Nước chảy đá mòn là câu tục ngữ khuyên người ta bền bỉ: việc dù khó đến đâu, cứ kiên trì làm đều đặn thì cuối cùng cũng thành, giống như dòng nước mềm chảy mãi cũng làm mòn được hòn đá cứng. Câu này hay được dùng để động viên chuyện học, chuyện luyện nghề; trong tình yêu, nó lại mang nghĩa theo đuổi lâu ngày thì người kia cũng xiêu lòng.
| Nghĩa ngắn | Kiên trì, bền bỉ thì việc khó mấy cũng làm được |
| Thể loại | Tục ngữ về ý chí, sự nhẫn nại |
| Hình ảnh | Nước mềm, đá cứng; thời gian dài làm nên thay đổi |
| Gần nghĩa | Có công mài sắt có ngày nên kim; kiến tha lâu cũng đầy tổ |
Nước chảy đá mòn nghĩa là gì?
Ở nghĩa đen, câu tục ngữ tả một điều ai đi suối cũng thấy: những hòn đá nằm lâu dưới dòng nước đều tròn nhẵn, có tảng bị khoét lõm thành hốc. Nước không có cạnh sắc, không có sức nặng như búa, vậy mà năm này qua năm khác, đá phải chịu thua.
Nghĩa bóng nằm ở sự đối lập ấy. Nước là cái mềm, cái nhỏ, giống sức lực của một con người. Đá là cái cứng, là khó khăn, là việc tưởng không làm nổi. Mềm vẫn thắng được cứng, với một điều kiện: nước phải chảy liên tục. Một gáo nước dội một lần chẳng làm đá suy suyển gì.
Vì vậy câu tục ngữ không ca ngợi sức mạnh. Nó ca ngợi sự đều đặn. Ngày nào cũng học năm từ tiếng Anh, sau một năm có gần hai nghìn từ. Ngày nào cũng tập đàn mười lăm phút, vài tháng sau tay đã quen phím. Không ngày nào thấy rõ sự khác biệt, nhưng cộng dồn lại thì khác hẳn.
- Chẳng có bí quyết gì đâu, nước chảy đá mòn, mỗi tối em giải hai bài là được.
- Bà ngoại tự học chữ ở tuổi sáu mươi, nước chảy đá mòn, giờ đã đọc được báo.
- Anh ấy kiên nhẫn đưa đón suốt hai năm, nước chảy đá mòn, cuối cùng cô ấy gật đầu.
Mài sắt nên kim, kiến tha đầy tổ: cùng một nhà
Kho tục ngữ Việt có cả một họ những câu khen sự bền bỉ. Mỗi câu chọn một hình ảnh riêng và nhấn vào một khía cạnh hơi khác.
| Câu | Hình ảnh | Nhấn vào |
|---|---|---|
| Nước chảy đá mòn | Dòng nước và hòn đá | Cái mềm, đều đặn thắng cái cứng |
| Có công mài sắt có ngày nên kim | Thỏi sắt mài thành cây kim | Công sức bỏ ra lâu dài sẽ có kết quả |
| Kiến tha lâu cũng đầy tổ | Con kiến tha từng hạt | Góp nhặt cái nhỏ thành cái lớn |
| Mưa dầm thấm lâu | Mưa nhỏ kéo dài | Tác động nhẹ mà bền thì ngấm sâu |
| Cả thèm chóng chán, bữa đực bữa cái | Ham rồi bỏ; làm buổi có buổi không | Trái nghĩa: thiếu đều đặn |
Câu gần nhất là “có công mài sắt có ngày nên kim”; bài giải nghĩa câu có công mài sắt có ngày nên kim có kể câu chuyện gắn với hình ảnh mài sắt. Cả hai đều dẫn về một phẩm chất mà bài kiên trì là gì và khác kiên nhẫn ra sao giải thích kĩ, từ chữ Hán đến cách dùng.
Chuyện một đồng tiền mỗi ngày ở huyện Sùng Dương
Tiếng Trung có thành ngữ 水滴石穿 (thủy trích thạch xuyên), nghĩa đen là nước nhỏ giọt xuyên thủng đá, rất gần với câu tục ngữ của ta. Theo các từ điển thành ngữ, ý này đã có trong sách cổ thời Tiên Tần, và được biết đến rộng rãi qua một chuyện chép trong sách Hạc lâm ngọc lộ đời Tống.
Chuyện kể Trương Quai Nhai làm quan huyện Sùng Dương, bắt gặp một viên lại từ kho đi ra, giấu một đồng tiền dưới khăn. Bị phạt đòn, viên lại cãi rằng một đồng tiền thì có đáng là bao. Viên quan phán đại ý: một ngày một đồng, nghìn ngày là nghìn đồng; dây cọ lâu cũng đứt gỗ, nước nhỏ giọt mãi cũng thủng đá.
Câu chuyện cho thấy hình ảnh nước và đá có hai mặt. Bền bỉ làm điều tốt thì thành công; bền bỉ làm điều xấu, dù rất nhỏ, cũng tích lại thành tội lớn. Không có cơ sở để nói câu tục ngữ Việt bắt nguồn từ chuyện này. Có lẽ người ở đâu nhìn dòng suối lâu cũng rút ra cùng một bài học.
Viết đoạn nghị luận về sự bền bỉ
Đề “Giải thích câu tục ngữ nước chảy đá mòn” hoặc “Suy nghĩ về sự kiên trì” có thể triển khai theo ba bước:
- Giải thích: nước mềm, đá cứng; nước chảy lâu làm mòn đá. Từ đó suy ra: sức người có hạn nhưng bền bỉ sẽ vượt được việc khó.
- Bàn luận: thành công lớn thường là tổng của nhiều cố gắng nhỏ; người bỏ cuộc giữa chừng thì mọi công sức trước đó coi như mất. Dẫn chứng gần: luyện chữ đẹp, học ngoại ngữ, tập một môn thể thao.
- Mở rộng: kiên trì phải đi cùng cách làm đúng. Nước chảy đúng một chỗ thì đá mới mòn; cứ đổi hướng liên tục thì chẳng mòn được chỗ nào. Cũng phân biệt bền bỉ với cố chấp: biết mình sai mà vẫn làm thì không còn là đức tính.
Muốn có thêm câu ca dao, tục ngữ để dẫn chứng, có thể tìm ở trang ca dao, tục ngữ về siêng năng và kiên trì.
Chi tiết “nước chảy đúng một chỗ” là ý dễ làm bài văn khác bài của bạn bè. Hòn đá chỉ mòn khi dòng nước không đổi lối.
Giọt nước, hòn đá và người bền chí
Giải thích câu tục ngữ nước chảy đá mòn ngắn gọn thế nào?
Nước mềm mà chảy lâu ngày vẫn làm mòn đá cứng. Câu tục ngữ khuyên con người kiên trì, bền bỉ thì việc khó mấy cũng làm được.
Nước chảy đá mòn trong tình yêu nghĩa là gì?
Trong chuyện tình cảm, câu này chỉ sự theo đuổi bền bỉ, chân thành: quan tâm lâu ngày thì người kia dần cảm động, xiêu lòng. Dù vậy, kiên trì không có nghĩa là đeo bám khi người ta đã từ chối rõ ràng.
Nước chảy đá mòn là thành ngữ hay tục ngữ?
Wiktionary tiếng Việt xếp đây là tục ngữ, vì nó là một câu trọn ý, đúc kết kinh nghiệm sống. Trong lời nói, người ta cũng hay dùng nó như một cụm chen vào câu.
Nước chảy đá mòn có khi nào mang nghĩa xấu không?
Có. Khi nói về những điều tiêu cực lặp lại ngày này qua ngày khác, như lời chì chiết hay thói quen xấu, người ta cũng nói nước chảy đá mòn để chỉ sự bào mòn dần dần. Nhiều đức tính khác cũng cần sự bền bỉ ấy, chẳng hạn đức tính kiên nhẫn trong đời sống.