Wibu là cách dân mạng Việt gọi người rất mê anime, manga và văn hóa Nhật Bản, phiên theo cách đọc của từ lóng tiếng Anh weeaboo (gọn hơn là weeb). Hỏi “wibu là cái gì” thì câu trả lời ngắn là: một người hâm mộ Nhật Bản nhiệt tình, đôi khi nhiệt tình tới mức bạn bè lấy ra trêu. Có người bực khi bị gọi vậy, cũng có người tự nhận mình là wibu một cách vui vẻ.
| Nghĩa ngắn | Người mê anime, manga, văn hóa Nhật (thường mê rất nhiều) |
| Gốc từ | Tiếng Anh weeaboo / weeb, đọc trại thành “wi-bu” |
| Loại từ | Danh từ; cũng dùng như tính từ: “hơi wibu”, “chất wibu” |
| Sắc thái | Lúc trêu chọc, lúc tự nhận cho vui; tùy người nói và giọng điệu |
Từ weeaboo của dân mạng phương Tây đến chữ wibu
Ở tiếng Anh, weeaboo ban đầu là lời chê. Wiktionary ghi nghĩa thứ nhất của nó là người không phải người Nhật nhưng mê văn hóa Nhật quá mức, theo hướng tiêu cực. Nghĩa thứ hai nhẹ hơn hẳn: người say mê anime, manga, và nhiều fan đã “nhận lại” chữ này để tự gọi mình. Từ điển Dictionary.com cũng định nghĩa weeaboo là người không phải người Nhật bị xem là quá ám ảnh với văn hóa và truyền thông Nhật.
Khi về Việt Nam, chữ này được đọc theo âm Việt thành wibu, và nghĩa của nó nhẹ đi đáng kể. Nó không còn gắn với chuyện “người phương Tây mê Nhật” nữa; giờ ai mê anime, sưu tầm mô hình, nghe nhạc Nhật suốt ngày đều có thể bị bạn bè gọi là wibu. Tiếng Indonesia cũng có chữ wibu mượn từ weeaboo, và Wiktionary ghi chú rằng ở đó từ này nhẹ hơn bản gốc tiếng Anh. Hai nước, cùng một hướng thay đổi.
Weeaboo ra đời từ một truyện tranh mạng
Lịch sử của chữ weeaboo khá buồn cười. Theo Wiktionary và Dictionary.com, nó xuất hiện năm 2005 trong một mẩu truyện tranh mạng The Perry Bible Fellowship của họa sĩ Mỹ Nicholas Gurewitch. Trong truyện, đó chỉ là một từ vô nghĩa. Cùng năm ấy, diễn đàn 4chan cài bộ lọc tự động đổi một từ chê bai người mê Nhật thành “weeaboo”, và người dùng cứ thế giữ chữ mới, gắn cho nó nghĩa cũ. Từ đó nó lan ra khắp mạng, rồi rút gọn thành weeb.
Một từ vô nghĩa trong truyện tranh trở thành tiếng lóng toàn cầu, rồi vượt biển sang Việt Nam thành “wibu”. Ngôn ngữ mạng nhiều khi hình thành tình cờ như vậy.
Gọi ai đó là wibu: lúc trêu, lúc tự hào
Chữ wibu ở Việt Nam hiếm khi nặng nề, nhưng cũng không hẳn là lời khen. Giữa bạn thân, “đồ wibu” giống một câu chọc ghẹo. Trong nhóm fan, “wibu chân chính” lại là lời tự giới thiệu đầy tự hào. Rắc rối chỉ đến khi người ta dùng nó để chê bai một sở thích, kiểu coi việc mê anime là ấu trĩ hay kỳ quặc.
Thích một nền văn hóa, học tiếng của nước đó, vẽ tranh theo phong cách đó, hóa trang thành nhân vật mình yêu… đều là sở thích bình thường. Cái nên tránh chỉ là ép người khác thích giống mình hoặc chê bai thứ người khác không thích. Gọi bạn là wibu thì nên xem bạn có vui không đã.
Nhiều bạn mê anime cũng mê luôn các tựa game vẽ theo nét Nhật, và kho meme Genshin chính là chỗ họ đem Paimon, Klee ra ghép thoại đời thường.
Wibu, otaku và fan anime khác nhau ở đâu?
Ba cách gọi này hay bị dùng lẫn. Bảng dưới tóm cách người Việt thường phân biệt:
| Cách gọi | Gốc | Thường chỉ ai | Sắc thái |
|---|---|---|---|
| Wibu | Tiếng Anh weeaboo | Người mê anime, manga và cả văn hóa Nhật nói chung | Trêu đùa hoặc tự nhận |
| Otaku | Tiếng Nhật オタク | Người say mê một lĩnh vực đến mức chuyên sâu, hay gặp nhất là anime, game | Gần như trung tính ở Việt Nam |
| Fan anime | Tiếng Anh fan | Bất kỳ ai thích xem anime | Trung tính |
Otaku là từ gốc Nhật và có câu chuyện riêng khá dài, sẽ được nói kỹ ở một bài khác. Nói gọn: otaku nhấn vào độ “đam mê sâu”, còn wibu nhấn vào chuyện “mê văn hóa Nhật” của người không phải người Nhật.
Cũng từ văn hóa anime, tiếng Nhật còn có chữ gọi những cô cậu tuổi dậy thì tự tưởng tượng mình mang sức mạnh bí ẩn, đó là hội chứng chuunibyou tuổi mới lớn.
Fan lâu năm còn tự vẽ, tự in truyện về nhân vật mình mê; đó là truyện doujinshi do fan tự làm, bày bán ở các hội chợ như Comiket.
Wibu xuất hiện trong câu nói hằng ngày
- Bạn thân trêu nhau: “Phòng toàn poster với mô hình thế này, đúng là wibu chính hiệu.”
- Tự giới thiệu trong nhóm câu lạc bộ: “Mình là wibu lâu năm, mê nhất phim của Ghibli.”
- Bình luận dưới video: “Nghe nhạc mở đầu là biết hội wibu sắp kéo vào đây.”
- Rủ đi hội chợ: “Cuối tuần có lễ hội văn hóa Nhật, team wibu đi không?”
- Kể chuyện học hành: “Hồi đầu học tiếng Nhật vì là wibu, giờ thi được chứng chỉ luôn rồi.”
Xem thêm kho ảnh chế anime đủ biểu cảm mà fan hay dùng để thả bình luận, hoặc những tiếng lóng khác trên mạng của giới trẻ. Viết bài văn thì nên dùng cụm “người hâm mộ anime, manga” thay cho wibu.
Thắc mắc của người mới vào hội mê anime
Wibu là cái gì, có phải từ xấu không?
Wibu chỉ người mê anime, manga và văn hóa Nhật. Ở tiếng Anh, gốc weeaboo từng mang ý chê, nhưng ở Việt Nam chữ này nhẹ hơn nhiều, thường là trêu đùa. Nó có xấu hay không phụ thuộc vào giọng điệu và người nghe có thấy thoải mái không.
Weeb và wibu có giống nhau không?
Giống. Weeb là dạng rút gọn của weeaboo trong tiếng Anh, còn wibu là cách người Việt đọc và viết lại từ đó. Cả ba chỉ cùng một kiểu người hâm mộ.
Thích xem anime có phải là wibu không?
Không nhất thiết. Xem anime giải trí thì là fan anime bình thường. Người ta chỉ hay gọi wibu khi ai đó mê đến mức theo dõi đủ thứ về Nhật, từ nhạc, đồ ăn đến cách nói chuyện.
Bị gọi là wibu thì nên phản ứng thế nào?
Nếu bạn thấy vui thì cứ nhận. Nếu thấy khó chịu, hãy nói thẳng nhẹ nhàng với người gọi. Sở thích của mỗi người đều đáng được tôn trọng.