Shounen là cách gọi nhóm manga và anime nhắm tới độc giả nam tuổi thiếu niên, thường nhiều hành động, phiêu lưu, đề cao tình bạn và ý chí vượt khó. Chữ này viết là 少年, đọc theo âm Hán Việt là “thiếu niên”. Hỏi “shounen là thể loại gì” thì câu trả lời hơi bất ngờ: nó vốn là nhãn phân theo người đọc, không hẳn là một thể loại nội dung.
| Nghĩa ngắn | Truyện tranh, phim hoạt hình Nhật dành cho thiếu niên nam |
| Gốc từ | Tiếng Nhật 少年 (shōnen), Hán Việt: thiếu niên; còn viết shonen |
| Nhóm “chị em” | Shoujo (thiếu nữ), seinen (nam trưởng thành), josei (nữ trưởng thành) |
| Ví dụ quen | Dragon Ball, One Piece, Naruto, Slam Dunk, Thám tử lừng danh Conan |
Shounen: từ chữ “cậu bé” đến nhãn tạp chí
Trong tiếng Nhật, shōnen nghĩa là cậu bé, người còn ít tuổi. Chữ ō có gạch ngang trên đầu là nguyên âm dài, khi gõ không dấu người ta viết thành shounen hoặc shonen, cả ba cách đều chỉ cùng một từ.
Khi đi vào thế giới truyện tranh, chữ này thành một nhãn phân loại theo độc giả. Các nhà xuất bản Nhật chia tạp chí manga theo giới và tuổi người đọc, và mỗi bộ truyện được đăng trên tạp chí của nhóm nào thì mang nhãn nhóm ấy. Bộ nào đăng trên Weekly Shōnen Jump, Shōnen Magazine hay Shōnen Sunday thì là shounen manga; khi chuyển thể thành phim thì gọi là shounen anime.
Vì là nhãn theo người đọc, shounen có thể chứa đủ thứ: đánh nhau, thể thao, trinh thám, hài, cả tình cảm học đường. Và người đọc thật thì rộng hơn nhiều so với “cậu bé”: con gái, người lớn đọc shounen là chuyện thường. Trong bốn nhóm chính, shounen là nhóm bán chạy nhất ở thị trường Nhật.
Một bộ truyện shounen thường có gì
Dù không có công thức cứng, phần đông truyện shounen đi theo một khung khá quen: nhân vật chính trẻ tuổi, có một ước mơ to (làm Vua Hải Tặc, làm Hokage, vô địch toàn quốc), rồi lần lượt vượt qua những đối thủ mạnh dần lên. Đồng đội được thêm vào theo đường đi. Mỗi lần thua là một lần luyện tập lại.
Tạp chí Weekly Shōnen Jump, ra đời năm 1968, nổi tiếng với ba chữ được xem như kim chỉ nam biên tập: tình bạn, nỗ lực, chiến thắng (友情・努力・勝利). Ba chữ ấy gói khá trọn tinh thần của nhóm truyện này. Nhân vật được ngưỡng mộ không phải vì sinh ra đã giỏi, mà vì chịu khổ luyện và không bỏ bạn.
Nhiều fan Việt lớn lên cùng các bộ shounen từ trước khi biết chữ này. Anime chuyển thể từ chúng góp phần lớn vào cái tên chung phim hoạt hình Nhật mà giới trẻ gọi là anime.
Shounen, shoujo, seinen và josei khác nhau ra sao?
Đây là bốn nhóm độc giả chính của manga. Shoujo là gì? Là “bản nữ” của shounen: chữ 少女 (thiếu nữ), dành cho nữ tuổi teen, thường nặng về cảm xúc, tình bạn, tình yêu học đường.
| Nhãn | Chữ Nhật (Hán Việt) | Độc giả chính | Nội dung hay gặp |
|---|---|---|---|
| Shounen | 少年 (thiếu niên) | Nam tuổi thiếu niên | Hành động, phiêu lưu, thi đấu, tình đồng đội |
| Shoujo | 少女 (thiếu nữ) | Nữ tuổi thiếu niên | Tình cảm, đời sống học đường, quan hệ giữa các nhân vật |
| Seinen | 青年 (thanh niên) | Nam trưởng thành | Chủ đề nặng hơn: tâm lý, xã hội, chiến tranh |
| Josei | 女性 (nữ tính) | Nữ trưởng thành | Công việc, hôn nhân, đời sống người lớn |
Ranh giới nhiều khi mờ. Có truyện shounen do nữ họa sĩ vẽ, có truyện shoujo đầy cảnh phiêu lưu. Cách chắc nhất để biết một bộ truyện thuộc nhóm nào là xem nó đăng ở tạp chí nào. Dân mê văn hóa này hay tranh luận chuyện xếp nhóm, nhất là trong cộng đồng fan cứng mà người Nhật gọi là otaku.
Chữ shounen trong câu chuyện của fan
- Hỏi gợi ý trong nhóm: “Mới xem xong One Piece, có bộ shounen nào cốt truyện chắc tay vậy nữa không?”
- Bình luận dưới trailer: “Đúng chất shounen: thua, luyện, quay lại đấm boss.”
- Giới thiệu sách ở tiệm truyện: “Kệ bên trái là shounen, kệ bên phải là shoujo nha bạn.”
- Trêu bạn: “Đang ôn thi mà nói chuyện như nhân vật shounen, ‘tao sẽ không bỏ cuộc’.”
Hỏi đáp về shounen và các nhãn manga
Shounen là thể loại gì?
Nói đúng ra, shounen là nhóm độc giả mục tiêu (nam thiếu niên) chứ không phải thể loại. Nhưng vì phần đông truyện trong nhóm có hành động và phiêu lưu, nhiều người quen gọi luôn là “thể loại shounen”.
Shoujo là gì?
Shoujo (少女, thiếu nữ) là nhóm manga và anime dành cho bạn gái tuổi teen, thường xoay quanh tình cảm, tình bạn, đời sống học đường.
Shounen có hợp cho trẻ nhỏ không?
Phần lớn truyện shounen nhắm tới tuổi thiếu niên, nhưng một số bộ có cảnh đánh nhau khá mạnh. Phụ huynh nên xem nhãn độ tuổi in trên bìa sách hoặc trên nền tảng xem phim trước khi cho con đọc, xem.
Shounen-ai có phải là shounen không?
Không. Shounen-ai là tên một dòng truyện riêng, nói về tình cảm giữa các nhân vật nam, độc giả chính lại thường là nữ. Hai chữ chỉ giống nhau ở phần “shounen”.