Kết bài Câu cá mùa thu (Thu điếu) hay nhất – 12 mẫu ngắn gọn, mở rộng

Bằng ngôn ngữ giản dị và nghệ thuật lấy động tả tĩnh, Câu cá mùa thu đã ghi lại vẻ đẹp trong trẻo, lặng yên của mùa thu nơi thôn dã. Ẩn sau bức tranh ấy là tình yêu quê hương và nỗi niềm thời thế lặng thầm của Nguyễn Khuyến.

Câu cá mùa thu (Thu điếu) là bài thơ Nôm tiêu biểu cho tài năng và tâm hồn Nguyễn Khuyến. Về nội dung, bài thơ vẽ nên một mùa thu quê dịu nhẹ, thanh sơ, đồng thời gửi gắm lòng gắn bó với thiên nhiên, với xóm làng cùng tâm trạng cô quạnh của một nhà nho thanh bạch. Về nghệ thuật, tác phẩm thành công ở cách phối màu tinh tế, vần thơ hiểm mà tự nhiên, thủ pháp lấy động tả tĩnh và thứ tiếng Việt trong sáng. Bài thơ xứng đáng là một viên ngọc trong kho tàng thơ ca trung đại.

Giữa ba bài thơ thu Nôm của Nguyễn Khuyến, Câu cá mùa thu có lẽ là bài được nhớ đến nhiều nhất. Không cần những hình ảnh ước lệ quen thuộc của thơ xưa, nhà thơ vẫn làm nên một bức tranh thu đậm đà bản sắc chỉ bằng những gì gần gũi nhất của làng quê. Bài thơ góp phần khẳng định vị trí của Tam nguyên Yên Đổ như một trong những cây bút thơ Nôm xuất sắc nhất cuối thế kỉ XIX, người đã đưa cảnh và hồn làng quê vào thơ một cách tự nhiên, sâu sắc.

Gấp lại Câu cá mùa thu, hình ảnh chiếc ao làng, ngõ trúc, lớp bèo xanh như còn đọng mãi trong tâm trí. Nguyễn Khuyến nhắc ta rằng cái đẹp nhiều khi nằm ngay trong những điều bình dị quanh mình, chỉ cần một tâm hồn đủ lặng để nhận ra. Giữa nhịp sống hối hả hôm nay, đọc lại bài thơ là dịp để mỗi người sống chậm lại, biết yêu hơn cảnh sắc quê hương và trân trọng hơn thứ tiếng Việt giàu sức gợi mà cha ông đã dày công gọt giũa.

Sau Nguyễn Khuyến, mùa thu còn trở lại trong thơ Việt nhiều lần: mùa thu xao xác với tiếng thu thổn thức của Lưu Trọng Lư, mùa thu se lạnh mà rạo rực của Xuân Diệu, mùa thu cách mạng phơi phới trong thơ Nguyễn Đình Thi. Thế nhưng mùa thu trong Câu cá mùa thu vẫn giữ một chỗ đứng riêng, bởi đó là mùa thu của làng quê được nhìn bằng con mắt và tấm lòng của một nhà nho. Bài thơ vì thế không chỉ có giá trị của một bức tranh đẹp mà còn là dấu vết tâm hồn của cả một thời đại.

Bài thơ khép lại bằng một âm thanh rất khẽ của con cá nơi chân bèo, và chính âm thanh ấy lại vang lâu nhất trong lòng người đọc. Nó làm ta nhớ rằng giữa cảnh thu tĩnh lặng của Câu cá mùa thu có một con người đang thao thức, đang lắng nghe đất trời và lắng nghe chính mình. Nguyễn Khuyến không nói ra nỗi buồn mà để nó thấm vào từng nét cảnh. Đó là cách nói kín đáo mà sâu sắc của thơ xưa, cũng là bí quyết giúp bài thơ sống bền lâu.

Xuân Diệu từng nhận xét bài Thu điếu là “điển hình hơn cả cho mùa thu của làng cảnh Việt Nam”. Đọc kĩ Câu cá mùa thu, ta thấy lời khen ấy thật xác đáng. Từ màu nước, màu trời đến dáng tre, lớp bèo, mọi chi tiết đều mang hơi thở của đồng quê. Nhưng hơn cả cảnh, bài thơ chứa một tâm hồn: tâm hồn của Nguyễn Khuyến, người yêu quê bằng tình yêu lặng lẽ và mang nỗi buồn thời thế trong từng câu chữ. Chính sự hòa quyện ấy làm nên vẻ đẹp lâu bền của tác phẩm.

Bức tranh thu trong Câu cá mùa thu được dệt nên từ những nét vẽ thanh mảnh và những sắc màu dịu nhẹ: nước trong, lá vàng, sóng biếc, trời xanh, mây lơ lửng. Tất cả gợi một mùa thu êm đềm, thanh sạch rất riêng của xứ đồng chiêm. Qua bức tranh ấy, Nguyễn Khuyến cho thấy con mắt quan sát tinh tường và một tình yêu thiên nhiên chân thành, tha thiết. Cảnh thu trong bài thơ vì thế đẹp mãi với thời gian.

Đằng sau cảnh thu yên ả của Câu cá mùa thu là một tâm trạng không yên. Đó là nỗi cô đơn của nhà nho lui về ở ẩn, nỗi buồn của người thấy mình bất lực trước vận nước, và cả niềm khát khao giữ trọn nhân cách trong sạch. Nguyễn Khuyến không than thở, chỉ để nỗi niềm ấy lắng vào cảnh vật, vào dáng ngồi câu lặng lẽ của mình. Hiểu được tâm trạng ấy, ta càng thêm quý lòng yêu nước kín đáo cùng cốt cách thanh cao của Tam nguyên Yên Đổ.

Hai câu kết của Câu cá mùa thu đã khép lại bài thơ một cách tinh tế. Tư thế ngồi câu lặng lẽ và tiếng cá đớp nơi chân bèo không chỉ làm cảnh thu thêm tĩnh mà còn hé lộ một tâm hồn đang chìm trong suy tư. Nguyễn Khuyến đã dùng nghệ thuật lấy động tả tĩnh để nói điều không cần nói thành lời, khiến người đọc phải tự cảm nhận nỗi buồn lặng lẽ của nhà thơ. Đó là nét đặc sắc làm nên sức gợi lâu bền của bài thơ.

Đặt bên Thu hứng của Đỗ Phủ, Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến càng hiện rõ nét riêng. Nếu mùa thu của thi thánh đời Đường mang sắc lạnh của rừng phong, sóng dữ và nỗi đau li loạn, thì mùa thu của Tam nguyên Yên Đổ dịu dàng, trong trẻo, gắn với ao làng và ngõ trúc. Mỗi bài thơ in dấu một miền đất, một tâm hồn, nhưng cả hai đều cho thấy tấm lòng lo đời của người trí thức. Học Câu cá mùa thu cùng Thu hứng, ta hiểu thêm vì sao thơ Đường luật Việt Nam vừa tiếp thu vừa tạo được bản sắc của riêng mình.

Câu cá mùa thu là bài thơ của cái tĩnh, nhưng cái tĩnh ấy không phải sự trống rỗng. Trong khoảng lặng của ao thu, người đọc nghe được tiếng lòng của một con người đứng giữa hai thế giới: thế giới thiên nhiên thanh sạch mà ông tìm về, và thế giới thời cuộc đầy đau thương mà ông không thể quên. Nguyễn Khuyến đã chọn cách ngồi yên, nhưng sự ngồi yên ấy chất chứa bao trăn trở. Bằng tiếng Việt mộc mạc mà tinh luyện, ông biến một buổi câu cá bình thường thành trang thơ thấm đẫm hồn quê và hồn người. Hơn một trăm năm đã qua, bài thơ vẫn nhắc ta trân trọng vẻ đẹp bình dị của quê hương và những tâm hồn biết giữ mình thanh khiết giữa cuộc đời.