Tóm tắt Quang Trung đại phá quân Thanh ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Được tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu Quang Trung rồi thân chinh cầm quân ra Bắc. Chỉ trong mấy ngày Tết Kỷ Dậu (1789), nghĩa quân Tây Sơn hạ đồn Hà Hồi, phá tan đồn Ngọc Hồi và tiến vào Thăng Long. Tôn Sĩ Nghị hoảng sợ bỏ chạy về nước, vua tôi Lê Chiêu Thống cũng phải trốn theo trong cảnh thảm hại.

Quân Thanh kéo vào Thăng Long quá dễ dàng nên Tôn Sĩ Nghị sinh chủ quan, mặc quân lính bỏ bê kỉ luật. Tướng Tây Sơn là Ngô Văn Sở rút quân về Tam Điệp và cho người vào Phú Xuân cấp báo. Bắc Bình Vương giận lắm, nghe lời tướng sĩ lên ngôi hoàng đế cho chính danh rồi lập tức xuất quân. Qua Nghệ An, nhà vua hỏi kế Nguyễn Thiếp, tuyển thêm quân, duyệt binh và dụ tướng sĩ đồng lòng đánh giặc. Đến Tam Điệp, vua khao quân, hẹn mồng 7 Tết sẽ ăn mừng ở Thăng Long. Đêm mồng 3, quân Tây Sơn vây hàng đồn Hà Hồi; mờ sáng mồng 5 phá đồn Ngọc Hồi, trưa hôm ấy vào thành. Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy qua cầu phao, quân Thanh chết đuối nghẽn cả sông Nhị Hà; vua Lê cướp thuyền đánh cá trốn lên cửa ải.

Cuối năm Mậu Thân (1788), quân Thanh theo lời cầu cứu của Lê Chiêu Thống sang chiếm Thăng Long. Quân Tây Sơn do Ngô Văn Sở chỉ huy chủ động lui về giữ Tam Điệp, sai Nguyễn Văn Tuyết chạy trạm vào Phú Xuân báo tin. Nhận tin, Bắc Bình Vương định thân chinh ngay, nhưng theo lời khuyên của tướng sĩ, ông đắp đàn tế trời đất ở núi Bân, lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu là Quang Trung rồi mới xuất quân.

Trên đường ra Bắc, nhà vua ghé Nghệ An hỏi ý kiến cống sĩ Nguyễn Thiếp, kén thêm hơn một vạn quân tinh nhuệ, mở cuộc duyệt binh và đọc lời dụ khích lệ lòng yêu nước. Tới Tam Điệp, vua xét tội Sở và Lân một cách thấu tình đạt lí, bàn tính cả chuyện ngoại giao sau chiến tranh, rồi mở tiệc khao quân ngày 30 tháng Chạp.

Năm đạo quân lên đường ngay đêm giao thừa. Nửa đêm mồng 3 Tết, quân Tây Sơn vây đồn Hà Hồi khiến địch ra hàng; mờ sáng mồng 5, vua cưỡi voi đốc thúc đánh đồn Ngọc Hồi, quân Thanh tan vỡ, tướng Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử. Trưa mồng 5, vua Quang Trung tiến vào Thăng Long. Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, chạy trước qua cầu phao; vua Lê cùng thái hậu và mấy bề tôi trốn chạy, nhịn đói nhiều ngày, đến cửa ải thì chỉ còn biết nhìn nhau than thở.

Mẫu này bám theo cách chia phần của đoạn trích sách Cánh diều, mỗi tuyến là một đoạn.

Tuyến Tôn Sĩ Nghị và vua tôi nhà Lê (phần 1): vào Thăng Long không tốn một mũi tên, Tôn Sĩ Nghị coi thường Tây Sơn, định qua Tết mới xuất quân; tướng tá tiệc tùng, lính tráng tự do đi chợ, kiếm củi. Vua Lê Chiêu Thống và triều thần yên tâm dựa vào quân Thanh. Chỉ khi một cung nhân cũ cảnh báo thái hậu, nhà vua mới hoảng hốt đến xin Tôn Sĩ Nghị ra quân sớm và bị y trách móc.

Tuyến vua Quang Trung (phần 2): nhận tin cấp báo, Quang Trung đốc suất đại binh cả thủy lẫn bộ ra Bắc. Ở Nghệ An, vua hỏi kế Nguyễn Thiếp, tuyển quân, dụ binh sĩ; ở Tam Điệp, vua khao quân, hẹn mồng 7 vào Thăng Long. Quân Tây Sơn bắt sống toán do thám, vây hàng đồn Hà Hồi, dùng ván ghép phủ rơm ướt phá đồn Ngọc Hồi, dồn giặc xuống đầm Mực rồi tiến vào thành.

Tuyến quân Thanh và vua Lê tháo chạy (phần 3): đang ăn Tết thì nghe tin dữ, Tôn Sĩ Nghị không kịp mặc giáp, chuồn qua cầu phao; cầu đứt, quân Thanh rơi xuống sông chết rất nhiều. Vua Lê đưa thái hậu chạy, cướp thuyền đánh cá sang sông, được một người thổ hào cho ăn và chỉ lối tắt, cuối cùng đuổi kịp Tôn Sĩ Nghị ở cửa ải trong cảnh ê chề.

Sau khi kéo quân vào Thăng Long một cách dễ dàng, tổng đốc Tôn Sĩ Nghị trở nên kiêu căng, xem quân Tây Sơn như cá chậu chim lồng. Y để quân lính bỏ đội ngũ đi buôn bán, còn tướng tá thì ngày đêm yến tiệc, hẹn đến mồng 6 tháng Giêng mới tiến đánh. Vua Lê Chiêu Thống cùng các quan cũng chỉ biết dựa vào quân Thanh, mặc cho việc nước bê trễ.

Trong khi đó, Ngô Văn Sở rút quân về giữ Tam Điệp, ngăn đường tin tức giữa hai miền và cho Nguyễn Văn Tuyết vào Phú Xuân cấp báo. Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ giận lắm, định cầm quân đi ngay. Nghe tướng sĩ bàn nên chính vị hiệu để giữ lòng người, ông cho đắp đàn trên núi Bân, tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung, rồi hạ lệnh xuất quân.

Đến Nghệ An, vua Quang Trung vời cống sĩ Nguyễn Thiếp tới hỏi kế; được Thiếp nói rằng không quá mười ngày sẽ dẹp tan quân Thanh, vua rất mừng. Nhà vua cho kén lính, được hơn một vạn quân tinh nhuệ, mở cuộc duyệt binh lớn và dụ tướng sĩ về nghĩa lớn đánh giặc giữ nước, nghiêm cấm kẻ hai lòng. Tới Tam Điệp, Sở và Lân mang gươm ra xin chịu tội; vua phân tích rõ cái sai, cái đúng, không trách phạt, lại khen mưu lui quân của Ngô Thì Nhậm. Vua còn tính trước việc dùng Ngô Thì Nhậm lo ngoại giao sau chiến thắng để nước được yên ổn mười năm. Ngày 30 tháng Chạp, vua cho khao quân, chia làm năm đạo và hẹn mồng 7 vào Thăng Long mở tiệc ăn mừng.

Quân Tây Sơn tiến như vũ bão: bắt sống toàn bộ toán do thám ở Phú Xuyên, nửa đêm mồng 3 vây đồn Hà Hồi khiến quân Thanh xin hàng. Mờ sáng mồng 5, vua cưỡi voi đốc thúc đánh đồn Ngọc Hồi; quân sĩ khiêng những tấm ván ghép phủ rơm ướt xông lên, gió lại đổi chiều làm khói lửa của địch quay về hại chúng. Quân Thanh đại bại, Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử; tàn quân bị nghi binh ở đê Yên Duyên và quân voi từ Đại Áng dồn xuống đầm Mực, chết hàng vạn người. Trưa hôm ấy, vua Quang Trung vào Thăng Long.

Ở trong thành, Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp, dẫn quân kị chạy trước qua cầu phao; cầu đứt, quân lính rơi xuống sông nhiều đến mức sông Nhị Hà tắc nghẽn. Vua Lê hốt hoảng đưa thái hậu chạy, cướp thuyền đánh cá sang sông, nhịn đói mấy ngày, được một người thổ hào giúp đỡ rồi chạy lên cửa ải. Gặp lại Tôn Sĩ Nghị, vua tôi chỉ biết nhìn nhau than thở, còn viên tổng đốc nhà Thanh cũng lấy làm xấu hổ.

Mẫu dạng gạch ý, tiện để ôn nhanh trước giờ kiểm tra.

• Cuối năm Mậu Thân (1788): quân Thanh chiếm Thăng Long; Ngô Văn Sở lui về Tam Điệp, sai Nguyễn Văn Tuyết vào Phú Xuân báo tin.
• Tại Phú Xuân: Bắc Bình Vương lên ngôi hoàng đế ở núi Bân, lấy hiệu Quang Trung, xuất quân ngay. (Văn bản ghi ngày 25 tháng Chạp; sử sách ghi lễ lên ngôi ngày 25 tháng Mười một năm Mậu Thân, tức 22/12/1788.)
• Ngày 29, tại Nghệ An: hỏi kế Nguyễn Thiếp, tuyển hơn một vạn quân, duyệt binh, dụ tướng sĩ.
• Ngày 30 tháng Chạp, tại Tam Điệp: xét việc Sở, Lân; bàn kế lâu dài; khao quân, chia năm đạo; đêm giao thừa lên đường.
• Trên đường tiến quân: quân canh ở sông Gián, sông Thanh Quyết tan chạy; toán do thám bị bắt sống ở Phú Xuyên.
• Nửa đêm mồng 3 Tết Kỷ Dậu (1789): vây đồn Hà Hồi, quân Thanh xin hàng.
• Mờ sáng mồng 5: phá đồn Ngọc Hồi, Sầm Nghi Đống tự tử; quân Thanh bị dồn xuống đầm Mực.
• Trưa mồng 5: vua Quang Trung vào Thăng Long, sớm hơn hai ngày so với lời hẹn.
• Cùng lúc: Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy, cầu phao đứt, sông Nhị Hà nghẽn xác giặc; vua Lê trốn lên cửa ải, vua tôi than thở, oán giận.

Tôi là một người lính được tuyển ở Nghệ An vào mùa đông năm Mậu Thân. Hôm ấy, nhà vua mới lên ngôi đã dẫn đại binh từ Phú Xuân ra, cứ ba suất đinh lấy một người, chẳng mấy chốc đã đủ hơn một vạn quân. Trong buổi duyệt binh, vua cưỡi voi ra doanh, cho chúng tôi ngồi nghe lệnh rồi nhắc lại chuyện Hai Bà Trưng, Lê Đại Hành, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi đuổi giặc phương Bắc. Nghe xong, ai cũng thấy máu trong người sôi lên.

Ra đến Tam Điệp thì vừa hết năm. Nhà vua cho ăn Tết sớm và hẹn mồng 7 sẽ ăn mừng ở Thăng Long. Đêm giao thừa, năm đạo quân chúng tôi lên đường. Đêm mồng 3, chúng tôi vây kín làng Hà Hồi, nghe hiệu loa là đồng thanh dạ ran; bọn lính Thanh trong đồn tưởng quân ta đông vô kể nên xin hàng ngay. Sáng mồng 5, tôi cùng chín anh em khiêng một bức ván phủ rơm ướt, tiến sát đồn Ngọc Hồi. Súng giặc bắn không trúng, khói lửa chúng phun ra lại bị gió nam thổi ngược. Đến lúc giáp mặt, chúng tôi quăng ván, rút dao ngắn xông vào. Quân Thanh vỡ chạy, nhiều tên bị voi dồn xuống đầm Mực.

Giữa trưa hôm ấy, chúng tôi theo vua vào Thăng Long. Về sau mới nghe kể, tên tổng đốc họ Tôn chạy trước qua cầu phao, cầu gãy, lính của hắn chết nghẽn cả sông; còn vua Lê thì cướp thuyền đánh cá mà trốn theo giặc. Tôi chỉ nhớ mãi dáng nhà vua ngồi trên lưng voi giữa khói súng, và thấy tự hào vì được góp sức vào trận đánh ấy.

Mẫu này chỉ tóm lược những việc làm của vua Quang Trung, dùng khi đề yêu cầu tóm tắt để làm rõ nhân vật. Nhận tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Quang Trung không nao núng mà quyết định thân chinh, lên ngôi hoàng đế để yên lòng người rồi dẫn đại binh ra Bắc. Ông biết hỏi ý người hiền là Nguyễn Thiếp, biết tuyển quân và khích lệ tướng sĩ bằng lời dụ đầy chính nghĩa. Ở Tam Điệp, ông xét công tội thấu đáo, trọng mưu kế của Ngô Thì Nhậm và nhìn xa đến việc giữ hòa bình sau chiến tranh. Với lối đánh thần tốc, bất ngờ và sáng tạo, ông hạ đồn Hà Hồi, phá đồn Ngọc Hồi, vào Thăng Long trưa mồng 5 Tết, sớm hơn lời hẹn hai ngày. Hình ảnh nhà vua cưỡi voi đốc chiến giữa trận khẳng định ông là một thiên tài quân sự, người anh hùng của dân tộc.

Kết luận

Khi tóm tắt Quang Trung đại phá quân Thanh, em cần giữ đúng trình tự: quân Thanh chủ quan – Quang Trung lên ngôi, tiến quân – các trận Hà Hồi, Ngọc Hồi – quân Thanh và vua Lê tháo chạy. Bài ngắn chỉ cần các mốc chính; bài dài nên thêm chi tiết tiêu biểu như lời dụ quân lính, tấm ván phủ rơm ướt hay cầu phao bị đứt.

Xem thêm:

• Quang Trung đại phá quân Thanh: tác giả, bố cục, diễn biến, sơ đồ tư duy
• Soạn bài Quang Trung đại phá quân Thanh – Kết nối tri thức
• Hoàng Lê nhất thống chí: nội dung, phân tích, tóm tắt