Tình bạn là sợi dây tình cảm nối những người coi nhau là bạn, tự nguyện đến với nhau, không do máu mủ hay ràng buộc nào sắp đặt. Hỏi “tình bạn đẹp là gì” thì có thể nói thêm: đó là thứ tình mà hai bên quý nhau thật lòng, dám nói thật với nhau và không bỏ nhau lúc khó.
| Nghĩa ngắn | Tình cảm giữa những người là bạn với nhau |
| Cấu tạo | Từ ghép thuần Việt: tình + bạn |
| Loại từ | Danh từ |
| Từ Hán Việt gần nghĩa | tình bằng hữu (朋友), hữu nghị, giao tình |
| Tiếng Anh | friendship |
Tình bạn theo nghĩa từ điển và theo cách người ta sống
Wiktionary tiếng Việt giảng tình bạn rất gọn: việc mà mấy người là bạn với nhau. Định nghĩa khô, nhưng đúng chỗ quan trọng: tình bạn là chuyện “với nhau”, phải có hai phía. Một người hết lòng còn người kia chỉ tìm đến khi cần thì chưa thành tình bạn.
Ngoài đời, chữ này thường mang thêm một lớp nghĩa đánh giá. Người ta nói một tình bạn đẹp, tình bạn bền lâu, hay ngược lại tình bạn vụ lợi. Khác với tình cảm gia đình là thứ có sẵn từ khi sinh ra, tình bạn được chọn. Ta chọn ai để kể chuyện, chọn ai để giữ lời hứa. Chính vì được chọn nên nó cũng có thể nhạt đi nếu không ai chăm.
Ví dụ: Ba năm ở kí túc xá, tình bạn của họ được thử qua cả những lần cãi nhau vì tiền điện.
Bằng hữu, tình thân, giao tình: những chữ đứng gần tình bạn
Tình bằng hữu là cách nói trang trọng, mượn từ Hán Việt bằng hữu (朋友, bằng và hữu đều là bạn). Câu văn nghị luận hay câu chúc trong lễ kết nghĩa hợp với chữ này hơn là lời nói thường ngày. Giao tình nghiêng về mối quen biết qua lại lâu năm. Hữu nghị gần như chỉ dùng giữa các nước, các tập thể. Còn tình thân rộng hơn cả: có thể là tình bạn đã sâu, cũng có thể là tình ruột thịt.
Về phía trái nghĩa, tiếng Việt không có một từ đối thẳng với tình bạn. Người ta dùng thù hằn, hiềm khích cho quan hệ xấu đi, và bạn bè giả, bạn rượu, bạn lúc vui cho kiểu quan hệ có tên mà không có thực.
Một chữ dễ đặt nhầm cạnh tình bạn là tình yêu. Hai thứ cùng là tình cảm tự nguyện, nhưng tình yêu đòi sự gắn bó riêng giữa hai người, còn tình bạn không độc quyền: mình có thể có nhiều bạn thân cùng lúc. Muốn đọc kĩ phía bên kia, có bài giải nghĩa hai chữ tình yêu.
Từ quen biết tới tri kỷ: tình bạn có mấy nấc
Không phải ai gọi là “bạn” cũng ở cùng một chỗ trong lòng mình. Tạm chia ba nấc:
- Bạn bè: học chung, chơi chung, gặp thì vui, xa thì thỉnh thoảng hỏi thăm. Phần lớn bạn trong danh sách điện thoại thuộc nấc này.
- Bạn thân: người biết chuyện nhà mình, dám góp ý thẳng, và mình không ngại gọi lúc nửa đêm.
- Tri kỷ: người hiểu mình gần như không cần giải thích. Chữ này nặng, ít ai có được nhiều. Nguồn gốc và cách dùng có trong bài viết về hai chữ tri kỷ, tri âm.
Ba nấc ấy không cố định. Một người bạn cùng bàn có thể thành tri kỷ sau mười năm; một người bạn thân cũng có thể lùi về làm người quen sau một lần phản bội lòng tin.
Thân đến đâu cũng có ranh giới; dân gian nhắc một ranh giới như thế trong lời răn con thầy vợ bạn gái cơ quan, với vế giữa nói về vợ của bạn.
Tình bạn trong văn chương: từ ao cá Nguyễn Khuyến tới chuyện Lưu Bình
Bài thơ Nôm Bạn đến chơi nhà của Nguyễn Khuyến (SGK Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo) vẽ một cảnh trớ trêu: bạn lâu ngày mới tới, mà trẻ đi vắng, chợ thì xa, cá dưới ao sâu không bắt được, cải chưa lên cây, ngay miếng trầu cũng không có. Bảy câu kể toàn chuyện thiếu. Đến câu cuối, “Bác đến chơi đây, ta với ta”, mọi thứ thiếu thốn bỗng chẳng còn quan trọng. Tình bạn ở đây không cần mâm cỗ, chỉ cần hai người. Có thể đọc lại bài thơ tiếp bạn tay không của Nguyễn Khuyến.
Truyện cổ tích Lưu Bình – Dương Lễ đi theo một hướng khác. Lưu Bình nhà giàu từng nuôi Dương Lễ ăn học; về sau Dương Lễ đỗ đạt, còn Lưu Bình sa sút tìm đến nhờ cậy thì bị tiếp đãi lạnh nhạt. Uất ức, Lưu Bình quyết chí học, được một người phụ nữ bán lụa nuôi ăn cho tới ngày thi đỗ. Mãi sau anh mới biết người ấy là Châu Long, vợ Dương Lễ, do chính bạn mình gửi tới. Truyện cho thấy có lúc người bạn tốt chọn cách khó nghe để kéo mình đứng dậy. Bản kể đầy đủ: chuyện Châu Long nuôi Lưu Bình ăn học.
Gợi ý dàn ý nghị luận: thế nào là tình bạn đẹp?
Khi gặp đề “tình bạn là gì” dạng nghị luận, hay “Suy nghĩ về tình bạn đẹp ở tuổi học trò”, có thể đi theo bốn bước:
- Giải thích: tình bạn là tình cảm tự nguyện giữa những người hợp nhau; tình bạn đẹp là khi hai bên chân thành, tôn trọng, giúp nhau tốt lên.
- Biểu hiện: giảng cho bạn bài khó thay vì cho chép; nói thật khi bạn sai; ở cạnh bạn lúc gia đình bạn gặp chuyện.
- Bàn luận: bạn tốt là chỗ dựa tinh thần và tấm gương soi để mình sửa mình.
- Phản đề: phê phán kiểu chơi theo lợi ích, bao che cho nhau làm sai, kéo bè cô lập người khác; liên hệ chuyện kết bạn qua mạng.
Bài mẫu cùng chủ đề: mẫu “Bạn thân thì không cần cảm ơn, xin lỗi?” trong tuyển văn nghị luận đời sống lớp 7 và bài viết về chuyện nhiều bạn mạng mà cô đơn.
Tình bạn qua vài câu hỏi của học trò
Tình bạn đẹp là gì?
Là tình bạn mà hai người thật lòng với nhau, tôn trọng sự khác biệt và giúp nhau tiến bộ. Nó không đo bằng số lần đi chơi, mà bằng việc lúc khó mình nghĩ tới ai đầu tiên.
Viết “tình bạn là gì” trong bài nghị luận nên mở thế nào?
Nên mở bằng một định nghĩa ngắn tự viết, sau đó nêu luôn tiêu chí “đẹp” mà bài sẽ bàn. Tránh chép nguyên đoạn danh ngôn dài; một câu thơ như “Bác đến chơi đây, ta với ta” dẫn vào lại tự nhiên hơn.
Bạn thân và tri kỷ khác nhau thế nào?
Bạn thân là người gần gũi, chia sẻ nhiều chuyện. Tri kỷ là mức sâu hơn: người hiểu cả những điều mình chưa nói ra. Có thể có vài bạn thân nhưng hiếm khi có nhiều tri kỷ.
Tình bạn khác giới có thật không?
Có. Hai người khác giới vẫn có thể là bạn thân nếu cả hai đều coi đó là tình bạn và tôn trọng ranh giới của nhau. Ca dao, tục ngữ về bạn bè cũng không phân biệt nam nữ; có thể đọc thêm các câu ca dao về nghĩa bạn bè.