Từ đồng nghĩa với cuộc sống sát nhất là đời sống; trong lời nói thường có đời, còn cuộc đời, sự sống, nhân sinh chỉ gần nghĩa vì mỗi từ nhìn đời người từ một phía. Cuộc sống là danh từ chung nên không có từ trái nghĩa trong từ điển; khi đặt đối, người viết dùng cái chết, và đó là đối lập theo ngữ cảnh.
| Đồng nghĩa | đời sống, đời (khẩu ngữ); gần nghĩa: cuộc đời, sự sống, nhân sinh |
| Trái nghĩa | không có cặp trực tiếp; đối lập theo ngữ cảnh: cái chết |
| Nghĩa | danh từ: tổng thể những hoạt động trong đời sống của một người hay một xã hội (Từ điển Hoàng Phê) |
Đời sống, cuộc đời, sự sống: mỗi từ nhìn cuộc sống từ một phía
Từ điển giảng cuộc sống bằng chính chữ đời sống, nên đây là cặp sát nhau nhất. Các từ còn lại chỉ trùng một phần.
| Từ | Khác cuộc sống ở chỗ | Ví dụ |
|---|---|---|
| đời sống | hay đi với một lĩnh vực hoặc mức sống | đời sống tinh thần, cải thiện đời sống |
| đời | khẩu ngữ, mang giọng trải nghiệm | đời là thế, sống ở đời |
| cuộc đời (gần nghĩa) | cả quãng từ lúc sinh ra đến lúc mất của một người | cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ |
| sự sống (gần nghĩa) | nghĩa sinh học: trạng thái còn sống | sự sống trên Trái Đất |
| nhân sinh (gần nghĩa) | Hán Việt, sắc thái triết lý | quan niệm nhân sinh |
Wiktionary còn xếp sinh mệnh, tính mệnh cạnh cuộc sống, nhưng hai từ này là mạng sống của một người (“nguy đến tính mệnh”), không thay được trong “cuộc sống lam lũ”. Bốn nghĩa của chữ sống được tách ở bài chữ sống có mấy nghĩa.
Khi cuộc đời được ví như một chuyến đi, chữ hành trình và chặng đường đứng thay nhau ra sao được bàn trong đồng nghĩa, trái nghĩa với hành trình.
Cuộc đời có nhóm từ thay riêng, từ đời người, kiếp người đến cõi đời, trần thế, được bày ở đồng nghĩa, trái nghĩa với cuộc đời.
Cuộc sống có từ trái nghĩa không?
Không có cặp từ điển. Từ đối lại hay gặp nhất là cái chết, nhưng chỉ đúng khi cuộc sống được hiểu là sự sống, như trong “giành giật cuộc sống từ tay cái chết”. Các mức nói về cái chết, từ trang trọng đến nói giảm, đã có ở bài những từ thay cho chết.
Cũng không nên xếp “lối sống” hay “sinh hoạt” vào hai cột: lối sống là cách sống, sinh hoạt là những việc thường ngày, cả hai chỉ là một phần của cuộc sống.
Cuộc sống, đời sống: câu nào đổi qua lại được?
- “Cuộc sống của người dân vùng lũ còn nhiều khó khăn” → “đời sống của người dân…”: được.
- “Nâng cao đời sống văn hóa” → không đổi thành “cuộc sống văn hóa”; đời sống đi với lĩnh vực thì quen hơn.
- “Cuộc sống mà, có lúc vui lúc buồn” → “đời mà…”: được, giọng thân mật.
- “Ông đã sống một cuộc đời giản dị” → đổi thành “một cuộc sống giản dị” vẫn đúng, nhưng mất ý trọn một đời người.
Câu mẫu với cuộc sống và các từ cùng nhóm
- Cuộc sống ở đảo xa thiếu nước ngọt nhưng ấm tình người.
- Từ khi có đường điện, đời sống bà con trong bản đổi khác nhiều.
- Ở đời, ai cũng có lúc vấp ngã.
- Cuộc đời bà gắn với cánh đồng chiêm trũng.
- Các nhà khoa học tìm dấu vết sự sống trên sao Hỏa.
- Bác sĩ giành lại cuộc sống cho em bé từ tay cái chết.
Cần thêm câu thơ nói về chuyện sống vui, sống nhẹ nhàng, có thể tìm trong tuyển thơ ngắn về lẽ sống an nhiên.
Những câu hỏi quen về từ cuộc sống
Từ đồng nghĩa với từ cuộc sống là gì?
Đời sống, sát nghĩa nhất; khẩu ngữ có đời.
Cuộc đời có đồng nghĩa với cuộc sống không?
Chỉ gần nghĩa. Cuộc đời là trọn quãng sống của một người, cuộc sống là những gì đang diễn ra mỗi ngày.
Trái nghĩa với cuộc sống là gì?
Không có từ trái nghĩa trực tiếp; theo ngữ cảnh có thể đối với cái chết.