Cầu toàn là đòi hỏi mọi việc phải thật hoàn hảo, trọn vẹn theo tiêu chuẩn mình tự đặt ra, khó chấp nhận một chút sai sót nào. Người hay hỏi “người cầu toàn là người như thế nào” thường đang nghĩ tới kiểu người làm lại bài ba lần chỉ vì một nét chữ lệch: kĩ lưỡng thì có, nhưng nhiều khi kĩ quá mức cần.
| Nghĩa ngắn | Đòi cho được sự hoàn hảo, trọn vẹn theo ý mình |
| Gốc từ | Hán Việt 求全: cầu là tìm, đòi; toàn là trọn vẹn |
| Loại từ | Động từ, cũng dùng như tính từ (tính cầu toàn, rất cầu toàn) |
| Sắc thái | Trung tính đến hơi chê, tùy mức độ |
| Tiếng Anh gần nghĩa | perfectionism (tính cầu toàn), perfectionist (người cầu toàn) |
Cầu toàn: đòi cho được trọn vẹn
Chữ cầu 求 là chữ trong yêu cầu, khẩn cầu, mưu cầu: tìm kiếm, đòi hỏi. Chữ toàn 全 là chữ trong toàn vẹn, hoàn toàn, an toàn: đủ cả, không sứt mẻ. Đặt cạnh nhau, cầu toàn là đòi cho được cái trọn vẹn.
Từ điển giải nghĩa từ này là đòi hỏi mọi thứ hoàn hảo, trọn vẹn theo ý muốn chủ quan. Cụm “theo ý muốn chủ quan” đáng để ý. Cái chuẩn “hoàn hảo” ấy do chính người cầu toàn đặt ra, và người khác chưa chắc thấy cần tới mức đó. Ví dụ quen trong từ điển là tư tưởng cầu toàn.
Trong khẩu ngữ, người ta còn nói tính cầu toàn, bệnh cầu toàn (nói vui, không phải tên bệnh), cầu toàn quá. Khi được dùng làm tính từ như vậy, từ thường đi với chữ chỉ mức độ.
Cầu toàn đứng cạnh chu toàn, kĩ tính và qua loa
| Từ | Nghĩa | Quan hệ với cầu toàn |
|---|---|---|
| Chu toàn | Lo liệu đầy đủ, chu đáo mọi bề | Dễ nhầm; chu toàn là lời khen, nói về kết quả việc làm |
| Kĩ tính | Cẩn thận, khó tính trong việc nhỏ | Gần nghĩa, nhẹ hơn |
| Khắt khe | Đòi hỏi nghiêm ngặt, ít châm chước | Gần nghĩa, hay dùng khi đòi hỏi người khác |
| Hoàn hảo chủ nghĩa | Cách nói dịch từ perfectionism | Đồng nghĩa, dùng trong sách tâm lí |
| Qua loa, đại khái, xuề xòa | Làm cho xong, không để ý chi tiết | Trái nghĩa |
Cặp hay bị lẫn nhất là cầu toàn và chu toàn. Nói “chị ấy lo việc nhà rất chu toàn” là khen chị làm đủ, làm khéo. Nói “chị ấy cầu toàn” thì lại nói về tính cách: muốn mọi thứ phải đúng y như ý mình. Một người chu toàn chưa chắc cầu toàn, và một người cầu toàn có khi vì đòi quá cao mà việc lại dở dang.
Đặt từ cầu toàn vào câu
- Thầy dặn cả lớp đừng cầu toàn quá ở bản nháp, cứ viết hết ý rồi mới sửa câu chữ.
- Vì tính cầu toàn, anh ấy duyệt đi duyệt lại bản thiết kế đến sát giờ nộp.
- Mẹ tôi cầu toàn với chuyện bếp núc: chén bát phải úp đúng chiều, khăn phải gấp vuông.
- Trong nhóm có một người cầu toàn thì sản phẩm kĩ hơn, nhưng cũng dễ trễ hạn hơn.
Cầu toàn tốt hay xấu: gợi ý cho bài nghị luận?
Đề nghị luận về lối sống hay đặt câu hỏi này, và câu trả lời khéo nhất thường không đứng hẳn về một phía. Có thể triển khai ba ý.
Mặt được. Đặt chuẩn cao giúp người ta làm việc cẩn thận, ít sơ suất. Một bác sĩ, một kĩ sư cầu đường, một người sửa bản in đều cần chút cầu toàn trong nghề.
Mặt mất. Khi chuẩn cao tới mức không đạt được, người cầu toàn hay trì hoãn vì sợ làm chưa đủ tốt, dễ tự trách, nghĩ đi nghĩ lại mãi một lỗi nhỏ (gần với chuyện overthinking, tức suy nghĩ quá mức). Đòi người khác cũng phải hoàn hảo thì dễ làm căng các mối quan hệ.
Cách nhìn cân bằng. Phân biệt việc cần làm thật kĩ với việc chỉ cần làm đủ tốt; chấp nhận rằng ai học gì cũng phải sai vài lần. Bài nghĩa của hai chữ thất bại có thêm dẫn chứng cho ý này. Muốn xem cách dựng dàn ý cho một đề kiểu đó, tham khảo văn mẫu nghị luận về vấn đề đời sống lớp 8.
Lập luận sẽ chắc hơn nếu dẫn thêm câu quen miệng không ai hoàn hảo, và giải thích vì sao đích trọn vẹn tuyệt đối vốn không có thật.
Một lí lẽ đáng đưa vào bài là câu nhân vô thập toàn: không ai trọn vẹn mười phần, nên đòi hỏi tuyệt đối dễ biến thành áp lực.
Hỏi đáp quanh chữ cầu toàn
Người cầu toàn là người như thế nào?
Là người đặt chuẩn rất cao cho việc mình làm, chú ý từng chi tiết và khó chịu khi có sai sót. Họ thường làm lại nhiều lần, ngại giao việc cho người khác vì sợ không đúng ý.
Cầu toàn tiếng Anh là gì?
Tính cầu toàn là perfectionism, người cầu toàn là perfectionist. Câu “Đừng cầu toàn quá” có thể nói là “Don’t be such a perfectionist”.
Cầu toàn có phải là một căn bệnh không?
Không. Cầu toàn là một nét tính cách, có ở nhiều người với mức độ khác nhau. Chữ “bệnh cầu toàn” chỉ là cách nói đùa. Nếu sự cầu toàn khiến bạn căng thẳng kéo dài, mất ngủ hay không làm nổi việc gì, nên trò chuyện với thầy cô, người thân hoặc chuyên gia tâm lí.
Cầu toàn hay chu toàn mới là lời khen?
Chu toàn là lời khen về cách lo liệu đầy đủ. Cầu toàn trung tính hơn, thường kèm chút chê khi người nói thấy ai đó đòi hỏi quá mức.