Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập” là bài báo của nhà nghiên cứu Bùi Đình Phong, văn bản đọc đầu tiên trong Bài 5 (chủ đề Văn bản thông tin), sách Ngữ văn 6 Cánh diều (tập một). Bài viết lần theo từng mốc ngày tháng để cho thấy Bác Hồ đã chuẩn bị, viết và công bố văn kiện lập quốc năm 1945 như thế nào. Dưới đây là những kiến thức cần nắm: nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, các giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập”
Văn bản là một bài báo ngắn, SGK có lược bớt vài đoạn. Phần tóm lược dưới đây giúp em hình dung mạch thông tin; toàn văn em đọc trong SGK trang 91 – 93.
Sa pô (phần in đậm). Bài báo mở đầu bằng nhận định: chính ý chí gan góc của toàn dân đã làm nên văn kiện năm 1945, nơi đất nước ta đàng hoàng đứng lên giành quyền tự chủ – điều được nói gọn trong câu “nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập”.
Phần (1). Tháng 5-1945, khi chuyển từ Pác Bó sang Tân Trào, Bác đã nhờ một nhân viên điện báo của cơ quan tình báo Mỹ (OSS) liên lạc về Côn Minh để xin cuốn Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ.
Phần (2). Từ 22-8, Bác về Hà Nội, ở tại ngôi nhà 48 Hàng Ngang. Người triệu tập Thường vụ Trung ương họp bàn việc lập Chính phủ lâm thời và ra Tuyên ngôn; đề nghị các bộ trưởng duyệt kĩ bản thảo vì văn kiện sẽ được cả thế giới lắng nghe. Hai ngày 28, 29-8, Bác viết Tuyên ngôn ở trụ sở Chính phủ, tối về lại tự đánh máy. Ngày 30-8, Người đọc cho một số đồng chí nghe để góp ý; ngày 31-8, Người bổ sung thêm vài điểm.
Phần (3). Đúng 14 giờ chiều 2-9-1945, trước biển người ở vườn hoa Ba Đình, Bác Hồ – đại diện Chính phủ lâm thời – công bố bản Tuyên ngôn; nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra đời.
Muốn tìm hiểu chính văn kiện được nói tới, em đọc thêm bài Tuyên ngôn Độc lập (Hồ Chí Minh) – tác giả, tác phẩm (chương trình Ngữ văn 12).
Thông tin tác giả Bùi Đình Phong
Nhà nghiên cứu Bùi Đình Phong quê Đức Thọ (Hà Tĩnh), sinh năm 1950. Thời trẻ, ông nhập ngũ và chiến đấu ở chiến trường Bình Định, Quảng Ngãi; sau chiến tranh, ông theo học ngành sử rồi được giữ lại giảng dạy ở Đại học Tổng hợp Hà Nội (Khoa Lịch sử), dạy lịch sử Việt Nam cận – hiện đại và lịch sử Đảng.
Từ tháng 1-1994, ông chuyển về Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, công tác tại Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng. Hơn hai mươi năm ở đây, ông dành gần trọn tâm sức cho việc nghiên cứu, giảng dạy về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Phó giáo sư, tiến sĩ Bùi Đình Phong là tác giả, chủ biên hoặc đồng chủ biên của hơn ba mươi đầu sách viết về Bác Hồ, đồng thời thường xuyên viết bài cho báo chí vào các dịp kỉ niệm lớn. Lối viết của ông giản dị, chặt chẽ, coi trọng tư liệu và các mốc thời gian chính xác – đặc điểm thấy rõ trong văn bản này.
Thông tin tác phẩm Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập”
Văn bản được đăng ở đâu, khi nào?
Bài báo đăng ngày thứ Bảy, 1-9-2018 trên báo điện tử baodanang.vn, nhân dịp kỉ niệm 73 năm Quốc khánh nước ta (1945 – 2018). Khi đưa vào SGK, người biên soạn lược bớt một số câu (đánh dấu […]) và đánh số ba phần.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: thuộc kiểu văn bản thông tin, ghi lại diễn biến một biến cố lịch sử theo thứ tự ngày tháng.
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh, kết hợp tự sự (kể lại diễn biến).
- Hình thức: bài báo có nhan đề, sa pô in đậm, các phần đánh số và hai bức ảnh tư liệu.
Bố cục Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập” có mấy phần?
Ngoài sa pô, văn bản gồm 3 phần đã được đánh số:
- Phần (1): Bác về Tân Trào và tìm cách xin bản tuyên ngôn của nước Mỹ để tham khảo.
- Phần (2): quá trình Bác về Hà Nội, họp bàn, viết, đánh máy, xin góp ý và sửa chữa bản Tuyên ngôn (22-8 đến 31-8-1945).
- Phần (3): chiều 2-9-1945, Bác công bố bản Tuyên ngôn ở Ba Đình, nước Việt Nam mới ra đời.
Văn bản được trình bày theo trình tự nào?
Các sự việc được sắp xếp theo trật tự thời gian, từ tháng 5 đến cuối tháng 8 rồi đến ngày 2-9-1945. Mỗi đoạn mở đầu bằng một mốc ngày tháng cụ thể, giúp người đọc theo dõi dễ dàng.
| Mốc thời gian | Sự việc chính |
|---|---|
| Tháng 5-1945 | Về Tân Trào, xin tư liệu Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ |
| 22-8 / tối 25-8 | Về Hà Nội, ở 48 Hàng Ngang |
| 26-8 và 27-8 | Họp Thường vụ Trung ương; giao bản thảo cho các bộ trưởng duyệt |
| 28, 29-8 | Soạn thảo và tự đánh máy Tuyên ngôn |
| 30, 31-8 | Lấy ý kiến góp ý, bổ sung bản thảo |
| 14 giờ 2-9-1945 | Đọc Tuyên ngôn tại Ba Đình |
Giá trị nội dung
- Cung cấp thông tin chính xác về con đường hình thành văn kiện lập quốc của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
- Cho thấy sự chuẩn bị chu đáo của Bác, của Đảng và Chính phủ lâm thời cho ngày lễ trọng đại của dân tộc.
- Làm nổi bật tác phong làm việc cẩn trọng, tận tụy và dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh: tự tay viết, tự đánh máy, đọc cho mọi người nghe để sửa.
- Khơi dậy niềm tự hào về ngày Quốc khánh và lòng biết ơn đối với Bác.
Giá trị nghệ thuật
- Sắp xếp sự việc theo thứ tự trước – sau, mốc ngày tháng rõ ràng, chính xác.
- Bố cục mạch lạc, có sa pô tóm ý và các phần đánh số.
- Kết hợp kênh chữ với kênh hình (ảnh tư liệu) làm thông tin sinh động, đáng tin cậy.
- Ngôn ngữ ngắn gọn, khách quan, đúng phong cách báo chí.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề đặt cạnh nhau hai đối tượng: người khởi thảo (Hồ Chí Minh) và văn kiện (Tuyên ngôn Độc lập). Chỉ cần đọc nhan đề, người đọc đã biết bài viết xoay quanh mối liên hệ giữa Bác với việc hình thành bản Tuyên ngôn. Dấu ngoặc kép cho biết đây là tên một văn bản cụ thể.
Sơ đồ tư duy Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập”
Sơ đồ dưới đây gom những ý chính về tác giả và văn bản thành sáu nhánh để em dễ ôn tập.
Lời kết
Hồ Chí Minh và “Tuyên ngôn Độc lập” là văn bản tiêu biểu để học sinh lớp 6 nhận biết cách trình bày một sự kiện theo các mốc thời gian. Khi học, em chú ý các mốc ngày tháng, chức năng của sa pô và hình ảnh, đồng thời ghi nhớ thông điệp về sự tận tụy của Bác trong từng trang bản thảo.
Khi chuẩn bị bài kiểm tra cuối kì, em nên đọc đề cương ôn tập học kì I văn 6 Cánh diều sau khi soạn xong các văn bản.
Xem thêm: