Đoàn tàu mang tên Đội là bài đọc trong phần Tự đánh giá cuối Bài 16 (Tuổi nhỏ chí lớn), sách Tiếng Việt lớp 4 Cánh diều tập 2, trang 83–84. Bài viết tóm tắt bài đọc, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Đoàn tàu mang tên Đội (trang 83, 84)
Bài đọc theo Khuất Minh Trí, kể lại một phong trào kế hoạch nhỏ nổi tiếng của thiếu nhi cả nước. Bài có 3 đoạn:
- Đoạn 1: Ngày 15-5-1977, đúng dịp mừng sinh nhật Đội, thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh nêu sáng kiến thi đua gom giấy vụn, bán lấy tiền đóng một đoàn tàu mang tên Đội. Thiếu nhi khắp nơi cùng hưởng ứng.
- Đoạn 2: Tổng cục Đường sắt nhanh chóng bắt tay đóng tàu. Đầu năm 1979, tàu gồm 15 toa được khánh thành, chuyến đầu tiên chạy từ Hà Nội lên Bắc Giang, ai nấy đều hân hoan.
- Đoạn 3: Đoàn tàu là món quà ý nghĩa thiếu nhi cả nước dành cho đường sắt Bắc – Nam, đồng thời là công sức sáng tạo của rất nhiều kĩ sư và công nhân đường sắt.
Giải nghĩa từ:
- Sáng kiến: ý kiến mới, hay, giúp làm việc tốt hơn.
- Hưởng ứng: đồng tình và cùng tham gia.
- Khánh thành: làm lễ mừng một công trình đã làm xong, đưa vào sử dụng.
- Toa hàng cơm: toa tàu bán đồ ăn, thức uống cho hành khách.
Gợi ý đọc: đọc rõ các mốc thời gian và con số (ngày tháng, 4 triệu tấn, 15 toa…); giọng tự hào ở đoạn cuối.
Nội dung chính bài Đoàn tàu mang tên Đội
Bài đọc kể về phong trào thu gom giấy vụn của thiếu nhi cả nước để góp tiền làm nên một đoàn tàu mang tên Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Đoàn tàu là kết quả chung của các bạn thiếu nhi và của những người thợ, kĩ sư ngành đường sắt, cho thấy tuổi nhỏ cũng làm được việc lớn.
Câu hỏi và bài tập (trang 84)
Câu 1 (trang 84): Ngày 15-5-1977 đánh dấu sự kiện gì? Tìm các ý đúng:
a) Kỉ niệm ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
b) Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh nêu sáng kiến đóng đoàn tàu mang tên Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.
c) Khánh thành đoàn tàu “Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh”.
d) Đoàn tàu mang tên Đội khởi hành từ Hà Nội đi Bắc Giang.
Trả lời: Chọn a, b. Câu mở đầu bài cho biết ngày 15-5-1977 là ngày mừng sinh nhật Đội, và cũng là ngày thiếu nhi thành phố mang tên Bác nêu sáng kiến. Việc khánh thành và chuyến tàu đầu tiên (ý c, d) diễn ra sau đó, vào ngày 1-1-1979.
Câu 2 (trang 84): Đoàn tàu “Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh” là thành quả lao động của những ai? Tìm ý đúng nhất:
a) Thiếu nhi cả nước.
b) Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh.
c) Tập thể kĩ sư, công nhân ngành đường sắt.
d) Thiếu nhi cả nước và tập thể kĩ sư, công nhân ngành đường sắt.
Trả lời: Chọn d. Đoạn cuối bài nói đoàn tàu vừa là đóng góp của thiếu nhi Việt Nam, vừa là thành quả lao động của các kĩ sư, công nhân trong ngành đường sắt. Các ý a, b, c đều đúng một phần nhưng chưa đủ, nên d là ý đúng nhất.
Câu 3 (trang 84): Tìm và nêu nghĩa của mỗi tiếng trong các từ sau:
a) khởi hành
b) khởi động
Trả lời:
| Từ | Nghĩa của từng tiếng | Nghĩa của cả từ |
| a) khởi hành | khởi: bắt đầu; hành: đi | bắt đầu lên đường đi đâu đó |
| b) khởi động | khởi: bắt đầu; động: hoạt động, chuyển động | bắt đầu cho máy chạy; hoặc làm động tác nhẹ cho cơ thể quen dần trước khi luyện tập thể thao |
Hai từ có chung tiếng khởi (bắt đầu).
Câu 4 (trang 84): Tìm từ thích hợp trong ngoặc đơn để hoàn chỉnh các câu sau:
a) Ngày 15-5-1986, nhân dịp kỉ niệm 45 năm ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Khu di tích lịch sử Kim Đồng đã được (khai mạc, khánh thành).
b) Đến giờ (khởi hành, xuất phát), tiếng còi vang lên, cả mười vận động viên lao về phía trước.
Trả lời:
- a) Chọn khánh thành. Khu di tích là một công trình xây xong, đưa vào sử dụng nên dùng khánh thành; khai mạc dùng cho việc mở đầu một hội nghị, hội thi, lễ hội.
- b) Chọn xuất phát. Các vận động viên rời vạch xuất phát để bắt đầu cuộc đua, nên nói giờ xuất phát. Khởi hành thường dùng cho chuyến đi xa, cho tàu xe bắt đầu lên đường (như đoàn tàu trong bài).
Lưu ý: có sách giải chọn khởi hành ở câu b. Hai từ gần nghĩa, nhưng với cuộc thi chạy, xuất phát là từ thường dùng và hợp hơn.
Câu 5 (trang 84): Chọn 1 trong 2 đề sau:
a) Viết một đoạn văn nêu những điều em thích trong câu chuyện thiếu nhi cả nước làm kế hoạch nhỏ để đóng đoàn tàu mang tên Đội.
b) Viết một đoạn văn về các đội viên Đội du kích thiếu niên trong câu chuyện Chiến công của những du kích nhỏ.
Trả lời: Bài tham khảo:
a) Em rất thích câu chuyện về đoàn tàu mang tên Đội. Điều em thích nhất là ý tưởng của các bạn thiếu nhi thành phố: chỉ từ những tờ giấy cũ tưởng bỏ đi, các bạn đã góp lại thành tiền để đóng cả một đoàn tàu. Em còn thích vì thiếu nhi khắp nơi cùng chung tay, các chú công nhân đường sắt cũng làm việc hết sức để đoàn tàu sớm lăn bánh. Câu chuyện giúp em hiểu: việc nhỏ mà nhiều người cùng làm sẽ thành việc lớn. Năm nay, em sẽ chăm chỉ gom giấy vụn, vỏ chai để góp vào kế hoạch nhỏ của chi đội em.
b) Đọc truyện Chiến công của những du kích nhỏ, em rất khâm phục Lượt và các bạn trong Đội du kích thiếu niên làng Đình Bảng. Tuy còn ít tuổi, các bạn đã biết dùng mật mã, hòm thư bí mật để báo tin cho du kích. Lượt lấy thư rất cẩn thận, đọc xong thì huỷ đi để giặc không tìm ra dấu vết. Các tổ trong đội lấy được đạn, súng của giặc, cắt cả dây điện thoại của địch. Các bạn vừa thông minh vừa gan dạ. Em tự hào về những đội viên nhỏ tuổi ấy và tự nhủ phải học tập thật giỏi để xứng đáng với các anh chị đi trước.
B. Tự nhận xét (trang 84)
Câu 1 (trang 84): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em so với gợi ý: câu 1 chọn a, b; câu 2 chọn d; câu 3 nêu đúng nghĩa của các tiếng khởi, hành, động; câu 4 điền đúng hai từ; câu 5 đoạn văn đúng đề, có ý riêng. Đúng hết là mức tốt; sai một ít là đạt; sai nhiều cần ôn lại.
Câu 2 (trang 84): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ các mốc thời gian để không nhầm sự việc này với sự việc khác.
- Tập tách từ ghép thành từng tiếng để hiểu nghĩa; tra từ điển khi gặp từ khó.
- Chú ý dùng từ gần nghĩa cho đúng hoàn cảnh (khánh thành – khai mạc, khởi hành – xuất phát).
Ôn lại các bài đọc trong Bài 16: Chiến công của những du kích nhỏ, Em bé Bảo Ninh, Phong trào kế hoạch nhỏ, Mùa xuân em đi trồng cây.