Hê-ra-clét đi tìm táo vàng là một câu chuyện trong kho thần thoại Hy Lạp, được chọn làm văn bản đọc thứ nhất của Bài 1 (Thần thoại và sử thi), sách Ngữ văn 10 Cánh diều tập một. Bài viết dưới đây tổng hợp những điều cần nắm về nguồn gốc, thể loại, nhân vật, cách chia phần, ý nghĩa và nét đặc sắc nghệ thuật của văn bản, kèm sơ đồ tư duy và hai bản tóm tắt để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Hê-ra-clét đi tìm táo vàng
Văn bản trong SGK là một bản kể đã lược bớt, lấy từ sách biên soạn còn được bảo hộ bản quyền, nên ở đây chỉ tóm lược diễn biến và trích vài câu ngắn. Em đọc toàn văn trong sách giáo khoa, từ trang 13 đến trang 18.
Thử thách cuối cùng nhà vua Ơ-ri-xtê đặt ra là Hê-ra-clét phải đem về táo vàng mà các nàng E-xpê-rít được giao coi giữ. Cây táo ấy vốn do nữ thần Đất Gai-a tặng Hê-ra nhân ngày cưới, được trồng trong một khu vườn kín đáo, do con rồng La-đông cùng ba nàng tiên canh giữ. Không ai biết khu vườn ở đâu, Hê-ra-clét phải đi hỏi đường khắp nơi.
Phần bị lược kể chàng phải đánh nhau với A-rét, thần Chiến tranh, cùng con trai của thần, tìm gặp thần Biển Nê-rê xin chỉ lối, lên tận phương Bắc, băng qua sa mạc. Rồi chàng gặp gã khổng lồ Ăng-tê. Ba lần bị quật ngã, Ăng-tê vẫn đứng dậy được, vì mẹ hắn là thần Đất luôn tiếp sức cho con. Hiểu ra điều đó, chàng nhấc bổng hắn khỏi mặt đất, lộn ngược đầu xuống, và hắn chết hẳn. Sang Ai Cập, chàng còn suýt bị đem làm vật hiến tế.
Lên tới dãy Cô-ca-dơ, chàng thấy Prô-mê-tê bị xiềng trên đỉnh núi, ngày ngày bị đại bàng của Dớt mổ gan. “Không phải đắn đo suy nghĩ gì, Hê-ra-clét giương cung và buông dây.” Được cứu, Prô-mê-tê cho chàng biết chỉ thần Át-lát mới hái được táo.
Gặp Át-lát đang đội trời, Hê-ra-clét nhận gánh trời thay để thần đi hái táo. Trở về, Át-lát định để chàng đội trời mãi mãi, còn mình mang táo đi Mi-xen. “Hê-ra-clét đoán ngay được ý đồ đen tối của thần Át-lát.” Chàng vờ đồng ý, xin thần đỡ trời một lát để lót vai, rồi cầm táo ra đi và mang về dâng nhà vua.
Thông tin tác giả: thần thoại Hy Lạp và bản biên soạn
Văn bản không gắn với tên một người viết nào. Thần thoại Hy Lạp là sáng tác tập thể của cư dân Hy Lạp thời cổ, hình thành từ rất sớm, được kể truyền miệng qua nhiều thế hệ rồi đi vào thơ ca, kịch, điêu khắc. Hệ thống thần thoại này kể về sự ra đời của thế giới, về các vị thần trên đỉnh Ô-lim-pơ đứng đầu là Dớt, và về những người anh hùng nửa thần nửa người.
Hê-ra-clét là một trong những anh hùng nổi tiếng nhất. Chàng là con của Dớt nên bị Hê-ra, chính thất của Dớt, ghen ghét. Trong các bản kể, chàng phải phục dịch vua Ơ-ri-xtê suốt mười hai năm và lập mười hai chiến công, như giết sư tử ở Nê-mê, diệt mãng xà Hi-đrơ, bắt bò mộng ở đảo Crét. Việc lấy táo vàng thuộc chuỗi chiến công ấy; bản SGK gọi đây là thử thách cuối cùng.
Bản kể bằng tiếng Việt trong SGK lấy theo bộ Thần thoại Hy Lạp do Nguyễn Văn Khỏa sưu tầm và biên soạn. Đây là bộ sách quen thuộc với bạn đọc Việt Nam khi tìm hiểu về văn hóa Hy Lạp cổ; cùng chủ đề, em có thể đọc thêm bài Prô-mê-tê và loài người.
Thông tin tác phẩm Hê-ra-clét đi tìm táo vàng
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi thường gặp khi học và ôn tập văn bản.
Hê-ra-clét đi tìm táo vàng được trích từ đâu?
Theo ghi chú trong SGK, văn bản được lấy theo cuốn Thần thoại Hy Lạp (tập II) do Nguyễn Văn Khỏa sưu tầm và biên soạn, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1986. Sách giáo khoa lược đi một vài đoạn và tóm tắt lại trong ngoặc đơn.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: thần thoại, cụ thể là kiểu truyện về người anh hùng và chiến công của họ.
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự, có kết hợp miêu tả.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; người kể đứng ngoài câu chuyện, đôi lúc trò chuyện trực tiếp với người nghe.
Nhân vật trong truyện
- Hê-ra-clét: người anh hùng thực hiện nhiệm vụ.
- Vua Ơ-ri-xtê: người giao thử thách.
- Ăng-tê: gã khổng lồ, con trai của Đất Mẹ Gai-a.
- Prô-mê-tê: vị thần bị Dớt xiềng trên núi, được Hê-ra-clét giải thoát.
- Át-lát: vị thần Ti-tăng bị phạt đội trời, người hái táo giúp Hê-ra-clét rồi tìm cách lừa chàng.
- Ngoài ra còn có Gai-a, Hê-ra, Dớt, A-tê-na, rồng La-đông, các tiên nữ E-xpê-rít.
Bố cục Hê-ra-clét đi tìm táo vàng có mấy phần?
Văn bản gồm 4 phần (theo gợi ý ở câu 1 phần sau khi đọc trong SGK):
- Phần 1: lai lịch cây táo vàng và khu vườn được canh giữ cẩn mật; Hê-ra-clét lên đường hỏi lối.
- Phần 2: trận đấu sống còn với Ăng-tê.
- Phần 3: Hê-ra-clét giải thoát Prô-mê-tê và được chỉ cách lấy táo.
- Phần 4: chàng gánh trời thay Át-lát, đấu trí với thần và mang táo về.
Giá trị nội dung
- Ngợi ca Hê-ra-clét, người anh hùng có sức mạnh phi thường, ý chí bền bỉ, trí thông minh và tấm lòng nhân hậu.
- Thể hiện cách người Hy Lạp cổ hình dung về vũ trụ: bầu trời có thần chống đỡ, đất là bà mẹ nuôi dưỡng sức mạnh, các vị thần có tính cách như con người.
- Gửi gắm lòng tin vào năng lực con người: biết kết hợp sức mạnh với trí tuệ thì có thể vượt qua cả thần linh.
Giá trị nghệ thuật
- Cốt truyện xâu chuỗi nhiều thử thách theo hành trình, khó khăn tăng dần, kết thúc bằng một cuộc đấu trí bất ngờ.
- Nhiều chi tiết kì ảo (rồng trăm đầu, Ăng-tê hồi sức khi chạm đất, gan bất tử, người gánh trời) vừa hấp dẫn vừa giàu ý nghĩa biểu tượng.
- Nhân vật được khắc họa qua hành động và lời nói; lời thoại trang trọng, có chút hóm hỉnh ở đoạn cuối.
- Lời kể giản dị, có lúc người kể chen vào câu hỏi, lời bình, tạo cảm giác như đang nghe kể chuyện.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề nêu thẳng nhân vật và nhiệm vụ: Hê-ra-clét đi tìm táo vàng. Chữ “đi tìm” nhấn vào hành trình dài, nhiều gian nan chứ không chỉ kết quả; còn “táo vàng” là báu vật của thần linh, tượng trưng cho mục tiêu tưởng như ngoài tầm với mà người anh hùng vẫn đạt được.
Sơ đồ tư duy Hê-ra-clét đi tìm táo vàng
Sơ đồ dưới đây gom sáu nhóm kiến thức chính của văn bản để em dễ ghi nhớ.
Tóm tắt Hê-ra-clét đi tìm táo vàng
Hai bản tóm tắt ngắn sau dùng được khi trả lời câu hỏi đọc hiểu hoặc viết mở bài.
Mẫu 1 – Tóm tắt Hê-ra-clét đi tìm táo vàng ngắn nhất
Vâng mệnh nhà vua, Hê-ra-clét lên đường kiếm táo vàng trong vườn thần Hê-ra. Chàng vượt qua nhiều thử thách, hạ gã khổng lồ Ăng-tê, cứu Prô-mê-tê và được chỉ phải nhờ thần Át-lát. Chàng đội trời thay Át-lát để thần đi hái táo, rồi dùng mưu thoát khỏi ý định lừa chàng đội trời mãi mãi, mang táo về Mi-xen.
Mẫu 2 – Tóm tắt Hê-ra-clét đi tìm táo vàng đầy đủ
Nhiệm vụ sau chót mà Hê-ra-clét nhận từ Ơ-ri-xtê là lấy táo vàng ở khu vườn của nữ thần Hê-ra, nơi có rồng La-đông không ngủ và ba tiên nữ canh giữ. Chẳng ai biết vườn ở đâu, chàng đi khắp nơi dò hỏi, đánh nhau với cha con thần A-rét, tìm thần Biển Nê-rê, vượt miền băng giá và sa mạc. Gặp Ăng-tê, chàng nhận ra hắn được Đất Mẹ tiếp sức nên nhấc bổng hắn lên mà giết. Thoát nạn bị hiến tế ở Ai Cập, chàng tới núi Cô-ca-dơ, bắn chết đại bàng, giải thoát Prô-mê-tê. Nhờ lời mách của vị thần này, chàng tìm Át-lát, gánh trời giúp thần trong lúc thần đi hái táo. Át-lát trở về, định bỏ mặc chàng với bầu trời; chàng tươi cười xin thần đỡ hộ một lát để lót vai, rồi nhặt táo ra đi, đem về dâng vua.
Lời kết
Hê-ra-clét đi tìm táo vàng mở đầu chương trình Ngữ văn 10 Cánh diều bằng một hình tượng anh hùng tiêu biểu của thần thoại Hy Lạp. Nắm vững xuất xứ, bốn phần của văn bản, các chi tiết kì ảo và phẩm chất của Hê-ra-clét sẽ giúp em soạn bài, làm bài đọc hiểu và viết bài phân tích nhân vật tốt hơn.
Xem thêm: