Tuổi trẻ là quãng đời còn trẻ của con người, kéo dài từ cuối tuổi thiếu niên qua hết tuổi thanh niên, khi cơ thể đang lớn, tính cách đang thành hình và mỗi người bắt đầu tự chọn đường đi cho mình. Hỏi tuổi trẻ là bao nhiêu tuổi thì từ điển không ghi con số; con số rõ ràng nằm ở Luật Thanh niên: từ đủ 16 đến 30 tuổi.
| Nghĩa ngắn | Độ tuổi thiếu niên, thanh niên; cũng chỉ chung lớp người trẻ |
| Loại từ | Danh từ (tuổi trẻ sôi nổi, tuổi trẻ Việt Nam) |
| Mốc theo luật | Thanh niên: công dân từ đủ 16 đến 30 tuổi (Luật Thanh niên 2020) |
| Gần nghĩa | thanh xuân, tuổi xuân, tuổi đôi mươi, thời trẻ |
| Trái nghĩa | tuổi già, tuổi xế chiều |
Từ điển hiểu chữ tuổi trẻ theo hai lớp nghĩa
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) giảng tuổi trẻ là danh từ, chỉ độ tuổi thanh niên, thiếu niên, với ví dụ tuổi trẻ sôi nổi và bồng bột. Đó là lớp nghĩa thứ nhất: một khoảng thời gian trong đời người.
Lớp nghĩa thứ hai hay gặp trên báo, trong khẩu hiệu và bài văn nghị luận: tuổi trẻ được dùng như một danh từ tập hợp, chỉ những người đang ở độ tuổi ấy. “Tuổi trẻ cả nước hưởng ứng phong trào” nghĩa là thanh niên, học sinh, sinh viên cả nước. Câu “Tuổi trẻ của tôi gắn với sân trường” thì lại quay về nghĩa thời gian. Đọc cả câu là phân biệt được.
Chữ này gồm hai yếu tố thuần Việt. Tuổi là số năm đã sống; trẻ là còn ít tuổi, còn non. Ghép lại thì dễ hiểu, nên ít ai thắc mắc về nguồn gốc. Cái khó nằm ở chỗ khác: trẻ đến bao nhiêu thì vẫn còn là tuổi trẻ?
Luật Thanh niên 2020 vạch mốc 16 đến 30 tuổi
Văn bản trả lời rõ nhất là Luật Thanh niên số 57/2020/QH14. Điều 1 của luật này xác định thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi. Như vậy, xét theo pháp luật, một học sinh lớp 10 vừa tròn 16 tuổi đã được tính là thanh niên, còn người 31 tuổi thì không.
Cần để ý một điều: luật định nghĩa thanh niên, không định nghĩa tuổi trẻ. Trong lời nói hằng ngày, người ta vẫn gọi học sinh 13, 14 tuổi là “tuổi trẻ”, và một người 35 tuổi nhắc chuyện “hồi còn trẻ” cũng chẳng ai bắt bẻ. Mốc 16–30 dùng khi cần chính xác, như khi viết về chính sách, về tổ chức Đoàn, hay khi đề văn hỏi “thanh niên là gì”.
Thanh xuân, tuổi xuân và những chữ đứng ở phía bên kia
Đồng nghĩa với tuổi trẻ có cả một chùm từ, nhưng mỗi từ mang màu sắc riêng:
| Từ | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| thanh xuân | Hán Việt, văn chương; nghiêng về vẻ tươi trẻ, tràn sức sống | những năm tháng thanh xuân ở giảng đường |
| tuổi xuân | mềm, giàu cảm xúc, hay đi với nỗi tiếc | đánh đổi cả tuổi xuân cho công việc |
| tuổi đôi mươi | cụ thể, chỉ quãng quanh 20 tuổi | cô gái tuổi đôi mươi |
| thanh niên | trung tính, dùng được trong văn bản luật | Đoàn Thanh niên |
Ở phía trái nghĩa là tuổi già, tuổi xế chiều, lúc về già. Trong văn, người ta còn ví tuổi trẻ với buổi sáng hay mùa xuân, tuổi già với buổi chiều hay mùa đông, nên mới có chữ xế chiều. Một chữ dễ dùng sai là trẻ trâu: đây là từ lóng chê người hành xử bồng bột, không phải cách gọi trung tính cho người trẻ, nên đừng đưa vào bài văn.
Riêng chữ thanh xuân, gốc Hán 青春 là mùa xuân xanh, còn gắn với một câu thơ Truyện Kiều; xem cách dùng ở nghĩa chữ thanh xuân.
Tuổi trẻ đi vào thơ: lời giục giã của Xuân Diệu
Không bài thơ nào trong sách Ngữ văn nói về tuổi trẻ gấp gáp như Vội vàng của Xuân Diệu (in trong tập Thơ thơ, 1938). Đến đoạn bàn về thời gian, nhà thơ cãi lại lối nghĩ cho rằng mùa xuân năm nào cũng trở lại:
Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!
Trời đất thì có xuân mới, còn đời người chỉ trẻ một lần. Từ nỗi tiếc ấy mà Xuân Diệu giục người đọc sống cho hết mình khi còn trẻ. Muốn đọc kĩ cả bài, xem phần soạn Vội vàng theo sách Ngữ văn 12; nếu chỉ muốn tìm thêm vần thơ về những năm tháng ấy, có tuyển thơ viết cho tuổi đôi mươi.
Ngoài đời, chữ này hay xuất hiện trong những câu rất bình thường: “Tuổi trẻ thì phải đi đây đi đó”, “Ai mà chẳng có một thời tuổi trẻ dại dột”. Cả hai câu đều ngầm hiểu tuổi trẻ là lúc được phép thử, được phép sai.
Đề nghị luận về tuổi trẻ: ước mơ, trách nhiệm và lựa chọn
Từ lớp 9 đến lớp 12, tuổi trẻ là chủ đề nghị luận xã hội xuất hiện dày đặc: “Tuổi trẻ và ước mơ”, “Trách nhiệm của tuổi trẻ với đất nước”, “Tuổi trẻ cần sống thế nào cho có ý nghĩa”. Một hướng triển khai gọn:
- Giải thích: tuổi trẻ là lúc con người khỏe nhất, học nhanh nhất và dám làm nhất; có thể dẫn mốc 16–30 của Luật Thanh niên để bài chặt hơn.
- Tuổi trẻ cần ước mơ: ước mơ cho người trẻ một hướng đi. Nên phân biệt ước mơ với mộng tưởng viển vông, như phần phân tích trong bài giải nghĩa chữ ước mơ và hoài bão.
- Tuổi trẻ gắn với trách nhiệm: trách nhiệm với bản thân (học tập, giữ sức khỏe), với gia đình, với cộng đồng. Chữ trách nhiệm được chiết tự kĩ trong bài giải thích 責任 là gì.
- Phản đề: một bộ phận người trẻ sống thụ động, ngại khó, chạy theo trào lưu.
- Bài học: em đã làm gì với quãng tuổi trẻ đang có, dù chỉ là việc nhỏ.
Bài mẫu “Tuổi trẻ dám thử và dám thua” và “Sống vội hay sống chậm? Đối thoại với một bài thơ” trong bộ văn mẫu lớp 12 về chuyện người trẻ là hai cách vào đề khác hẳn nhau, đọc để thấy một đề tuổi trẻ có thể viết theo nhiều lối.
Tuổi trẻ qua mấy câu hỏi học trò hay đặt ra
Tuổi trẻ là bao nhiêu tuổi?
Từ điển không ghi con số cụ thể, chỉ nói đó là độ tuổi thiếu niên và thanh niên. Nếu cần một mốc chính xác, dùng quy định của Luật Thanh niên 2020: thanh niên là công dân từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi.
Thanh niên là gì, có giống tuổi trẻ không?
Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành; theo luật là người từ đủ 16 đến 30 tuổi. Tuổi trẻ rộng hơn một chút vì có thể tính cả tuổi thiếu niên, và hay dùng để nói về một quãng đời hơn là về một nhóm người.
Tuổi trẻ là gì trong bài nghị luận, nên mở bài ra sao?
Có thể mở bằng ý thơ của Xuân Diệu trong Vội vàng, rằng mùa xuân trời đất còn quay lại nhưng tuổi trẻ thì không, rồi nêu vấn đề: vì tuổi trẻ chỉ đến một lần nên phải sống có ước mơ và có trách nhiệm. Cách mở bằng một câu chuyện nhỏ của chính mình cũng tự nhiên không kém.
Thanh xuân và tuổi trẻ khác nhau chỗ nào?
Về nghĩa gần như nhau. Thanh xuân là từ Hán Việt, mang màu văn chương, hay dùng khi muốn nói về vẻ tươi đẹp, sức sống; tuổi trẻ thuần Việt, dùng được ở mọi kiểu văn bản.