Teencode là cách viết tiếng Việt “phá luật” của tuổi teen: thay chữ cái bằng số, ký hiệu, viết tắt và đổi cả âm để gõ nhanh hoặc cho vui, như “hok” thay “không”, “j” thay “gì”. Teen code (viết tách) hay “ngôn ngữ xì-tin” đều là một. Nó từng là mốt của học trò thời nhắn tin SMS và Yahoo Messenger, đến giờ vẫn còn dấu vết trong những chữ như “khum”, “dzậy”.
| Nghĩa ngắn | Lối viết tiếng Việt không theo chính tả, dùng số, ký hiệu, chữ tắt |
| Gốc từ | Tiếng Anh: teen (tuổi mới lớn) + code (mã) |
| Thịnh hành | Khoảng những năm 2000 đến đầu thập niên 2010 |
| Sắc thái | Thân mật, vui đùa; bị xem là thiếu nghiêm túc ở văn bản chính thức |
Vì sao gọi teencode là mã?
Chữ code nghĩa là mật mã. Gọi như vậy vì người ngoài, nhất là bố mẹ, thầy cô, đọc vào thường không hiểu. Bách khoa toàn thư mở Wikipedia tiếng Việt mô tả teencode là một kiểu viết không chính thống của tiếng Việt, dùng để “mã hóa” câu chữ và tạo phong cách riêng.
Từ này do người Việt tự ghép từ hai chữ tiếng Anh, nên tra từ điển Anh sẽ không thấy. Cách đọc cũng thoải mái: người thì nói “tin-cốt”, người thì đọc tách “teen code”. Nhiều người còn gọi nó là “ngôn ngữ xì-tin”, với “xì-tin” là cách đọc vui chữ teen.
Teencode ra đời từ tin nhắn 160 ký tự
Thời điện thoại “cục gạch”, mỗi tin SMS chỉ chứa khoảng 160 ký tự, dài hơn là tính tiền thêm. Gõ có dấu lại tốn chỗ và mất công. Thế là người trẻ rút gọn: “không” thành “k”, “được” thành “dc”, “biết” thành “bít”. Sang thời Yahoo Messenger và game online, viết kiểu này còn thành cách thể hiện cá tính, ai gõ càng “khó đọc” càng thấy ngầu.
Các trang tổng hợp đều nhận định teencode không có người khởi xướng rõ ràng. Nó lan dần trong cộng đồng mạng khoảng những năm 2000, nở rộ quanh cuối thập niên ấy, khi xuất hiện cả công cụ chuyển chữ thường sang teencode và ngược lại.
Không ít chữ tắt ra đời từ thời ấy vẫn sống khỏe đến giờ, chẳng hạn cx thay cho chữ cũng mà học sinh gõ hằng ngày trên Messenger và Facebook.
Một vài quy tắc teencode thường gặp
Teencode không có luật cố định, mỗi nhóm bạn một kiểu. Tuy vậy, vài cách biến đổi sau gặp ở hầu hết mọi nơi:
| Cách biến đổi | Chữ gốc | Viết kiểu teencode |
|---|---|---|
| Thay phụ âm đầu | vậy, phải, gì | zậy, fải, j |
| Thay chữ bằng số | không, yêu, a | 0, iu, 4 |
| Bỏ nguyên âm, viết tắt | được, biết, người ta | dc, bt, ngta |
| Đổi vần cho “dễ thương” | không, thương | hok/khum, thun |
| Dùng ký hiệu thay dấu | bạn, sao | ba.n, sa0 |
Nhiều kiểu chữ tắt hôm nay như “ib”, “ny”, “ck vk” là con cháu của teencode, chỉ gọn gàng và dễ đọc hơn. Muốn xem thêm, có thể tra danh mục chữ tắt mà người trẻ gõ khi chat.
Riêng chữ ny cùng biến thể nyc, và lúc nào NY viết hoa lại là tên một thành phố, có lời giải gọn trong bài ny là người yêu.
Lấy chữ cái đầu cũng dễ gây nhầm: “bm” lúc là bố mẹ, lúc là tài khoản Business Manager, như giải thích trong bài bm nghĩa là gì khi nhắn tin.
Bỏ nguyên âm cũng là cách chữ “trước” bị rút còn ba ký tự; trc trong tin nhắn gom đủ các tình huống gõ chữ này và nghĩa của TRC viết hoa.
Teencode trong tin nhắn và bình luận
- Tin nhắn hẹn bạn: “Mai đj hok? 7h tao qa đón.” (Mai đi không? 7 giờ tao qua đón.)
- Bình luận ảnh: “Dzễ thương zữ zậy trời.” (Dễ thương dữ vậy trời.)
- Nhắn mẹ (không nên): “Con hok bít nữa.” Mẹ đọc xong thường gọi lại hỏi.
- Trend hiện nay: “Khum đâu, mình hong có giận.” Những chữ này được dùng như cách nói nũng.
Cách viết thứ tư là teencode “thế hệ mới”: ít số, ít ký hiệu, chủ yếu đổi vần để nghe mềm hơn. Người dùng biết rõ chính tả đúng, chỉ cố ý viết lệch để đùa.
Tin nhắn tuổi teen còn pha cả chữ tắt tiếng Anh, như chữ ur khi chat, khi your hay you’re bị rút về vỏn vẹn hai ký tự.
Lối viết theo âm đọc không chỉ có ở chữ Việt: chữ luv thay cho love cũng là một kiểu gõ điệu như thế, hay nằm cuối tin nhắn như một lời thương mến.
Nên nhìn teencode thế nào cho công bằng?
Có hai luồng ý kiến. Phía lo ngại cho rằng viết teencode lâu ngày khiến học sinh quen tay, mang cả vào bài kiểm tra, làm câu chữ khó đọc và mất đi vẻ trong sáng của tiếng Việt. Phía cởi mở, như một bài trên báo Sài Gòn Giải Phóng năm 2022, xem đây là trò chơi chữ của người trẻ, miễn đừng đưa vào văn bản, tác phẩm nghệ thuật hay công việc.
Điểm chung của hai bên khá rõ: biết lúc nào được viết đùa. Nhắn tin bạn thân thì thoải mái. Bài văn, đơn từ, email cho thầy cô thì phải viết chuẩn. Ai còn hay lẫn giữa hai “chế độ” nên tự đọc lại trước khi gửi. Teencode cũng chỉ là một mảng nhỏ trong vốn từ lóng của học sinh Việt Nam.
Teen code là gì? Mấy câu hỏi ngắn
Teen code là gì, có khác teencode không?
Không khác. Teen code viết tách và teencode viết liền là cùng một khái niệm, chỉ lối viết tiếng Việt biến tấu của tuổi teen.
Teencode có phải tiếng lóng không?
Không hẳn. Tiếng lóng là từ mới hoặc nghĩa mới, còn teencode chủ yếu là cách viết khác đi của những từ sẵn có. Hai thứ hay đi cùng nhau trong một tin nhắn.
Gen Z còn dùng teencode không?
Ít hơn thế hệ 9X, nhưng vẫn có. Gen Z chuộng chữ tắt và vài cách đổi vần đáng yêu như “khum”, “hong”, “dzậy” hơn là chữ đầy số và ký hiệu.
Viết teencode trong bài kiểm tra có bị trừ điểm không?
Thường là có, vì bị tính là lỗi chính tả hoặc lỗi diễn đạt. Trong bài làm, giấy tờ, cần viết đúng chính tả tiếng Việt.