệ thuật của mình không trở thành cái bóng che khuất lớp người đi sau. Lời đề từ cũng là “chìa khóa” mở ra toàn bộ hệ thống hình ảnh của bài thơ.
Giá trị nội dung
Bài thơ khắc họa hình tượng Lor-ca – người nghệ sĩ tự do, lãng mạn, khao khát cách tân nghệ thuật nhưng có số phận bi thảm dưới bàn tay thế lực phát xít. Qua đó, Thanh Thảo bày tỏ niềm ngưỡng mộ, xót thương, sự đồng cảm của một người tri âm, đồng thời khẳng định niềm tin: cái đẹp và nghệ thuật chân chính không thể bị hủy diệt.
Giá trị nghệ thuật
- Thể thơ tự do, không viết hoa, không dấu câu, tạo dòng chảy liền mạch của cảm xúc.
- Hệ thống hình ảnh tượng trưng, siêu thực giàu sức gợi: tiếng đàn bọt nước, áo choàng đỏ gắt, vầng trăng, đường chỉ tay, dòng sông.
- Sự kết hợp thơ với nhạc: chuỗi âm “li-la li-la li-la” mở đầu và khép lại bài thơ như tiếng đàn dạo và tiếng đàn tiễn biệt.
- Nhiều biện pháp tu từ: ẩn dụ, hoán dụ, so sánh, điệp ngữ (điệp “tiếng ghi ta”), chuyển đổi cảm giác.
Sơ đồ tư duy Đàn ghi ta của Lor-ca
Sơ đồ tóm lược các ý chính để em ôn tập trước giờ học hoặc trước bài kiểm tra.
Lời kết
Đàn ghi ta của Lor-ca là bài thơ tiêu biểu cho tư duy thơ cách tân của Thanh Thảo, nơi thơ và nhạc hòa làm một để tri ân một nghệ sĩ lớn. Nắm chắc tác giả, hoàn cảnh sáng tác, bố cục và giá trị nội dung – nghệ thuật sẽ giúp em đọc hiểu và phân tích bài thơ dễ dàng hơn.
Còn khoảng một tuần trước kì thi, em có thể dùng đề cương ôn tập học kì II văn 12 Cánh diều làm khung ôn và đánh dấu những phần còn yếu.
Xem thêm:
- Soạn bài Đàn ghi ta của Lor-ca – Chân trời sáng tạo
- Phân tích bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca – các bài văn mẫu
- Đàn ghi ta của Lor-ca: nội dung và đọc hiểu văn bản