Chu toàn là đầy đủ và trọn vẹn, không sót phần nào; nói ai lo việc chu toàn là khen người đó làm tròn mọi bề, trước sau đâu ra đấy. Từ này hay đi thành cụm lo chu toàn, chu toàn mọi việc. Dưới đây là nghĩa từng chữ, cách dùng, người chu toàn là người như thế nào và cách nói chu toàn bằng tiếng Anh.
| Nghĩa ngắn | Đầy đủ, trọn vẹn; lo liệu tròn mọi bề |
| Gốc từ | Hán Việt 周全: chu (khắp, đủ một vòng) + toàn (vẹn, không thiếu) |
| Loại từ | Tính từ; cũng đứng trước bổ ngữ như động từ (“chu toàn việc nhà”) |
| Sắc thái | Khen, trang trọng vừa phải |
Chu toàn ghép từ hai chữ nào?
Chữ chu (周) gốc nghĩa là vòng quanh, đi khắp một vòng; từ đó có nghĩa đủ, kín, không hở chỗ nào. Ta gặp nó trong chu vi (đường bao quanh), chu kỳ (một vòng lặp), chu cấp (lo cho người túng thiếu đủ cái ăn cái mặc).
Chữ toàn (全) là vẹn, đủ, không thiếu mảnh nào. Người xưa khen ai giỏi cả văn lẫn võ là văn võ song toàn; giữ cho nguyên vẹn là bảo toàn; tính chuyện vẹn cả đôi đường là vẹn toàn.
Hai chữ cùng nói về sự đủ, nhưng mỗi chữ một hướng: chu là đủ theo bề rộng (đi hết một vòng), toàn là đủ theo bề sâu (không vỡ, không thiếu). Ghép lại, chu toàn là một việc đã được lo tới khắp nơi và việc nào cũng tới nơi tới chốn.
Lo chu toàn là lo đến đâu?
Từ điển tiếng Việt giảng chu toàn ngắn gọn là “đầy đủ và trọn vẹn”, kèm ví dụ quen tai lo chu toàn mọi việc. Trong lời nói hằng ngày, chữ này đi theo ba kiểu:
- Làm bổ ngữ sau động từ: Bà nội lo đám giỗ rất chu toàn, từ mâm cỗ tới chỗ ngồi cho khách đường xa.
- Đứng trước một bổn phận, như động từ: Anh vừa đi làm vừa chu toàn việc chăm cha mẹ già.
- Tả một người: Lớp trưởng năm nay là người chu toàn, chuyến dã ngoại không sót một ai.
Điểm đáng chú ý là chu toàn thường gắn với một trách nhiệm hoặc một sự việc có đầu có cuối: một đám cưới, một chuyến đi, việc nhà, việc nước. Ít ai nói “ăn uống chu toàn” hay “học chu toàn”. Muốn khen bữa ăn đủ chất thì dùng đầy đủ; khen học kỹ thì dùng chăm chỉ, cẩn thận.
Vẹn toàn, chu đáo, cầu toàn: ai gần ai xa?
| Từ | Quan hệ với chu toàn | Câu ví dụ |
|---|---|---|
| Vẹn toàn, chu tuyền | Đồng nghĩa; vẹn toàn hay dùng cho kết quả, chu tuyền nay ít gặp | Giữ được vẹn toàn danh dự |
| Chu đáo | Gần nghĩa; nghiêng về sự quan tâm tới người khác | Tiếp khách chu đáo |
| Cầu toàn | Dễ lẫn vì chung chữ toàn, nhưng là đòi mọi thứ hoàn hảo | Tính cầu toàn khiến bài nộp trễ |
| Sơ suất, dở dang, qua loa | Trái nghĩa | Chuẩn bị qua loa nên quên vé |
Với chu đáo, ranh giới mảnh: chu đáo là quan tâm từng điều nhỏ cho người khác, còn chu toàn là làm tròn cả việc. Bài giải nghĩa chữ chu đáo có ví dụ đặt hai từ cạnh nhau. Với cầu toàn thì khác hẳn: một chữ khen kết quả, một chữ nói về tính đòi hỏi; xem thêm người cầu toàn là người thế nào.
Chu toàn mọi bề có phải là ôm hết việc?
Đề nghị luận hay đặt câu hỏi về người “chu toàn cả việc nhà lẫn việc ngoài”. Có thể triển khai vài ý:
- Hiểu đúng: chu toàn là làm tròn phần việc của mình, không để việc bỏ dở hay để người khác gánh hộ.
- Vì sao đáng quý: một người lo việc chu toàn khiến tập thể yên tâm; lời hứa của họ có trọng lượng.
- Đừng hiểu lệch: chu toàn không có nghĩa là một người làm thay tất cả. Biết chia việc, nhờ đúng người cũng là một cách lo cho tròn.
Người chu toàn thường cũng là người nhanh tay, biết xoay xở khi thiếu thốn; nét tính cách ấy có tên riêng, giải thích ở bài người tháo vát xoay xở ra sao. Và để thấy chữ này nặng ký đến đâu, hãy để ý câu hay nghe ở đám cưới: “nhà trai lo chu toàn” là lời khen dành cho cả một họ, không chỉ một người.
Chu toàn trong lời khen và lời hứa
Chu toàn nghĩa là gì?
Là đầy đủ, trọn vẹn, không thiếu sót. Dùng cho việc thì chỉ việc đã được lo tới nơi tới chốn; dùng cho người thì khen người ấy làm tròn trách nhiệm.
Người chu toàn là người như thế nào?
Là người nhận việc gì thì lo cho trọn việc đó, nghĩ tới cả những khâu nhỏ dễ bị bỏ quên, và không để việc dở dang cho người khác. Họ thường đáng tin vì đã hứa là làm đủ.
Chu toàn tiếng Anh là gì?
Không có một từ khớp hẳn. Khen việc được lo kỹ có thể dùng thorough, well taken care of; nói ai làm tròn bổn phận có thể dùng fulfil one’s duties, chẳng hạn “She fulfils her duties at home and at work”.
Chu toàn hay chu tuyền mới đúng?
Cả hai đều có trong từ điển và cùng nghĩa, nhưng chu toàn là cách nói phổ biến hiện nay. Viết bài, viết đơn thì nên dùng chu toàn.