Ngưỡng mộ là kính trọng và mến phục một người, hoặc tài năng, phẩm chất, việc làm của họ, đến mức muốn hướng theo. Đây là từ Hán Việt (仰慕), dùng như động từ; khi nói “sự ngưỡng mộ” hay “lòng ngưỡng mộ” là đã biến nó thành danh từ. Ngưỡng mộ nghĩa là gì nếu so với thích? Thích có thể chỉ vì vui mắt, còn ngưỡng mộ luôn có phần kính nể đi kèm.
| Nghĩa ngắn | Kính trọng và mến phục, hướng lòng về người mình thấy đáng noi theo |
| Gốc từ | Hán Việt 仰慕: ngưỡng (ngẩng lên, kính mến) + mộ (mến, muốn theo) |
| Loại từ | Động từ; “sự ngưỡng mộ”, “lòng ngưỡng mộ” là cách danh từ hóa |
| Tiếng Anh | admire (động từ), admiration (danh từ) |
Ngưỡng mộ là ngẩng đầu mà mến
Chữ ngưỡng (仰) nghĩa đầu tiên là ngửa mặt, ngẩng đầu lên. Thiều Chửu giảng thêm một nghĩa nữa là kính mến, và dẫn câu cửu ngưỡng đại danh: lâu nay vẫn kính mến cái danh lớn của ngài. Hai nghĩa ấy dính vào nhau rất tự nhiên: người ta phải ngước nhìn những gì đứng cao hơn mình. Cùng họ với nó có chiêm ngưỡng (ngước nhìn mà chiêm nghiệm), ngưỡng vọng (trông lên mà mong), tín ngưỡng (tin và ngưỡng vọng).
Chữ mộ (慕) là mến, quyến luyến. Thiều Chửu giải thích mộ là yêu mà muốn bắt chước, và lấy luôn ngưỡng mộ làm ví dụ. Họ từ của nó quen thuộc hơn: hâm mộ, ái mộ, mến mộ, mộ danh.
Ghép lại, ngưỡng mộ là ngẩng nhìn lên mà mến, và mến đến mức muốn theo. Chính cái “muốn theo” ấy làm từ này khác những từ chỉ khen suông.
Người ta ngưỡng mộ những gì?
Đối tượng của ngưỡng mộ thường là người, nhưng cũng có thể là một phẩm chất, một tài năng, một việc làm cụ thể. Mỗi câu sau một kiểu:
- Một người: “Em ngưỡng mộ cô chủ nhiệm từ năm lớp sáu, vì cô chưa bao giờ to tiếng với ai.”
- Một phẩm chất: “Cả xóm ngưỡng mộ sự tận tụy của bác sĩ trạm y tế.”
- Một tài năng: “Đứng trước bức tranh, ai cũng nhìn bằng ánh mắt ngưỡng mộ.”
- Một việc làm: “Hành động nhường áo phao của anh ấy nhận được sự ngưỡng mộ của cả đoàn.”
Vài kết hợp quen: ánh mắt ngưỡng mộ, được nhiều người ngưỡng mộ, ngưỡng mộ từ xa, đáng ngưỡng mộ. Cách nói “ngưỡng mộ từ xa” khá thú vị, vì nó giữ đúng hình ảnh gốc: người ngưỡng mộ đứng thấp, nhìn lên, và chưa chắc đã dám lại gần.
Ngưỡng mộ, hâm mộ, thần tượng và ghen tị
| Từ | Trọng tâm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Ngưỡng mộ | Kính trọng và mến phục; trang trọng, sâu | Ngưỡng mộ nhân cách của thầy |
| Hâm mộ | Thích, mến tài; nhẹ hơn, hay dùng với nghệ sĩ, cầu thủ | Người hâm mộ bóng đá |
| Khâm phục, thán phục | Phục vì thấy người ta giỏi, nghiêng về đánh giá | Khâm phục ý chí vượt khó |
| Thần tượng (động từ) | Đặt ai đó lên rất cao, có khi quá mức | Thần tượng một ca sĩ |
| Ghen tị | Khó chịu vì người khác hơn mình | Ghen tị với điểm số của bạn |
Trái nghĩa với ngưỡng mộ là coi thường, khinh thường, xem thường. Ghen tị thì không hẳn trái nghĩa, nhưng là “anh em ngược chiều”: cùng nhìn thấy người khác hơn mình, một bên muốn học theo, một bên muốn kéo người ta xuống. Lối nói vui trên mạng về tâm lí thứ hai có ở bài chữ gato của giới trẻ.
Ngưỡng mộ cũng gần với sự tôn trọng người khác, nhưng tôn trọng là điều nên dành cho mọi người, còn ngưỡng mộ chỉ dành cho người mình thấy vượt lên. Khi lòng ngưỡng mộ biến thành đi theo một ngôi sao không cần lí do, người ta chuyển sang chữ khác, xem bài idol và chuyện gọi thần tượng.
Ngoài hâm mộ còn khâm phục, thán phục, ái mộ, mỗi từ một sắc thái, cùng chiều ngược coi thường, khinh bỉ trong đồng nghĩa, trái nghĩa với ngưỡng mộ.
Từ ngưỡng mộ đến noi theo
Đề nghị luận kiểu “Suy nghĩ về việc ngưỡng mộ thần tượng” hay “Người em ngưỡng mộ” khá quen ở bậc THCS. Có thể dựng bài theo ba ý:
- Giải thích: ngưỡng mộ là kính trọng, mến phục và muốn hướng theo một người, một phẩm chất tốt.
- Mặt tích cực: ngưỡng mộ đúng người cho mình một tấm gương cụ thể để sửa mình, học tập, cố gắng.
- Mặt cần tỉnh táo: ngưỡng mộ không có nghĩa là bắt chước mọi thứ; ngưỡng mộ mù quáng có thể làm mình quên mất con đường riêng.
Một chi tiết dễ đưa vào bài: hãy kể một việc làm cụ thể khiến mình ngưỡng mộ, chứ đừng chỉ liệt kê danh hiệu. Câu “Em ngưỡng mộ bà vì bà vẫn tự học chữ năm bảy mươi tuổi” có sức nặng hơn mười tính từ khen.
Dùng chữ ngưỡng mộ cho đúng chỗ
Sự ngưỡng mộ là gì?
Là cảm xúc kính trọng và mến phục dành cho ai đó, được gọi tên như một thứ có thật: “nhận được sự ngưỡng mộ”, “giấu sự ngưỡng mộ trong lòng”. Nghĩa không khác động từ ngưỡng mộ, chỉ đổi vai trò trong câu.
Ngưỡng mộ tiếng Anh là gì?
Động từ là admire, danh từ là admiration, người ngưỡng mộ là admirer. Câu “I really admire her courage” dịch là “Tôi thật sự ngưỡng mộ lòng can đảm của cô ấy.”
Ngưỡng mộ có phải là thích không?
Không hẳn. Có thể ngưỡng mộ một người mà không hề thích ở gần họ, và cũng có thể thích một người mà chẳng thấy họ có gì đáng ngưỡng mộ. Khi ngưỡng mộ đi cùng rung động, người ta mới gọi là cảm nắng.
Viết “ngưỡng mộ” hay “ngưởng mộ”?
Viết ngưỡng mộ, dấu ngã. Dấu hỏi là lỗi khá thường gặp vì hai thanh đọc gần nhau ở nhiều vùng; cũng như chiêm ngưỡng, tín ngưỡng, chữ ngưỡng luôn mang dấu ngã.