Cánh diều tuổi thơ là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 6 (Ước mơ của em), sách Tiếng Việt lớp 4 Cánh diều tập 1, trang 82–83. Bài viết tóm tắt bài văn, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập, kèm cách tự nhận xét kết quả.
A. Đọc và làm bài tập: Cánh diều tuổi thơ (trang 82)
Bài văn của nhà văn Tạ Duy Anh là dòng hồi tưởng về những buổi thả diều thời thơ ấu. Bài có 3 đoạn:
- Đoạn 1 (một câu): cánh diều nâng đỡ cả tuổi thơ của tác giả.
- Đoạn 2: những chiều thả diều thi trên bãi, cánh diều mềm mại, tiếng sáo diều vi vu.
- Đoạn 3: cánh diều ban đêm huyền ảo và những khát vọng của tuổi nhỏ gửi theo cánh diều.
Giải nghĩa từ (thêm cho chú thích SGK):
- Bãi thả: bãi đất rộng, trống để thả trâu bò và thả diều.
- Sáo diều: chiếc sáo buộc vào diều, gió thổi qua thì kêu vi vu.
- Dải Ngân Hà: dải sáng do rất nhiều ngôi sao tạo thành, thấy rõ trên bầu trời đêm.
Gợi ý đọc: giọng tha thiết, mơ màng; đọc chậm ở đoạn 3; lời cầu xin cánh diều đọc tha thiết, kéo dài.
Nội dung chính bài Cánh diều tuổi thơ
Bài văn nói về niềm vui sướng của đám trẻ mục đồng khi thả diều và những ước mơ, khát vọng đẹp đẽ mà các bạn gửi theo cánh diều. Cánh diều trở thành kỉ niệm đẹp, nâng đỡ tâm hồn tuổi thơ.
Câu hỏi và bài tập (trang 83)
Câu 1 (trang 83): Nội dung bài văn là gì? Tìm ý đúng:
a) Tả các loại sáo diều: sáo đơn, sáo kép, sáo bè,…
b) Kể về những buổi thả diều của học sinh thành phố.
c) Giới thiệu trò chơi thả diều và ích lợi của trò chơi ấy.
d) Viết về cảm xúc của đám trẻ mục đồng với trò chơi thả diều.
Trả lời: Chọn d. Cả bài là niềm vui, sự say mê và khát vọng của đám trẻ chăn trâu khi thả diều; các loại sáo chỉ được nhắc qua, và bài không nói về học sinh thành phố hay ích lợi của trò chơi.
Câu 2 (trang 83): Bài văn sử dụng những động từ nào để tả niềm vui của đám trẻ? Tìm ý đúng:
a) thi, thả, gọi
b) vi vu, trầm bổng, mềm mại
c) hò hét, vui sướng, phát dại
d) chiều chiều, bãi thả, đám trẻ
Trả lời: Chọn c. Đó là những từ nói lên hoạt động, trạng thái của đám trẻ khi thả diều. Ý b là từ tả tiếng sáo và cánh diều; ý d là từ chỉ thời gian, nơi chốn, con người.
Câu 3 (trang 83): Các hình ảnh đẹp ở đoạn 3 thể hiện điều gì? Tìm ý đúng:
a) Thể hiện vẻ đẹp của cảnh thả diều ban đêm và niềm vui của đám trẻ mục đồng.
b) Thể hiện vẻ đẹp của cảnh thả diều ban đêm và khát vọng gửi theo cánh diều.
c) Thể hiện niềm vui và vẻ đẹp của cảnh thả diều ban đêm.
d) Thể hiện niềm vui và khát vọng chinh phục bầu trời bao la.
Trả lời: Chọn b. Đoạn 3 vừa tả cảnh đêm huyền ảo (cánh diều như đang bay giữa muôn vì sao, bầu trời đẹp như tấm thảm nhung), vừa nói đến khát vọng của tác giả bay theo cánh diều.
Câu 4 (trang 83): Tìm động từ trong các câu sau:
a) Cánh diều như đang trôi trên dải Ngân Hà.
b) Khát vọng cứ cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi.
Trả lời:
- a) Động từ: trôi (chỉ hoạt động của cánh diều).
- b) Động từ: cháy (chỉ trạng thái của khát vọng).
Các từ đang, cứ, mãi chỉ đi kèm để bổ sung ý cho động từ, không phải động từ chính.
Câu 5 (trang 83): Chọn 1 trong 2 đề sau:
a) Hãy viết một đoạn văn tưởng tượng cảnh Tin-tin và Mi-tin (trong vở kịch “Ở Vương quốc Tương Lai”) bước vào khu vườn kì diệu.
b) Tưởng tượng em là cánh diều bay lượn trên bầu trời, hãy viết một đoạn văn tả cánh diều được tự do bay lượn và cảm xúc của em khi đó.
Trả lời: Đoạn văn tham khảo:
a) Vừa bước qua cánh cổng, Tin-tin và Mi-tin đã đứng sững lại. Trước mặt hai bạn là một khu vườn rực rỡ, những chùm nho mọng như chùm lê treo lủng lẳng, quả táo to như quả dưa hấu đỏ ửng dưới nắng. Tin-tin kiễng chân hái thử một quả dâu, cầm nặng cả hai tay. Mi-tin ngửi một bông hoa to như cái nong, mùi thơm ngọt ngào lan khắp vườn. Hai anh em reo lên: ở Vương quốc Tương Lai, các bạn nhỏ thật giỏi, đã làm ra những loại cây kì diệu đến thế!
b) Em là cánh diều giấy đỏ của bạn Nam. Chiều nay, gió nam thổi lồng lộng, Nam chạy mấy bước rồi buông tay, em vút lên cao. Em chao nghiêng một vòng rồi bay thẳng lên trời xanh. Từ trên cao, em thấy những thửa ruộng như bàn cờ, dòng sông như dải lụa bạc, đàn trâu nhỏ xíu đang gặm cỏ. Chiếc sáo trên lưng em ngân vi vu như tiếng hát. Em sung sướng quá, chỉ mong được bay mãi, mang ước mơ của các bạn nhỏ lên tận trời xanh.
B. Tự nhận xét (trang 83)
Câu 1 (trang 83): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em chấm lại bài theo đáp án: mỗi câu 1–3 một đáp án, câu 4 tìm đúng hai động từ. Đoạn văn câu 5 cần đúng đề đã chọn, có tưởng tượng, có cảm xúc, câu văn rõ ý. Làm tốt cả 5 câu là mức tốt; sai một vài ý là đạt; sai nhiều là cần cố gắng.
Câu 2 (trang 83): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ từng đoạn để nắm ý chính trước khi chọn đáp án về nội dung.
- Phân biệt động từ với các từ đi kèm như đang, cứ, mãi, đã, sẽ.
- Khi viết đoạn văn tưởng tượng, dùng thêm hình ảnh so sánh, nhân hoá cho sinh động.
Ôn lại các bài đọc trong Bài 6: Ở Vương quốc Tương Lai, Nếu chúng mình có phép lạ, Theo đuổi ước mơ.