Từ đồng nghĩa với gia đình là nhà (trong “nhà tôi có bốn người”), gia quyến, gia thất, và lối nói ví von tổ ấm. Mỗi từ chỉ thay được gia đình ở một kiểu câu. Gia đình không có từ trái nghĩa thật: xã hội, độc thân hay người ngoài chỉ đứng đối diện với nó trong từng ngữ cảnh.
| Đồng nghĩa | nhà, gia quyến, gia thất, tổ ấm (đều là đồng nghĩa không hoàn toàn) |
| Trái nghĩa | không có; chỉ có từ đối theo ngữ cảnh |
| Loại từ | danh từ; trong khẩu ngữ còn dùng như tính từ: “xử lý theo kiểu gia đình” |
| Nghĩa | những người gắn bó bằng hôn nhân và huyết thống, sống chung một nhà; định nghĩa theo từ điển và theo luật có ở bài giải nghĩa chữ gia đình |
Nhà, tổ ấm, gia thất: ba giọng nói về cùng một mái ấm
| Từ | Sắc thái | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| nhà | khẩu ngữ, gần gũi; còn nhiều nghĩa khác (ngôi nhà, vợ hoặc chồng) | nói thường ngày: nhà em đông anh chị em |
| gia quyến | trang trọng, chỉ những người trong nhà | tin buồn, lời chia buồn; xem gia quyến gồm những ai |
| gia thất | từ cũ, nhấn lúc vợ chồng mới thành đôi | gần như chỉ còn trong câu chúc yên bề gia thất |
| tổ ấm | ví von, gợi cảnh đầm ấm, hòa thuận | lời chúc cưới, văn tình cảm: xây tổ ấm |
Họ hàng, gia tộc rộng hơn gia đình nên không xếp vào nhóm này. Người nhà là từng người thuộc gia đình chứ không phải cả gia đình.
Trong mỗi mái ấm, người cha lại được gọi theo cách riêng của từng vùng: cha, ba, tía, bọ hay thầy; cách gọi ấy được gom trong đồng nghĩa, trái nghĩa với bố.
Xã hội, độc thân, người ngoài: đối diện gia đình nhưng không trái nghĩa
Gia đình là danh từ chỉ một nhóm người, không có thang mức độ, nên không có từ trái nghĩa thật. Những từ hay được đưa ra chỉ đối theo một góc:
- xã hội: đứng cạnh trong “gia đình và xã hội”, là quan hệ phần với toàn thể.
- độc thân: đối với việc lập gia đình, tức nói về tình trạng một người, không nói về gia đình.
- người ngoài, người dưng: đối với người nhà, không đối với gia đình.
Gặp bài tập hỏi từ trái nghĩa với gia đình, nên trả lời là không có, rồi nêu từ đối theo ngữ cảnh.
Nhà tôi, gia quyến, tổ ấm: thay gia đình ở chỗ nào
- “Gia đình tôi có bốn người” → “Nhà tôi có bốn người”: được.
- “Xin chia buồn cùng gia đình” → “cùng gia quyến”: được, trang trọng hơn.
- “Luật Hôn nhân và gia đình”, “bạo lực gia đình” → không đổi, đây là tên gọi, thuật ngữ cố định.
- “Nhà tôi đi vắng” (ý là chồng hoặc vợ tôi) → “gia đình tôi đi vắng”: lệch nghĩa hẳn.
- “Chuyện được giải quyết theo kiểu gia đình” → “theo kiểu tổ ấm”: sai, nghĩa tính từ này không chuyển sang từ khác.
Đặt câu có gia đình, gia quyến, tổ ấm
- Tối thứ bảy, cả gia đình quây quần bên mâm cơm.
- Nhà tôi ai cũng dậy từ năm giờ sáng.
- Cơ quan gửi lời chia buồn tới gia quyến.
- Hai bạn trẻ dành dụm ba năm mới đủ tiền xây tổ ấm.
- Ông bà mong cháu sớm yên bề gia thất.
- Gần ba mươi tuổi, chị vẫn chọn sống độc thân.
Nếu cần câu xưa nói về tình nhà, có thể tìm trong tuyển ca dao, tục ngữ về gia đình.
Thắc mắc về chữ thay cho gia đình
Đồng nghĩa với gia đình là từ nào?
Nhà, gia quyến, gia thất, tổ ấm; không từ nào thay được ở mọi câu.
Từ đồng nghĩa với từ gia đình trong lời chia buồn là gì?
Gia quyến. Viết “thành kính phân ưu cùng gia quyến” trang trọng hơn “cùng gia đình”.
Gia đình có từ trái nghĩa không?
Không. Danh từ chỉ người trong nhà thường không có cặp trái nghĩa; chữ mẹ cũng thế, xem vì sao mẹ không có từ trái nghĩa.
Tổ ấm và gia đình dùng thay nhau được không?
Chỉ ở câu tình cảm; văn bản hành chính phải giữ gia đình.