Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác là đoạn trích nổi tiếng trong sử thi I-li-át của Hô-me-rơ, được học ở Bài 4 “Sức sống của sử thi” (tập 1) sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức. Bài viết tổng hợp những kiến thức cần nắm: tác giả Hô-me-rơ, sử thi I-li-át, hoàn cảnh của đoạn trích, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai bản tóm tắt ngắn để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
Đoạn trích kể lại cuộc gặp gỡ và chia tay của người anh hùng thành Tơ-roa với vợ con trước khi chàng trở lại chiến trường. Rời trận địa về thành, Héc-to tới nhà nhưng không thấy Ăng-đrô-mác. Tì nữ cho biết nghe tin quân A-kê-en (quân Hy Lạp) đang áp đảo, phu nhân đã vội vã lên tòa tháp lớn thành I-li-ông, nhũ mẫu bế con theo sau. Héc-to chạy ngược qua phố xá, tới cổng Xkê thì gặp vợ con.
Ăng-đrô-mác nước mắt đầm đìa, xiết chặt tay chồng, cầu xin chàng đừng ra trận. Nàng kể lại nỗi bất hạnh của mình: cha và bảy người anh đều bị A-khin hạ sát, mẹ cũng đã qua đời, nên với nàng, Héc-to là tất cả. Nàng còn bày cách phòng thủ: bố trí một toán quân ở chỗ cây vả, nơi dễ leo lên tường thành nhất.
Héc-to hiểu nỗi lo của vợ nhưng không thể ở lại. Chàng sẽ hổ thẹn với các chiến binh và phụ nữ thành Tơ-roa nếu đứng ngoài trận chiến; chàng đã quen chiến đấu ở tuyến đầu. Chàng linh cảm thành Tơ-roa sẽ thất thủ, và điều khiến chàng đau đớn nhất là cảnh Ăng-đrô-mác bị bắt làm nô lệ. Nói xong, chàng cúi xuống ôm con; đứa bé sợ ánh đồng và cái ngù bờm ngựa trên mũ trụ, khóc ré lên, khiến cha mẹ bật cười. Héc-to tháo mũ, bế con, cầu xin thần Dớt cho con trai sau này vượt xa cha. Chàng an ủi vợ rằng không ai trốn chạy được số phận và khẳng định:
Chiến tranh là bổn phận của mỗi người đàn ông sinh ra tại thành I-li-ông này, nhất là ta.
Rồi chàng nâng mũ trụ lên ra đi, còn Ăng-đrô-mác trở về nhà, vừa đi vừa ngoái nhìn theo chồng.
Bản dịch trong sách giáo khoa (Hải Phong dịch) vẫn còn được bảo hộ bản quyền, vì vậy bài viết chỉ tóm lược và trích vài câu ngắn; em đọc toàn văn trong SGK và xem lời giải từng câu hỏi ở bài soạn bài Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác.
Thông tin tác giả Hô-me-rơ
Hô-me-rơ (Homer, tiếng Hy Lạp: Homeros) là nhà thơ huyền thoại của Hy Lạp cổ đại. Đến nay, người ta vẫn chưa biết đích xác về cuộc đời ông. Nhiều tài liệu cho rằng ông sống vào khoảng thế kỉ IX – VIII trước Công nguyên (có tài liệu ghi thế kỉ VIII – VII); quê quán cũng không thống nhất, có thể ở Hy Lạp hoặc vùng Tiểu Á, và nhiều thành bang từng tranh nhau nhận là quê hương của ông.
Theo truyền thuyết, Hô-me-rơ là một nhà thơ mù, một người hát rong – kể chuyện tài năng, đi khắp nơi hát kể những câu chuyện về các vị anh hùng. Cũng có học giả cho rằng Hô-me-rơ là một cái tên được hư cấu, hoặc là tên gọi chung cho nhiều thế hệ nghệ sĩ hát rong đã góp phần tạo nên các bản sử thi.
Hai tác phẩm lớn gắn với tên tuổi Hô-me-rơ là I-li-át và Ô-đi-xê. Dù thân thế còn nhiều bí ẩn, hai bộ sử thi này được coi là mẫu mực của văn chương cổ đại, có ảnh hưởng sâu rộng tới văn học, nghệ thuật châu Âu và thế giới qua nhiều thời đại. Em có thể tìm hiểu thêm một đoạn trích từ sử thi Ô-đi-xê ở bài soạn bài Gặp Xa-rip và Xi-la.
Thông tin tác phẩm Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
Sử thi I-li-át có gì đặc biệt?
I-li-át được cho là ra đời vào khoảng thế kỉ VIII trước Công nguyên. Tên tác phẩm bắt nguồn từ I-li-ông, tên gọi khác của thành Tơ-roa. Đây là thiên sử thi đồ sộ gồm 15.693 câu thơ, chia làm 24 khúc ca, nhưng chỉ kể những sự kiện diễn ra trong khoảng 51 ngày của năm thứ mười cuộc chiến tranh giữa người Hy Lạp và thành Tơ-roa (vùng tây bắc Tiểu Á).
Trục chính của tác phẩm là “cơn giận” của người anh hùng A-khin: bất hòa với chủ tướng A-ga-mem-nông, A-khin rút khỏi trận chiến khiến quân Hy Lạp thua liên tiếp; chỉ khi người bạn thân Pa-tơ-rô-clơ bị Héc-to giết, chàng mới trở lại chiến trường và hạ sát Héc-to. Sử thi khép lại bằng lễ tang của Héc-to. Qua cốt truyện được huyền thoại hóa, I-li-át ngợi ca vẻ đẹp lí tưởng của con người trong chiến tranh.
Xuất xứ đoạn trích
Đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác thuộc khúc ca thứ VI của sử thi I-li-át. Văn bản trong SGK Ngữ văn 10 Kết nối tri thức là bản dịch của Hải Phong, đăng trên tạp chí Văn học và Tuổi trẻ (số tháng 2/2021).
Hoàn cảnh của đoạn trích
Cuộc chiến giữa quân Hy Lạp và thành Tơ-roa đã bước sang năm thứ mười mà chưa phân thắng bại. Khi quân Hy Lạp nhất thời giành thế áp đảo, hoàng tử Héc-to – chủ tướng của thành Tơ-roa – phải quay vào thành để giục các phu nhân dâng lễ cầu khẩn nữ thần A-tê-na, rồi tranh thủ gặp vợ con trước khi trở lại chiến trường. Sau cuộc từ biệt này, Héc-to ra trận và giao chiến với dũng tướng A-giắc của quân Hy Lạp.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: sử thi (sử thi anh hùng). Nguyên tác viết bằng thơ, bản dịch trong SGK là văn xuôi.
- Phương thức biểu đạt: tự sự là chính, kết hợp miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; người kể chuyện toàn tri, giọng kể trang trọng, chậm rãi.
Nhân vật chính trong đoạn trích
- Héc-to: con trai vua Pri-am và hoàng hậu He-cu-ba, chủ tướng dũng mãnh nhất của thành Tơ-roa.
- Ăng-đrô-mác: vợ Héc-to, con gái vua Ê-ê-xi-ông, thủ lĩnh người Ki-li-kiêng thành Te-bơ.
- Con trai của hai người: Héc-to đặt tên là Xca-măng-đri-ốt, còn mọi người gọi là A-xchi-a-nắc.
- Ngoài ra còn có tì nữ quản gia và nhũ mẫu.
Bố cục Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác có mấy phần?
Đoạn trích thường được chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “xông vào nơi đó”): Héc-to về tìm vợ con; cuộc gặp ở cổng Xkê; hành động, tâm trạng và lời khuyên can của Ăng-đrô-mác.
- Phần 2 (tiếp theo đến “than xé ruột của nàng”): lời đáp của Héc-to – lí do chàng phải ra trận và nỗi lo cho số phận vợ con.
- Phần 3 (còn lại): Héc-to từ biệt con trai, an ủi vợ, khẳng định bổn phận và dứt khoát ra đi.
Giá trị nội dung
- Khắc họa hình tượng người anh hùng Héc-to: dũng cảm, có lòng tự trọng, ý thức sâu sắc về danh dự và bổn phận với cộng đồng, đồng thời là người chồng, người cha giàu tình yêu thương.
- Xây dựng hình ảnh Ăng-đrô-mác – người vợ, người mẹ dịu hiền, hết lòng yêu chồng thương con, qua đó cho thấy nỗi đau mà chiến tranh gieo vào từng gia đình.
- Đặt ra vấn đề muôn thuở về mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng, giữa hạnh phúc gia đình và bổn phận với quê hương, thể hiện lí tưởng anh hùng của người Hy Lạp cổ đại.
Giá trị nghệ thuật
- Mang đầy đủ đặc trưng của sử thi: nhân vật anh hùng đại diện cho cộng đồng, biến cố trọng đại (chiến tranh), không gian rộng lớn (tháp canh, thành lũy, phố xá, cổng thành).
- Khắc họa nhân vật bằng những tính ngữ cố định lặp lại: “cánh tay trắng ngần”, “mũ trụ sáng loáng”, “xống áo thướt tha”…
- Kết hợp nhuần nhuyễn tự sự, miêu tả và biểu cảm; những lời đối thoại dài, trang trọng giúp bộc lộ tâm lí nhân vật.
- Giọng kể chậm rãi, trang trọng mà vẫn giàu cảm xúc, tạo nên một cảnh từ biệt vừa hào hùng vừa cảm động.
Sơ đồ tư duy Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
Sơ đồ tóm lược các ý chính để em ôn tập trước giờ học hoặc trước bài kiểm tra.
Tóm tắt Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
Mẫu 1 – Tóm tắt Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác ngắn nhất
Trước khi trở lại chiến trường, Héc-to về thành tìm vợ con. Tại cổng Xkê, Ăng-đrô-mác khóc lóc van xin chồng ở lại vì nàng không còn ai thân thích ngoài chàng. Héc-to giải thích rằng vì danh dự và bổn phận, chàng không thể đứng ngoài cuộc chiến, rồi ôm hôn con, an ủi vợ và dứt khoát lên đường.
Mẫu 2 – Tóm tắt Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác đầy đủ
Giữa năm thứ mười của cuộc chiến, Héc-to rời trận địa về thành Tơ-roa. Không thấy vợ ở nhà, chàng được tì nữ báo rằng Ăng-đrô-mác đã lên tháp canh vì lo cho quân Tơ-roa đang núng thế. Héc-to chạy tới cổng Xkê và gặp vợ con ở đó. Ăng-đrô-mác nức nở kể về gia đình đã bị A-khin tàn sát, xin chồng ở lại giữ thành để con khỏi mồ côi, vợ khỏi thành góa phụ. Héc-to đáp rằng chàng sẽ hổ thẹn nếu tránh trận, chàng chỉ đau lòng khi nghĩ vợ sẽ bị bắt làm nô lệ khi thành mất. Chàng tháo mũ trụ bế con, cầu xin thần linh cho con sau này hơn cha, rồi an ủi vợ về số phận và bổn phận. Héc-to lên đường ra trận, Ăng-đrô-mác vừa về vừa ngoái nhìn theo chồng trong nước mắt.
Lời kết
Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác là một trong những cảnh xúc động nhất của sử thi I-li-át: người anh hùng trong khoảnh khắc đứng giữa tình yêu gia đình và bổn phận với cộng đồng. Nắm chắc tác giả, hoàn cảnh, bố cục và giá trị nội dung – nghệ thuật sẽ giúp em đọc hiểu và viết bài phân tích đoạn trích dễ dàng hơn.
Xem thêm: