Từ đồng nghĩa với thời gian phụ thuộc nghĩa trong câu: thì giờ (có đủ thì giờ), thời hạn (thời gian ba tháng), thời kì (suốt thời gian kháng chiến), giờ rảnh (thời gian rảnh). Thời gian không có từ trái nghĩa; không gian chỉ là khái niệm đi cặp với nó.
| Đồng nghĩa | thì giờ, thời hạn, thời kì, giờ rảnh (mỗi từ ứng một nghĩa) |
| Trái nghĩa | không có |
| Loại từ | danh từ, gốc Hán Việt 時間 |
Thì giờ, thời hạn, thời kì: mỗi từ thay một nghĩa của thời gian
| Nghĩa của thời gian | Từ thay | Ví dụ |
|---|---|---|
| độ dài để làm việc gì | thì giờ | bớt chút thì giờ đọc sách |
| khoảng có mốc kết thúc | thời hạn | thời hạn nộp bài là thứ Sáu |
| quãng một sự việc diễn ra | thời kì, giai đoạn | thời kì đi học xa nhà |
| phần không bận việc | giờ rảnh | giờ rảnh em hay vẽ |
Không đổi lẫn được: “thời gian là vô tận” không thể nói “thì giờ là vô tận”, vì nghĩa triết học ấy chỉ thời gian mang. Thời điểm cũng không đồng nghĩa: nó là một mốc, còn thời gian là cả một khoảng.
Chữ khi đứng đầu trạng ngữ thời gian cũng có từ thay riêng; lúc, hồi, thuở, dạo được phân biệt trong những từ thay cho chữ khi.
Vì sao thời gian không có từ trái nghĩa?
Thời gian là một hình thức tồn tại của vật chất, không có mặt ngược lại. Không gian hay được ghép cạnh nó, nhưng hai khái niệm bổ sung cho nhau chứ không đối nhau. Trong văn học, cặp này được bàn ở bài không gian và thời gian nghệ thuật.
Ở đầu ngắn nhất của thời gian là khoảnh khắc; giây lát, phút chốc hay giây phút hợp với câu nào được so kỹ ở đồng nghĩa, trái nghĩa với khoảnh khắc.
Đặt câu với thì giờ, thời hạn, giai đoạn
- Chủ nhật này, cả nhà dành thì giờ dọn lại gác xép.
- Hợp đồng thuê nhà hết thời hạn vào cuối năm.
- Giai đoạn ôn thi, Nam ngủ sớm hơn hẳn.
- Giờ rảnh, ông thường ra vườn tỉa cây.
Ca dao, tục ngữ nói về giá trị của thời gian được gom ở tuyển ca dao tục ngữ về thời gian; chuyện dùng phí thì giờ có ở bài lãng phí thời gian và cách nhận ra.
Câu hỏi về đồng nghĩa với thời gian
Từ đồng nghĩa với thời gian là gì?
Thì giờ là từ thay gần nhất; ngoài ra còn thời hạn, thời kì, giờ rảnh tùy nghĩa.
Thời gian và thời giờ có giống nhau không?
Thời giờ là biến thể của thì giờ, chỉ dùng cho nghĩa “độ dài để làm việc”.
Không gian có phải trái nghĩa với thời gian?
Không; đó là hai khái niệm đi cặp.