Có công mài sắt có ngày nên kim là câu tục ngữ khuyên người ta bền bỉ: việc khó đến đâu, cứ kiên trì bỏ công ra làm thì đến một ngày sẽ thành. Thanh sắt thô mà mài mãi cũng thành cây kim nhỏ. Người tìm “có công mài sắt có ngày nên kim nghĩa là gì” hay “ý nghĩa câu có công mài sắt” thường gặp câu này trong đề văn chứng minh lớp 7.
| Nghĩa ngắn | Kiên trì, bền chí thì việc khó mấy cũng làm được |
| Loại | Tục ngữ (một nhận xét, một lời khuyên trọn ý) |
| Hình ảnh | Thanh sắt to, thô được mài dần thành cây kim nhỏ, sắc |
| Giai thoại hay kể kèm | Cậu bé Lý Bạch gặp bà cụ mài thanh sắt bên khe nước |
Hiểu có công mài sắt có ngày nên kim
Câu tục ngữ chia hai vế rất cân. Vế đầu là điều kiện: có công mài sắt, tức chịu bỏ sức, bỏ thời gian vào một việc nặng nhọc. Vế sau là kết quả: có ngày nên kim. Chữ “có ngày” đáng để ý. Người xưa không hứa thành công ngay, chỉ hứa rằng ngày ấy sẽ tới.
Nghĩa đen dựa vào một chuyện ai cũng hình dung được. Sắt cứng, thanh sắt to; kim thì nhỏ, nhọn, phải mài rất lâu mới được. Đặt hai thứ cạnh nhau, câu tục ngữ cho thấy khoảng cách giữa điểm bắt đầu và đích đến lớn đến mức nào.
Nghĩa bóng áp vào mọi việc khó: học một môn mình yếu, luyện một bản đàn, tập viết chữ đẹp, làm lại cuộc đời sau vấp ngã. Câu này đề cao hai phẩm chất đi liền nhau là chăm chỉ và bền chí, gần với chữ kiên trì theo nghĩa giữ việc đến cùng. Nó cũng ngầm nhắc rằng tài năng sẵn có không phải tất cả.
Cây kim của cậu bé Lý Bạch
Câu tục ngữ thường được kể cùng một giai thoại về nhà thơ Lý Bạch đời Đường. Tục truyền thuở nhỏ ông lười học, một hôm bỏ học đi chơi, tới bên một khe nước thì gặp bà cụ đang ngồi mài một thanh sắt. Hỏi ra mới biết bà định mài nó thành cây kim. Cậu bé xấu hổ, quay về chăm chỉ học hành. Tiếng Hán gói chuyện này trong thành ngữ 鐵杵磨成針 (mài chày sắt thành kim).
Câu chuyện này được chép trong sách địa lí đời Tống, gắn với khe “Ma Châm” (mài kim) ở núi Tượng Nhĩ, đất Mi Châu. Nhưng nên coi nó là giai thoại: chính Lý Bạch không kể lại, người cùng thời với ông cũng không ghi. Kể cho học trò thì được, đưa vào bài văn nên dùng chữ “tương truyền”. Muốn biết đời thật của thi tiên, xem tiểu sử và thơ của Lý Bạch.
Người Việt có câu tục ngữ riêng, giọng mộc mạc hơn nhưng cùng một ý: không ai sinh ra đã giỏi, công phu bỏ ra không mất đi đâu.
Gợi ý dàn ý đề chứng minh câu tục ngữ
Đề “Chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ Có công mài sắt có ngày nên kim” quen thuộc ở lớp 7. Một khung ý gọn:
- Mở bài: dẫn câu tục ngữ, nêu ý chung là đức kiên trì giúp con người vượt khó.
- Giải thích: nghĩa đen của “mài sắt”, “nên kim”; nghĩa bóng về công sức và thành quả.
- Chứng minh trong học tập: một bạn yếu Toán kiên trì làm lại bài sai mỗi ngày, sau một học kì lên điểm rõ.
- Chứng minh ngoài đời: vận động viên tập luyện nhiều năm mới đứng được trên bục; người thợ thủ công cần cả chục năm để lành nghề.
- Mở rộng: kiên trì không phải cố chấp. Mài sắt cũng cần đúng cách, đúng hướng; nếu sai phương pháp thì phải biết sửa.
- Kết bài: bài học cho bản thân, gắn với một mục tiêu cụ thể.
Muốn có thêm dẫn chứng từ kho lời ông bà, tham khảo những câu tục ngữ bàn về bền chí và chăm làm.
Nước chảy đá mòn và những câu cùng ý
| Câu | Quan hệ | Điểm riêng |
|---|---|---|
| Nước chảy đá mòn | Đồng nghĩa | Nhấn sức mạnh của sự đều đặn, nhỏ mà lâu |
| Kiến tha lâu cũng đầy tổ | Đồng nghĩa | Hay dùng cho chuyện góp nhặt, tích lũy dần |
| Có chí thì nên | Gần nghĩa | Nhấn ý chí hơn là công sức bỏ ra |
| Cả thèm chóng chán | Trái nghĩa | Chê người hăng hái lúc đầu rồi bỏ nhanh |
| Đẽo cày giữa đường | Trái nghĩa | Chê người không có chủ kiến, nghe ai cũng đổi, rốt cuộc chẳng làm nên gì |
Hai câu trái nghĩa cuối đều có bài giải nghĩa riêng: thói câu cả thèm chóng chán và chuyện anh thợ ý nghĩa thành ngữ đẽo cày giữa đường. Đặt cạnh câu “mài sắt”, chúng giúp bài nghị luận có phần phản đề rõ ràng.
Một lưu ý khi dẫn câu này: nó chỉ hợp với thành quả đến từ công sức. Khen người vừa trúng giải bốc thăm bằng câu “có công mài sắt” là đặt sai chỗ, vì người ấy chưa mài gì cả.
Câu đầu bảng mượn sức của một dòng nước nhỏ mà bền, cũng chính là bài học từ nước chảy đá mòn về lòng kiên trì.
Mài sắt nên kim trong đời thường
Có công mài sắt có ngày nên kim nghĩa là gì?
Nghĩa là chịu bỏ công sức bền bỉ thì việc khó đến đâu cũng có ngày làm được. Thanh sắt chỉ hình ảnh việc khó, cây kim chỉ thành quả.
Có công mài sắt có ngày nên kim là tục ngữ hay thành ngữ?
Là tục ngữ, vì câu nêu trọn một lời khuyên, một kinh nghiệm sống. Thành ngữ thường chỉ là một cụm để gọi tên hay tả một đặc điểm, chưa thành câu trọn ý.
Lý Bạch có phải là người nói ra câu này không?
Không. Đây là câu tục ngữ Việt. Giai thoại Lý Bạch gặp bà cụ mài sắt là chuyện Trung Hoa được kể kèm vì cùng ý, và bản thân giai thoại ấy cũng chỉ là truyền thuyết đời sau.
Có công mài sắt có ngày nên kim tiếng Anh nói thế nào?
Tiếng Anh hay dùng Practice makes perfect hoặc Slow and steady wins the race. Nghĩa gần, nhưng không có hình ảnh thanh sắt và cây kim.