Hoàn hảo là tốt trọn vẹn, không có chỗ nào để chê. Đây là tính từ Hán Việt, dùng để khen người, vật hay việc làm: một bài thi hoàn hảo, một kế hoạch hoàn hảo. Câu quen miệng “không ai hoàn hảo” xoay quanh đúng nghĩa ấy, còn chủ nghĩa hoàn hảo là lối đòi hỏi mọi thứ phải đạt mức tuyệt đối.
| Nghĩa ngắn | Tốt hoàn toàn, không khuyết điểm |
| Gốc từ | Hán Việt 完好: hoàn (trọn, xong) + hảo (tốt) |
| Loại từ | Tính từ; “sự hoàn hảo” là cách danh từ hóa |
| Trái nghĩa | Khiếm khuyết, thiếu sót, có tì vết |
Hoàn hảo và chữ 完好 bên tiếng Trung
Chữ hoàn (完) nghĩa là trọn, xong, đủ, ta gặp trong hoàn thành, hoàn toàn, hoàn tất. Chữ hảo (好) là tốt, như trong hảo hạng, hảo tâm, hảo hán. Hai chữ ghép lại thành “tốt trọn vẹn”.
Điều thú vị là người Trung dùng 完好 hẹp hơn ta nhiều. Bên ấy, từ này hay nói về đồ vật, nhà cửa còn nguyên, chưa hư hỏng: một cuốn sách cũ được giữ gìn 完好 là cuốn sách còn lành lặn. Khi muốn khen điều gì tuyệt vời không tì vết, tiếng Trung thường dùng 完美 (hoàn mỹ). Sang tiếng Việt, hoàn hảo được nâng hẳn lên thành lời khen cao nhất, áp cho cả con người lẫn tác phẩm. Ai học tiếng Trung nên nhớ chỗ lệch này để khỏi dịch ngược sai.
Khen một thứ là hoàn hảo nghĩa là khen tới đâu?
Từ điển giải hoàn hảo đơn giản là tốt hoàn toàn. Nhưng trong lời nói, từ này được dùng ở hai mức khá khác nhau.
- Mức tuyệt đối: không một lỗi nhỏ. Vận động viên thực hiện cú nhảy hoàn hảo, cả năm giám khảo đều cho điểm tối đa. Ở đây hoàn hảo có thể kiểm chứng được.
- Mức cảm nhận: rất hài lòng, thấy không cần gì hơn. Trời se lạnh, một bát phở nóng, thế là buổi sáng hoàn hảo. Chẳng ai đi chấm điểm bát phở; người nói chỉ bày tỏ niềm vui.
Vì là lời khen ở mức cao nhất, hoàn hảo hay đi cùng những chữ làm mềm: gần như hoàn hảo, chưa hoàn hảo, không hoàn hảo nhưng đáng yêu. Dạng danh từ sự hoàn hảo xuất hiện nhiều trong văn nghị luận và quảng cáo: “theo đuổi sự hoàn hảo”.
Lời khen tuyệt vời thì nghiêng về cái đẹp, cái hay hơn là sự không tì vết; các từ cùng mức khen ấy được xếp ở những từ cùng nghĩa với tuyệt vời.
Không ai hoàn hảo: ý cho bài nghị luận
Ông bà ta có câu Hán Việt nhân vô thập toàn, nghĩa là người ta không ai mười phân vẹn mười. Đề nghị luận về chuyện chấp nhận khuyết điểm, hay về áp lực phải giỏi mọi mặt, có thể dựa vào mấy ý:
- Thừa nhận mình chưa hoàn hảo không giống với buông xuôi; đó là bước đầu để biết cần sửa chỗ nào.
- Đòi mọi thứ phải tuyệt đối dễ khiến người ta trì hoãn, sợ bắt đầu, mệt mỏi; đây là kiểu người cầu toàn tự đặt chuẩn quá cao.
- Có những vẻ đẹp nằm ngay trong cái chưa trọn, như quan niệm thẩm mỹ của người Nhật về cái đẹp của sự dang dở kiểu Nhật.
Trong văn chương, nhân vật tốt mọi mặt thường bị chê là nhạt, thiếu sức sống. Người đọc truyện mạng có hẳn tên gọi cho kiểu này, xem kiểu nhân vật không tì vết trong truyện. Những nhân vật như Chí Phèo hay Thúy Kiều ở lại lâu trong trí nhớ người đọc vì mang nhiều giằng xé, đau đớn, chứ không vì vẹn toàn.
Hoàn hảo, hoàn mỹ, hoàn thiện, hoàn chỉnh
| Từ | Trọng tâm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hoàn hảo | Tốt trọn vẹn, không có lỗi | màn trình diễn hoàn hảo |
| Hoàn mỹ (完美) | Đẹp trọn vẹn, thiên về cái đẹp | vẻ đẹp hoàn mỹ |
| Hoàn thiện (完善) | Làm cho tốt hơn, đầy đủ hơn; hay dùng như động từ | hoàn thiện bản thân, hoàn thiện hồ sơ |
| Hoàn chỉnh (完整) | Đủ các phần, không thiếu | bản thảo hoàn chỉnh |
| Viên mãn | Tròn đầy, trọn vẹn về kết quả, hạnh phúc | một kết thúc viên mãn |
Hoàn chỉnh và hoàn hảo hay bị lẫn, nhưng một bản thảo hoàn chỉnh (đủ chương) vẫn có thể còn lỗi chính tả, tức chưa hoàn hảo. Hoàn thiện thì nói về quá trình, còn hoàn hảo nói về kết quả. Với chữ viên mãn, có bài riêng về cái tròn đầy của chữ viên mãn 圓滿.
Một câu đắt để nhớ chỗ khác nhau: “Bài văn đã hoàn chỉnh, cô sẽ góp ý để em hoàn thiện, còn hoàn hảo thì chưa ai dám nhận.”
Ai cần một chữ thay cho hoàn hảo trong bài văn, hoặc chữ đối lại như khiếm khuyết, có thể tra đồng nghĩa, trái nghĩa với hoàn hảo.
Sự hoàn hảo, chủ nghĩa hoàn hảo và chữ perfect
Sự hoàn hảo là gì?
Là trạng thái tốt trọn vẹn, không còn gì cần thêm bớt. Cụm này hay dùng khi nói về mục tiêu: “theo đuổi sự hoàn hảo”, “không có sự hoàn hảo tuyệt đối”.
Chủ nghĩa hoàn hảo là gì?
Là xu hướng đặt tiêu chuẩn cực cao cho bản thân hoặc người khác và khó chấp nhận sai sót, tương đương chữ perfectionism trong tiếng Anh. Ở mức vừa phải, nó giúp làm việc kỹ; quá mức thì dễ sinh căng thẳng, trì hoãn.
Hoàn hảo tiếng Anh là gì?
Thường dịch là perfect; muốn nhấn “không một vết” thì dùng flawless. “Sự hoàn hảo” là perfection.
Viết “hoàn hảo nhất” có sai không?
Trong lời nói thì quen, nhưng xét lý thì thừa: đã hoàn hảo là ở mức cao nhất rồi. Văn viết trang trọng nên chọn “hoàn hảo” hoặc “tốt nhất”, không cần ghép cả hai.