OVA là viết tắt của Original Video Animation, chỉ những tập anime Nhật Bản được làm để phát hành thẳng ra băng, đĩa cho người xem mua hoặc thuê về nhà, không qua lịch chiếu truyền hình hay rạp. Khi dân mê anime hỏi “bộ này có OVA không”, họ muốn biết có tập ngoại truyện, tập kết thêm nằm ngoài bản chiếu TV hay không. Đôi khi bạn sẽ gặp cách viết đảo là OAV.
| Nghĩa ngắn | Anime làm riêng để phát hành dạng video, không chiếu TV hay rạp trước |
| Viết đầy đủ | Original Video Animation; tiếng Nhật オリジナル・ビデオ・アニメーション |
| Xuất hiện | Thập niên 1980, khi đầu máy video phổ biến trong các gia đình Nhật |
| Sắc thái | Thuật ngữ trung tính của giới xem anime, không mang nghĩa lóng |
OVA nằm ở đâu trong một bộ anime?
Hãy hình dung một bộ anime như một ngôi nhà. Phần chiếu trên truyền hình, mỗi tuần một tập, là gian chính. Bản điện ảnh ra rạp là một căn riêng. Còn OVA giống cái chái làm thêm: nhà sản xuất làm ra rồi bán thẳng cho người hâm mộ dưới dạng băng VHS, đĩa laser, về sau là DVD và Blu-ray.
Vì không phải chen vào khung giờ phát sóng, OVA rất tự do về độ dài. Có bộ chỉ một tập vài phút, có bộ kéo dài hàng chục tập, có tập dài hơn cả một bộ phim. Nội dung thường gặp là câu chuyện bên lề của nhân vật phụ, phần kết mà bản TV chưa kịp kể, tập đặc biệt đi kèm khi bán đĩa, hoặc một câu chuyện mới hoàn toàn. Không ít loạt phim nổi tiếng khởi đầu từ OVA rồi mới được làm thành bản TV.
Ở Việt Nam, người xem gần như chỉ dùng chữ này đúng với nghĩa gốc, không biến nó thành từ lóng. Chỗ khác duy nhất là chữ OVA giờ được dùng khá lỏng: tập đặc biệt nào không nằm trong lịch chiếu chính cũng có người gọi chung là OVA, dù nó được tung lên mạng chứ chẳng hề có đĩa.
OVA, ONA và movie khác nhau ở đâu?
| Ký hiệu | Viết đầy đủ | Ra mắt ở đâu |
|---|---|---|
| TV | Bản truyền hình | Chiếu theo mùa trên đài, mỗi tuần một tập |
| Movie | Phim điện ảnh | Chiếu rạp |
| OVA | Original Video Animation | Phát hành thẳng ra băng, đĩa |
| ONA | Original Net Animation | Đăng thẳng lên mạng, thường ngắn |
OVA khác ONA ở nơi ra mắt: ONA là đứa em của thời Internet, ra mắt trên nền tảng xem phim trực tuyến thay vì trên kệ đĩa. Ngoài ra còn có special, những tập đặc biệt phát trên TV ngoài mùa chính. Muốn rõ hơn chuyện anime khác phim hoạt hình phương Tây ở điểm nào, hay gốc gác của bộ truyện tranh mà nhiều OVA chuyển thể, có thể đọc thêm bài giải nghĩa chữ manga và cách đọc.
Dallos và thời hoàng kim của băng video
Đầu những năm 1980, đầu máy video vào nhà người Nhật, nhu cầu xem anime lên cao, người ta sẵn sàng ra tiệm mua hoặc thuê băng phim hoạt hình mới. Bộ được ghi nhận là OVA đầu tiên là Dallos, loạt khoa học viễn tưởng bốn tập do Bandai phát hành năm 1983. Ở Mỹ, “direct-to-video” thường bị xem là hàng hạng hai; ở Nhật, phát hành thẳng ra video lại thành một thị trường riêng.
Thời kinh tế bong bóng cuối thập niên 1980, các hãng bỏ tiền làm hàng loạt OVA một, hai tập để bán và cho thuê. Sang thập niên 1990, kinh tế đi xuống, số OVA mới giảm dần; truyền hình cáp, truyền hình vệ tinh rồi các nền tảng trực tuyến dần làm thay phần việc mà OVA từng làm.
Gặp chữ OVA trong câu chat và trang phim
Vài cách dùng quen thuộc trong cộng đồng xem anime:
- Bình luận dưới bài giới thiệu phim: “Xem hết 24 tập rồi thì tìm thêm 2 tập OVA, có đoạn kết cho cặp nhân vật phụ đấy.”
- Nhắn tin hỏi bạn: “Phần OVA này xem trước hay sau mùa 2 vậy?”
- Trên trang danh sách phim: Loại: OVA · 6 tập · 30 phút/tập.
- Bài review: “Bản OVA nét vẽ kỹ hơn hẳn bản TV, chắc vì được chăm chút cho người mua đĩa.”
- Nhóm fan dặn người mới: “Tập này là OVA ngoại truyện, bỏ qua cũng không mất mạch chính.”
Người trong giới đọc chữ này theo từng chữ cái “ô-vi-ây” hoặc gọn thành “ô-va”; người Nhật cũng có cả hai cách đọc ấy. Ai mới làm quen với cộng đồng xem phim Nhật và muốn hiểu thêm những cái tên gọi người hâm mộ, có thể xem bài về giới mê anime đến mức chuyên sâu.
Thứ tự xem, độ dài và chữ ova viết thường
OVA nghĩa là gì trong anime?
Là những tập anime làm để phát hành thẳng dưới dạng video, không qua sóng truyền hình hay rạp. Phần lớn là ngoại truyện, tập kết thêm hoặc câu chuyện riêng của một bộ phim đã có.
Có nên xem OVA trước bộ chính không?
Thường là không. Phần lớn OVA giả định người xem đã biết nhân vật, nên xem sau bản TV hoặc theo thứ tự phát hành sẽ dễ hiểu hơn. Một số OVA lại là bộ độc lập, xem riêng vẫn trọn vẹn.
OVA thường dài bao nhiêu tập?
Không cố định. Có OVA chỉ một tập, có loạt vài tập, cũng có loạt dài hàng chục tập. Mỗi tập có thể chỉ vài phút hoặc dài hơn hai giờ.
Ova viết thường có nghĩa khác không?
Có. Trong tiếng Anh, ova viết thường là dạng số nhiều của ovum, một thuật ngữ sinh học gốc Latin nghĩa là trứng. Khi chữ viết hoa và đứng cạnh tên phim, nó gần như chắc chắn là Original Video Animation.