Overthinking là suy nghĩ quá nhiều, quá lâu về một chuyện tới mức không đi đến quyết định nào mà chỉ thấy mệt hơn. Người Việt hay gọi gọn là “nghĩ nhiều”. Có người viết tách thành “over thinking”, nhưng nghĩa vẫn vậy: nhắn tin chưa thấy trả lời đã đoán đủ mười kịch bản, nói một câu rồi cả buổi tối ngồi tua lại xem mình có lỡ lời không.
| Nghĩa ngắn | Suy nghĩ quá mức cần thiết, nghĩ nhiều mà không ra hướng giải quyết |
| Gốc từ | Tiếng Anh: over (quá) + think (nghĩ), động từ overthink |
| Loại từ | Danh từ; người hay nghĩ nhiều gọi là overthinker |
| Sắc thái | Đời thường, hơi tự giễu; không phải tên một chứng bệnh |
Overthinking nghĩa là gì khi tách từng chữ?
Tiền tố over- trong tiếng Anh mang ý “vượt quá”, giống trong overeat (ăn quá no) hay oversleep (ngủ quên). Gắn vào think, ta có overthink: Dictionary.com định nghĩa là nghĩ về một việc lâu hơn mức cần thiết hoặc có ích. Wiktionary ghi danh từ overthinking đơn giản là hành động nghĩ quá nhiều về điều gì đó.
Điểm đáng chú ý nằm ở chữ “có ích”. Nghĩ kĩ chưa bao giờ là xấu. Overthinking bắt đầu ở chỗ việc nghĩ đã hết tác dụng mà đầu óc vẫn không chịu dừng: cùng một câu hỏi lặp đi lặp lại, càng nghĩ càng rối, trong khi chuyện thực tế không nhích thêm bước nào.
Về Việt Nam, chữ này đi theo mạng xã hội và được dùng rộng hơn nghĩa gốc một chút. Người ta nói “overthinking” cho cả nỗi lo vu vơ trước kì thi, lẫn thói quen đọc đi đọc lại tin nhắn của người mình thích để đoán ẩn ý.
Trên mạng, cảm giác ấy còn được vẽ thành ảnh chế nghĩ quá nhiều: bộ não không chịu tắt đèn, đôi mắt mở thao láo lúc ba giờ sáng.
Hai kiểu nghĩ nhiều hay gặp
Các nhà tâm lý tách vòng suy nghĩ lặp lại thành hai hướng, dựa theo thời gian mà nó bám vào:
Ngoái về quá khứ. Tiếng Anh gọi là rumination, kiểu “nhai lại” một chuyện đã xảy ra: lời nói hớ trong buổi thuyết trình, cái nhìn khó hiểu của bạn cùng bàn. Câu hỏi thường trực là “tại sao mình lại thế”.
Lo trước tương lai. Tức là worry, chuỗi câu “nếu… thì sao” nối mãi không hết: nếu mai kiểm tra trúng bài chưa ôn, nếu điểm thấp thì bố mẹ nói gì, nếu thế thì cả học kì hỏng.
Một nghiên cứu tổng hợp năm 2022 cho thấy hai kiểu này giống nhau nhiều hơn khác nhau; khác biệt rõ nhất là hướng thời gian. Trong đời thường, overthinking là chữ gọi chung cho cả hai.
Overthinking, nghĩ thấu đáo hay đang lo âu?
Ba trạng thái dễ bị đánh đồng. Bảng dưới đây chỉ phân biệt ở mức đời sống, không dùng để tự chẩn đoán:
| Tiêu chí | Suy nghĩ thấu đáo | Overthinking | Lo âu kéo dài |
|---|---|---|---|
| Mục đích | Tìm cách giải quyết | Không rõ, cứ xoay vòng | Khó gọi tên, thấy bất an chung |
| Kết thúc | Có quyết định rồi dừng | Không dừng được, dù đã mệt | Kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng |
| Cảm giác sau đó | Nhẹ nhõm, rõ ràng hơn | Rối, mệt, có khi khó ngủ | Ảnh hưởng ăn ngủ, học hành, các mối quan hệ |
| Ví dụ | So hai trường đại học theo điểm chuẩn, học phí, rồi chọn | Chọn xong vẫn đêm nào cũng nghĩ “lỡ chọn sai” | Lúc nào cũng thấp thỏm, tim đập nhanh dù không có chuyện gì |
Một cách thử nhanh: sau nửa tiếng ngồi nghĩ, mình đã biết bước tiếp theo chưa? Nếu đã biết, đó là suy nghĩ có ích. Nếu chỉ thấy rối hơn, nhiều khả năng là đang overthinking.
Khác với vòng nghĩ nhiều ta tự xoay mãi, có những ý nghĩ lạ bật ra không mời mà đến, được gọi là intrusive thought.
Nói chữ overthinking trong câu thế nào?
Chữ này hợp với giọng nói chuyện, nhắn tin, viết caption. Vài ngữ cảnh:
- Nhắn cho bạn thân lúc nửa đêm: “Crush xem tin nhắn hai tiếng chưa rep, tao bắt đầu overthinking rồi.”
- Caption tự giễu: “Chuyên ngành chính: overthinking. Chuyên ngành phụ: mất ngủ.”
- Trong lớp: “Đề dễ mà, cậu đừng overthink quá, cứ làm theo dàn ý là được.”
- Ở chỗ làm thêm: “Chị ấy chỉ góp ý một câu thôi, em over thinking cả tuần.”
- Lúc chọn quà sinh nhật: “Đứng ở tiệm sách bốn mươi phút vì overthinking nên tặng tập thơ nào.”
Viết bài văn hay văn bản trang trọng, có thể thay bằng “suy nghĩ quá mức”, “nghĩ ngợi nhiều”, “lo nghĩ không dứt” hoặc “trằn trọc”. Tiếng Việt vốn có sẵn những từ rất đạt cho trạng thái này.
Khi nghĩ nhiều không còn là chuyện nhỏ
Thỉnh thoảng nghĩ nhiều là chuyện ai cũng có. Đi dạo, viết hết những điều đang lo ra giấy, hoặc đặt cho mình “mười lăm phút để lo” rồi chuyển sang việc khác là vài cách nhiều người thấy dễ chịu hơn. Có lúc mệt vì học quá sức lại khiến đầu óc dễ xoay vòng hơn, giống trạng thái kiệt quệ sau thời gian dài gồng mình mà giới trẻ hay nhắc.
Nhưng nếu suy nghĩ lo lắng kéo dài nhiều tuần, khiến bạn mất ngủ, ăn không ngon, khó tập trung học hoặc ngại gặp mọi người, hãy nói với người lớn mình tin và tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ hoặc phòng tư vấn học đường. Đó là việc nên làm, không có gì đáng ngại. Những lời khuyên tự chăm sóc trên mạng, kể cả trào lưu chữa lành tâm hồn, chỉ là phần hỗ trợ, không thay được người có chuyên môn.
Overthinking: vài điều người đọc thắc mắc
Over thinking là gì, viết liền hay viết tách mới đúng?
Trong tiếng Anh, dạng đúng là viết liền: overthinking, động từ overthink. “Over thinking” viết tách là cách gõ nhầm khá phổ biến, nhưng người đọc vẫn hiểu là suy nghĩ quá nhiều.
Overthinking nghĩa là gì khi dùng trong chuyện tình cảm?
Đó là thói quen đoán già đoán non về hành động của người kia: trả lời chậm, thả biểu tượng khác mọi khi, đăng một dòng trạng thái mơ hồ. Mọi chi tiết nhỏ đều bị phân tích thành dấu hiệu, trong khi hỏi thẳng một câu thường nhanh hơn.
Overthinking có phải là bệnh không?
Overthinking không phải tên một chẩn đoán y khoa, chỉ là cách gọi đời thường. Tuy vậy, nếu nghĩ ngợi lo lắng kéo dài và ảnh hưởng tới ăn ngủ, học tập, nên gặp chuyên gia để được tư vấn đúng.
Người hay overthinking gọi là gì?
Tiếng Anh gọi là overthinker. Ở Việt Nam, nhiều người tự nhận mình là “người hay nghĩ nhiều” hoặc nói vui là “chúa overthinking”.