Viết một nhan đề và sáng tạo tác phẩm mới – Dàn ý + 10 bài mẫu (lớp 8)

Cuốn sách mượn quá hạn

Tờ phiếu mượn rơi ra khi Đậu kéo cái thùng các-tông dưới gầm giường. Giấy đã ngả vàng, ô hạn trả ghi một ngày tháng Năm của ba năm trước, dòng chữ kí bên dưới ngoằn ngoèo như con giun. Cuốn sách nằm ngay dưới đáy thùng, giữa đôi giày thể thao chật và mấy cái vợt cầu lông gãy cán: Tiếng gọi nơi hoang dã, bìa có hình con chó đứng trên tuyết, gáy dán băng dính vàng của thư viện trường tiểu học.

Đậu ngồi bệt xuống sàn. Hồi lớp năm, nó mượn cuốn này vì thấy hình con chó, đọc được nửa thì sợ. Đến đoạn con chó bị đánh bằng gậy, nó gấp sách lại, nhét xuống thùng, rồi nghỉ hè, rồi lên cấp hai. Ba năm, không ai đòi.

Sáng Chủ nhật, nó đạp xe về trường cũ. Thư viện ngày trước giờ là phòng tin học, mười mấy cái máy tính kê sát nhau. Cô thủ thư mới ngồi ở phòng bên, còn rất trẻ, nghe Đậu trình bày xong thì lật sổ, lắc đầu:

– Sổ cũ chuyển hết lên mạng rồi em ạ, cuốn này không có trong danh sách đang mượn. Chắc cô Thoan xóa từ lâu. Cô ấy nghỉ hưu năm ngoái, nhà ở cái ngõ cạnh chợ ấy.

Ngõ cạnh chợ hẹp đến mức Đậu phải dắt xe. Cô Thoan đang tưới mấy chậu hoa mười giờ trước cửa, tóc bạc hơn Đậu nhớ, nhưng vẫn đeo cặp kính gọng nâu trễ xuống mũi như hồi đứng sau quầy. Cô nhìn cuốn sách trước, nhìn Đậu sau.

– Lớp năm A, hay mút đầu bút chì, đúng không?

Đậu đỏ mặt, chìa cuốn sách ra bằng hai tay, nói một tràng xin lỗi đã soạn sẵn trên đường. Cô Thoan không cầm ngay. Cô đặt bình tưới xuống, lau tay vào vạt áo, rồi mở trang cuối, chỗ dán tờ phiếu, như để kiểm tra điều gì.

– Cô xóa tên em khỏi sổ từ cái hè năm ấy – cô nói. – Sách quá hạn một tháng là cô biết người mượn hoặc làm mất, hoặc chưa đọc xong. Em làm mất thì đã chẳng ở đây. Thế em đọc xong chưa?

Đậu định nói dối, rồi thôi. Nó kể chuyện con chó, chuyện cái gậy, chuyện nó sợ đến mức không dám mở lại. Cô Thoan gật gù như nghe một học sinh trình bày bài khó.

– Hồi ấy em mười tuổi, sợ là phải. Bây giờ em mười bốn rồi. Đoạn đau nhất qua nhanh lắm, phía sau con chó còn đi xa hơn em tưởng nhiều. Cầm về đọc nốt đi, đọc xong thì đem trả cho cô thủ thư mới, bảo cô ấy là cô Thoan cho gia hạn.

– Gia hạn đến bao giờ ạ?

– Đến khi đọc xong. Cô làm thủ thư hai mươi tám năm, chưa thấy quyển sách nào hỏng vì được giữ lâu, chỉ thấy quyển hỏng vì nằm im.

Đậu đạp xe về, cuốn sách nằm trong giỏ, nắng tháng Ba hắt lên tấm bìa làm con chó trên tuyết sáng lóa. Tối đó, nó mở đúng trang có cái gậy. Đoạn ấy chỉ dài hai trang. Nó đọc đến một giờ sáng, đến dòng cuối cùng, rồi nằm nghe tiếng mèo chạy trên mái tôn, nghĩ rằng ba năm qua cuốn sách đã đợi nó, kiên nhẫn hơn bất cứ người nào.

Cách đặt nhan đề: Nhan đề đầu tiên em nghĩ là Ba năm, nhưng nghe giống tên một bài hát hơn tên truyện, đọc lên không ai biết chuyện gì. Phương án thứ hai, Người thủ thư về hưu, lại để lộ nhân vật bất ngờ ở giữa truyện. Cuốn sách mượn quá hạn nghe như một lỗi nhỏ ai cũng từng mắc, người đọc tò mò xem lỗi ấy dẫn tới đâu; đến cuối truyện chữ quá hạn đổi nghĩa thành gia hạn, đó là chỗ em thích nhất.

Trang chín mươi hai

Xe buýt rung, cuốn sách trên đùi chị Khế rung theo. Hai cái đầu chụm vào một trang, một cái tóc buộc đuôi gà, một cái tóc mái cắt bằng.

Khế đọc nhanh. Hết trang bên trái, nó phải chờ. Sấu học lớp bốn, đọc bằng ngón tay, ngón trỏ bé xíu trượt dưới từng dòng, môi mấp máy không thành tiếng. Mỗi lần em gật đầu là chị được lật.

Qua bốn trạm, Khế thôi nhìn chữ. Nó nhìn ngón tay em dừng lại ở một chữ khó, nhìn hàng mi em chớp khi con cáo trong truyện bị lừa, nhìn em bặm môi lúc tới đoạn mưa to. Khế lật trang khi em gật đầu, dù chính nó chưa đọc đến cuối trang.

Loa xe báo trạm cuối. Sấu rút tấm vé xe buýt trong túi áo, kẹp vào giữa sách, gập lại rất cẩn thận.

– Trang chín mươi hai nhé chị. Tối về mình đọc tiếp.

Khế gật đầu. Nó không nhớ trang chín mươi hai viết gì. Nó chỉ nhớ đã đọc được một người.

Cách đặt nhan đề: Phương án bị gạch là Hai chị em và một cuốn sách vì nhan đề này kể luôn toàn bộ truyện. Một con số trang lạ lùng thì khác: người đọc thắc mắc trang ấy có gì, và câu cuối trả lời rằng chẳng có gì trên trang giấy cả.

Người giữ ngựa ở bến Bình Than

Thằng cháu nội hỏi lão Cẩm vì sao lão không biết chữ mà lại thuộc sáu chữ Hán trên lá cờ người ta vẫn kể. Lão gạt tàn bếp, im một lúc lâu, rồi bảo nó ngồi xích lại.

Năm ấy lão mười chín tuổi, là gia nô trong phủ Hoài Văn hầu, việc chính là chăn ngựa. Cậu chủ khi đó còn ít tuổi, chưa đến tuổi được ngồi bàn việc nước, nhưng cưỡi ngựa thì giỏi hơn mọi người trong phủ. Mùa đông năm ấy tin dữ về giặc Nguyên dồn tới dồn dập. Quan gia, tức vua Thiệu Bảo, họp các vương hầu ở Bình Than để bàn chuyện đánh hay hòa. Cậu chủ bảo lão thắng ngựa từ lúc trời chưa sáng.

Đến bến, lão chỉ được đứng trên bờ giữ dây cương. Thuyền nhà vua đậu giữa dòng, cờ quạt rợp cả mặt sông, các vương hầu áo mũ chỉnh tề lần lượt xuống thuyền. Cậu chủ đứng đợi từ sáng đến trưa. Lão thấy cậu mấy lần bước tới, mấy lần bị lính canh đưa giáo chặn lại. Đến quá trưa thì cậu không đợi được nữa. Tiếng quát tháo, tiếng gươm khua làm đàn ngựa trên bờ chồm lên, lão phải ghì chặt dây cương mới giữ được con ngựa tía của cậu.

Lão không nhìn thấy gì trên thuyền. Lão chỉ thấy một lúc sau cậu chủ trở lên bờ, mặt đỏ bừng, tay cầm một quả cam. Người ta xì xào rằng quan gia không bắt tội, lại còn thưởng cam cho cậu vì còn nhỏ mà đã biết lo cho nước. Cậu đi ngang qua lão, không nói không rằng. Lão cúi xuống đỡ bàn đạp cho cậu lên ngựa và thấy nước cam chảy ròng ròng qua kẽ tay. Quả cam vua ban đã nát bét, cậu bóp nó từ lúc nào chính cậu cũng không hay.

Đêm ấy, cậu ngồi ngoài hiên đến gần sáng. Mấy hôm sau về phủ, cậu gọi hết gia nô, gọi cả họ hàng thân thích, hơn nghìn người, cho rèn giáo mác, đóng chiến thuyền. Lão được giao trông thêm ba chục con ngựa. Rồi cậu cho dựng một lá cờ lớn, thêu sáu chữ vàng. Hôm treo cờ, cậu thấy lão đứng ngây ra nhìn thì gọi lại, chỉ từng chữ một:

– Chữ này là phá, chữ này là cường, chữ này là địch. Rồi báo, hoàng, ân. Phá giặc mạnh, báo ơn vua. Anh Cẩm đọc theo ta.

Lão đọc theo, sai dấu mấy lần, cậu chủ cười bảo không sao, ngựa không cần biết chữ vẫn chạy đúng đường. Từ hôm ấy, đi đâu lão cũng lẩm nhẩm “Phá cường địch, báo hoàng ân”, như người ta niệm một câu kinh.

Thằng cháu hỏi sau đó cậu chủ đánh giặc thế nào. Lão bảo chuyện ấy sử sách chép, ông bà chỉ biết phần của mình: một bến sông, một quả cam nát và sáu chữ vàng bay trên đầu đoàn quân. Lão vỗ vai nó:

– Mày đi học chữ đi. Mai kia đọc được sách thì đọc cho ông nghe phần ông không thấy.

Cách đặt nhan đề: Truyện viết sau khi em học Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng. Các sự việc lịch sử chỉ lấy những điều sử chép và truyện đã kể: hội nghị ở Bình Than, Trần Quốc Toản còn nhỏ không được dự bàn, quả cam bị bóp nát, hơn nghìn gia nô và thân thuộc, lá cờ đề sáu chữ. Chi tiết xô xát với lính canh và vua ban cam là theo truyện của Nguyễn Huy Tưởng; sử cũ chỉ ghi ông cầm quả cam trong tay. Lão Cẩm và thằng cháu là nhân vật em tự nghĩ ra. Em bỏ nhan đề Quả cam vì quá quen, ai đọc cũng tưởng là bài kể lại truyện trong sách. Gọi người kể bằng công việc của ông, giữ ngựa, cho thấy ngay đây là câu chuyện nhìn từ bờ sông, từ chỗ một người đứng ngoài lề lịch sử.

Mùi của Trái Đất

Thông báo hiện lên trên kính của mọi người trong trạm Hồng Thổ cùng một lúc: từ tháng sau, phòng số mười bốn sẽ chuyển thành kho hạt giống. Giêng đọc hai lần mới hiểu phòng số mười bốn là phòng nào. Đó là phòng sách giấy, căn phòng cuối cùng như thế trên cả sao Hỏa, năm 2090.

Giêng mười hai tuổi, sinh ra ở trạm, chưa bao giờ cầm một cuốn sách thật. Ở đây ai cũng đọc trên kính: chữ hiện ra lơ lửng trước mắt, muốn lật trang chỉ cần chớp mắt hai lần. Sách giấy thì nặng, mỗi cuốn chở từ Trái Đất lên tốn bằng cả một thùng nước, nên người lớn coi phòng mười bốn là thứ xa xỉ của mấy ông già.

Ông Trạch giữ phòng ấy. Ông từng là kĩ sư sửa máy lọc khí, tay có một vết sẹo dài, nói chuyện chậm như đang tính toán từng lời. Thấy Giêng đứng ngoài cửa, ông không hỏi gì, chỉ đẩy cửa rộng ra.

Thứ đầu tiên Giêng nhận ra là mùi. Trong trạm cái gì cũng không mùi: không khí lọc ba lần, nước tái chế, đồ ăn in từ bột. Còn căn phòng này có một mùi khô, hơi ngai ngái, hơi ngọt, như một thứ gì đã sống rất lâu.

– Mùi gì vậy ông?

– Mùi gỗ, mùi keo, mùi mưa ở một nơi cháu chưa đến bao giờ – ông Trạch nói. – Người ta gọi chung là mùi Trái Đất.

Giêng rút đại một cuốn mỏng. Sách mở ra ở giữa, vì có một vật dẹt kẹp ở đó: một cánh hoa đỏ đã ngả màu gạch, khô, mỏng như cánh côn trùng, đường gân còn nguyên. Giêng nín thở. Nó đã xem hàng nghìn hình ảnh hoa lá trên kính, nhưng chưa từng thấy một cánh hoa có thể vỡ nếu thở mạnh.

– Hoa phượng – ông Trạch bảo. – Chủ cũ của cuốn sách ép nó từ hồi còn đi học. Một trăm năm rồi đấy.

Tối hôm đó, Giêng ngồi đọc kĩ bản thiết kế kho hạt giống trên kính. Kho cần nhiệt độ thấp, độ ẩm thấp, ánh sáng yếu. Phòng sách giấy cũng cần đúng như thế, ông Trạch đã giữ nó như vậy suốt mười năm. Nó viết một đề nghị gửi hội đồng trạm, ngắn thôi: hạt giống và sách cùng ở một phòng, cùng chung một máy hút ẩm, đỡ được một phòng cho việc khác. Nó đính kèm ảnh cánh phượng.

Ba ngày sau, hội đồng trả lời đồng ý. Có người còn hỏi thêm cách ép lá.

Bây giờ trên những giá sách ở phòng mười bốn có thêm các hộp hạt giống xếp xen giữa, nhãn ghi bằng tay: cà chua, rau muống, đậu xanh. Giêng giữ chìa khóa phụ. Cánh phượng nằm yên trong cuốn sách cũ, chờ đến ngày trạm Hồng Thổ trồng được cái cây đầu tiên biết ra hoa.

Cách đặt nhan đề: Ban đầu em đặt Thư viện cuối cùng trên sao Hỏa, đọc lên như tít một bản tin, lại nói hết bối cảnh. Em đổi sang một mùi, vì cả truyện bắt đầu từ chỗ Giêng ngửi thấy thứ mà trạm không có. Đọc xong người ta hiểu mùi của Trái Đất là mùi của những thứ từng sống: giấy, hoa, và cả trí nhớ.

Con mọt không biết chữ

Họ mọt trong tủ sách nhà ông tính gia phả bằng số sách đã gặm. Bà Mọt Cả đứng đầu họ vì đã đi xuyên hết một bộ từ điển ba tập, từ chữ A đến chữ X, chỉ còn chừa lại chữ Y vì bà bảo nó nhạt.

Mọt Nhí là con út. Nó gặm giỏi chẳng kém ai, nhưng có một tật làm cả họ phát mệt: nó cứ muốn biết trang giấy mình đang ăn viết gì.

– Biết làm gì? – bà Mọt Cả gắt. – Họ nhà mình ăn sách bảy đời nay có ai biết chữ đâu. Sách thơ thì ngọt, sách luật thì khô, sách nấu ăn hơi mặn, thế là đủ.

Mọt Nhí không cãi. Nhưng tối nào ông chủ nhà cũng ngồi đọc cho đứa cháu nghe, và tối nào Mọt Nhí cũng bò ra mép gáy sách để nghe ké. Nó học được rằng cái hình tròn tròn là chữ O, cái hình như cái móc là chữ C. Đứa cháu học vần đến đâu, Mọt Nhí học theo đến đấy.

Một hôm nó hét lên làm cả họ giật mình:

– Con đọc được rồi! Trang này viết về một con dế đi phiêu lưu!

Cả họ bò lại xem. Đúng lúc ấy Mọt Nhí mới nhận ra một chuyện khủng khiếp: con dế trong truyện chỉ còn nửa người, nửa kia nằm trong bụng ông chú Mọt Hai từ tuần trước. Câu chuyện bị đứt ngang ở giữa, như cây cầu thiếu một nhịp.

Từ hôm ấy Mọt Nhí ăn kiêng. Nó chỉ gặm phần lề trắng, chừa lại hết chữ. Họ hàng bảo nó dở hơi, lề trắng thì có vị gì. Nó đáp: chữ để đọc, lề để ăn, mà đọc thì no lâu hơn.

Cuối năm, ông chủ nhà dọn tủ, lấy kính lúp soi mãi rồi gọi cháu ra xem:

– Lạ chưa này. Năm nay mọt chỉ gặm lề, chữ không mất chữ nào.

Trong khe gáy sách, Mọt Nhí nằm nghe, bụng hơi đói, nhưng trong đầu thì đầy những con dế, những cánh đồng và những chuyến đi.

Cách đặt nhan đề: Em loại Mọt Nhí và tủ sách của ông vì nghe hiền quá, chẳng có gì để tò mò. Con mọt sống cả đời giữa sách mà không biết chữ là một nghịch lí, đặt nó lên nhan đề thì người đọc bật cười ngay từ chưa đọc dòng nào, rồi đến cuối mới thấy nhan đề không còn đúng nữa.

Phiên tòa lúc mười hai giờ đêm

(Mặt bàn học của một cậu học sinh lớp tám. Đèn bàn còn bật, cậu chủ đã ngủ gục trên giường. Thước Kẻ đứng thẳng ở giữa làm chánh án. Sách Giáo Khoa Ngữ văn nằm bên trái, bìa nhàu. Bút Chì làm nhân chứng. Cục Tẩy làm luật sư. Điện Thoại nằm úp mặt ở góc bàn, màn hình vẫn sáng le lói.)

THƯỚC KẺ (gõ ba cái xuống mặt bàn): Phiên tòa bắt đầu. Nguyên đơn trình bày.

SÁCH GIÁO KHOA: Thưa tòa, ba tuần nay cậu chủ mở tôi ra lúc tám giờ, nhưng đến tám giờ năm phút thì bị cáo rung lên. Cậu chủ đặt bị cáo lên trang mười hai của tôi, và tôi bị đè ở trang mười hai suốt ba tuần.

THƯỚC KẺ: Nhân chứng có thấy không?

BÚT CHÌ (run run): Tôi thấy ạ. Tối thứ Năm cậu chủ cầm tôi lên định gạch chân một câu, rồi bị cáo sáng màn hình, thế là cậu chủ cắn đầu tôi suốt bốn mươi phút xem video. (Chỉ vào đầu mình.) Tòa xem, còn vết răng đây.

ĐIỆN THOẠI (lật mình, giọng ngái ngủ): Tôi phản đối. Tôi đâu có tự bật. Cậu chủ bật tôi.

THƯỚC KẺ: Bị cáo im lặng. Luật sư bào chữa đâu?

CỤC TẨY (lăn ra giữa bàn): Thưa tòa, tôi chuyên xóa lỗi nên tôi biết lỗi không nằm hết ở một chỗ. Trong bị cáo có cuốn từ điển, có sách nói, có bản đồ. Tuần trước cậu chủ còn tra nghĩa chữ ẩn dụ trên bị cáo đấy.

SÁCH GIÁO KHOA: Tra xong thì sang xem mèo nhảy múa.

CỤC TẨY: Đó là lỗi của mèo.

(Cả bàn cười rộ. Thước Kẻ gõ bàn lần nữa.)

THƯỚC KẺ: Tòa đã nghe đủ. Tòa không xử tử bị cáo, vì nếu bị cáo mất thì cả nhà không ai gọi được cho cậu chủ khi trời mưa. Nhưng từ mai, giờ học bị cáo phải nằm úp mặt ở ngăn kéo, cách sách ít nhất một gang tay. Bị cáo chỉ được bật khi cậu chủ cần tra cứu, hoặc tối thứ Bảy.

ĐIỆN THOẠI (thở dài): Tôi chấp hành. Nhưng xin tòa cho tôi làm nốt một việc.

THƯỚC KẺ: Việc gì?

ĐIỆN THOẠI: Sáng mai sáu giờ, tôi phải gọi cậu chủ dậy. Cậu ấy có bài kiểm tra Ngữ văn, ở trang mười ba.

(Mọi đồ vật quay nhìn Sách Giáo Khoa. Sách Giáo Khoa im lặng, rồi khẽ lật sang trang mười ba. Đèn tắt. Trong bóng tối, chuông báo thức reo.)

Cách đặt nhan đề: Hai nhan đề em cân nhắc là Xử án chiếc điện thoại và Phiên tòa lúc mười hai giờ đêm. Nhan đề đầu cho biết ngay ai thắng ai thua. Nhan đề sau chỉ báo một phiên xử bí mật trong lúc người ngủ, đúng chất kịch, và để dành bất ngờ ở cuối: bị cáo hóa ra lại là kẻ giúp cậu chủ dậy học bài.

Những cuốn sách đã có người đọc

Dưới chân cầu
gió sông lật từng trang không ai mua
ông cụ chặn sách bằng những viên gạch vỡ
như người ta giữ một tấm bản đồ sắp bay.

Sách ở đây không còn mùi mới
chỉ còn mùi tay người
mùi mưa phùn tháng Hai
mùi một ngọn đèn ai đã thức cùng.

Có cuốn ghi tên chủ cũ ở trang đầu
nét chữ học trò nghiêng như đang chạy
có cuốn kẹp chiếc vé tàu đã cũ
có cuốn chỉ còn nửa tấm bìa
vẫn đủ một câu chuyện.

Ông không nhìn giá in sau gáy
ông nhìn đứa trẻ cầm sách lâu hay mau
rồi bớt cho nó vài nghìn
vì nó đã đứng đọc hết chương đầu.

Chiều xuống ông xếp sách vào bao tải
như dìu những vị khách về nhà
sáng mai họ lại ra ngồi dưới chân cầu
đợi một bàn tay chưa quen.

Cách đặt nhan đề: Sạp sách cũ là nhan đề đầu tiên, nhưng chữ cũ nghe buồn và rẻ. Em muốn người đọc thấy những cuốn sách ấy có tuổi đời, có ký ức, nên gọi chúng là sách đã có người đọc. Bài không gieo vần đều; em cho dòng dài, dòng ngắn đổi theo nhịp nhìn của mình, dòng ngắn khép khổ ba, vẫn đủ một câu chuyện, là chỗ em muốn người đọc dừng lại lâu nhất.

Sách trong bụng bà

Trưa hè võng kẽo kẹt đưa
Bà nằm phe phẩy quạt thưa gió nồm
Cháu ngồi chõng bóc rổ tôm
Nghe bà ngâm khẽ như hôm ngày xa:
“Thanh minh trong tiết tháng ba”
“Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”
Cháu đòi tìm sách cho nhanh
Bà cười: sách chẳng nằm quanh đâu mà
Sách nằm trong bụng bà già
Thuộc từ hồi cấy đồng xa cùng làng
Mỗi câu một gánh lúa vàng
Ngâm cho quên mỏi dọc ngang bờ đồng
Sách đây cháu gấp, ngồi trông
Thấy câu thơ chảy như sông qua bà.

Cách đặt nhan đề: Em định đặt Bà lẩy Kiều, nhưng nhiều bạn trong lớp không biết lẩy Kiều là đọc thuộc từng câu Truyện Kiều rồi ghép vào chuyện của mình, nhan đề sẽ thành khó hiểu. Sách trong bụng bà mượn cách nói của bà: người không biết chữ vẫn mang cả một cuốn sách trong người. Hai câu bà ngâm là của Nguyễn Du trong đoạn Cảnh ngày xuân; em chọn chúng vì vần a – a khớp với luật lục bát của bài. Em kiểm tra từng cặp câu: chữ thứ hai, tư, sáu theo bằng – trắc – bằng, chữ thứ sáu câu lục vần với chữ thứ sáu câu bát.

Mùi giấy mới

Cứ cuối tháng Tám, nhà em lại có một buổi tối trải đầy giấy bóng kính ra sàn. Chị ngồi ở giữa, cầm cái kéo to, tay áo xắn cao như sắp làm một việc hệ trọng. Em ngồi bên cạnh, việc của em là vuốt phẳng từng tờ nhãn vở và đưa băng dính.

Sách mới bao giờ cũng được mở ra trước khi bọc. Chị đưa lên mũi, hít một hơi thật dài, rồi chìa sang cho em. Mùi giấy mới hăng hắc, thơm mùi mực, lẫn chút mùi hồ dán, ngửi lâu thì thấy tháng Chín đang tới rất gần. Chị bảo sách cũ thì nhiều chuyện, sách mới thì nhiều hứa hẹn.

Chị bọc khéo đến mức góc sách vuông như cắt bằng thước. Bìa vở của em thì nhăn chỗ nọ, phồng chỗ kia, chị chẳng chê, chỉ lặng lẽ bóc ra làm lại. Xong xuôi, chị cầm bút dạ viết tên em lên nhãn, nét chữ to và tròn, đẹp hơn hẳn chữ em.

Năm nay chị lên thành phố học đại học. Tối cuối tháng Tám, em trải giấy bóng kính ra sàn một mình. Góc sách bị phồng, băng dính dán lệch, nhãn vở thì chữ em xiêu vẹo. Em mở cuốn sách Ngữ văn mới ra, đưa lên mũi. Mùi giấy vẫn hăng hắc như mọi năm. Chỉ có điều lần này không ai ngồi bên cạnh để em chìa sang.

Em chụp ảnh chồng sách vừa bọc xong gửi cho chị. Chị nhắn lại một chữ: vuông. Rồi thêm một dòng nữa: ngửi chưa?

Cách đặt nhan đề: Em có nhan đề này từ trước khi viết, vì mùi là thứ em nhớ rõ nhất. Em đã thử Tháng Tám bọc sách nhưng thấy nó giống một tờ lịch hơn là một nỗi nhớ.

Gửi người đã gạch chân trước tôi

Bạn không quen,

Tôi không biết bạn tên gì, bao nhiêu tuổi, bây giờ ở đâu. Tôi chỉ biết bạn từng có cuốn Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam, có một cây bút chì mềm, và thích gạch chân những câu tả đồ ăn. Tôi mua lại cuốn sách ấy ở một sạp sách cũ tuần trước, giá bằng hai cốc trà đá.

Lúc đầu tôi hơi bực. Sách mua về mà đã có người vẽ lên rồi thì còn gì là của mình. Tôi định lấy tẩy xóa hết. Nhưng tẩy được ba dòng thì tôi dừng, vì tôi bắt đầu tò mò bạn đã gạch những gì.

Bạn gạch rất ít ở những đoạn tả phố. Bạn gạch nhiều nhất ở bài viết về cốm, gạch đậm đến mức giấy hơi lõm xuống. Bên lề, bạn ghi bằng nét chữ nghiêng: mẹ thích. Ở một trang khác, chỗ tả món quà rong buổi sáng, bạn vẽ một dấu hỏi nhỏ, rồi lại tự gạch dấu hỏi ấy đi, như thể về sau bạn đã hiểu ra.

Tôi đọc cuốn sách hai lần. Lần đầu đọc chữ của Thạch Lam. Lần thứ hai đọc những vết bút chì của bạn, và thấy mình đang đi sau một người lạ trên một con đường, nhìn những chỗ người ấy dừng lại. Có những chỗ tôi dừng giống bạn. Có những chỗ bạn bỏ qua mà tôi lại thích, tôi gạch bằng bút chì của mình, nét đậm hơn, để người sau phân biệt được.

Tôi đã thôi tẩy. Tôi đoán bạn bán cuốn sách đi không phải vì hết thương nó. Có thể bạn chuyển nhà, có thể nhà bạn hết chỗ để. Nếu một ngày bạn tình cờ đọc được những dòng này, tôi muốn bạn biết cuốn sách vẫn ổn, và chữ mẹ thích bên lề vẫn còn nguyên.

Mùa thu này tôi sẽ đi ăn cốm lần đầu tiên, chỉ vì bạn đã gạch đậm trang ấy.

Một người đọc sau bạn.

Cách đặt nhan đề: Viết thư cho người lạ thì nhan đề nên là lời gửi, để người đọc biết ngay hình thức. Phương án Cuốn sách cũ bị loại vì không nói được điều đặc biệt nhất: người viết không gửi cho bạn bè, mà gửi cho một người chỉ để lại dấu bút chì.