Idol là từ tiếng Anh nghĩa là thần tượng: ban đầu chỉ tượng thần được thờ cúng, về sau chỉ người được đông đảo công chúng hâm mộ. Ở Việt Nam, hỏi idol nghĩa là gì thì thường có ba cách hiểu: thần tượng nói chung, ca sĩ thần tượng K-pop được công ty đào tạo, và lời gọi đùa dành cho người mình nể (“idol ơi”).
| Nghĩa | Thần tượng; người được nhiều người ngưỡng mộ, hâm mộ |
| Gốc từ | Tiếng Anh idol, qua tiếng Pháp cổ và Latinh, từ tiếng Hy Lạp eidōlon (hình ảnh) |
| Loại từ | Danh từ; trên mạng còn dùng như động từ (“idol anh ấy lắm”) |
| Sắc thái | Thân mật, khen ngợi; khi trêu bạn bè thì mang ý đùa vui |
Từ tượng thần đến thần tượng: chữ idol đi một vòng nghĩa
Gốc xa nhất của idol là chữ Hy Lạp eidōlon, nghĩa là hình ảnh, hình bóng. Qua tiếng Latinh idolum và tiếng Pháp cổ idole, từ này vào tiếng Anh với nghĩa đầu tiên là một bức tượng, một hình ảnh được người ta thờ như thần linh. Wiktionary dẫn một bản Kinh Thánh năm 1611 nhắc tới những tượng thần bằng vàng, bằng bạc theo đúng nghĩa ấy.
Thú vị là tiếng Việt cũng đi đúng con đường đó. “Thần tượng” là từ Hán Việt, nghĩa đen là tượng thần; rồi dần dần dùng cho người mà ta sùng bái, coi như hình mẫu. Nên khi dịch idol là thần tượng, hai ngôn ngữ gặp nhau ở cả nghĩa gốc lẫn nghĩa mới.
Nghĩa thứ ba đến từ châu Á. Ở Nhật, aidoru (mượn từ idol) chỉ những nghệ sĩ trẻ, ngoại hình sáng, được xây dựng hình ảnh gần gũi với người hâm mộ. Hàn Quốc học một phần mô hình này và biến nó thành ngành công nghiệp idol K-pop mà giới trẻ Việt biết rõ nhất.
Idol K-pop: thần tượng được đào tạo như một nghề
Trong K-pop, idol là ca sĩ hoạt động trong nhóm nhạc hoặc hát solo, thuộc một công ty giải trí quản lý chặt chẽ từ âm nhạc tới hình ảnh. Con đường thường bắt đầu bằng thử giọng để trở thành thực tập sinh (trainee). Thời gian tập luyện không cố định, có người vài tháng, có người nhiều năm, học hát, nhảy, ngoại ngữ và cách xuất hiện trước công chúng. Nhiều thực tập sinh sống chung, theo lịch rất dày.
Chỉ một phần nhỏ được chọn để chính thức ra mắt khán giả lần đầu. Từ lúc ấy, quanh mỗi nhóm hình thành fandom với cả kho từ riêng: thành viên mình thích nhất gọi là thành viên ruột trong lòng mỗi fan, còn người được xem là gương mặt nổi bật về ngoại hình thì gọi là visual của nhóm nhạc. Bên cạnh hào quang, báo chí quốc tế cũng nhiều lần nhắc tới mặt khó của nghề: hợp đồng dài, lịch làm việc kín, áp lực giữ hình ảnh.
Trong mỗi nhóm nhạc còn có những vai được fan gọi bằng tên riêng, như thành viên nhỏ tuổi nhất, chuyện nằm trong maknae, em út của nhóm.
“Idol ơi”, “đu idol”: chữ này sống trong câu nói ra sao?
Ra khỏi giới giải trí, người Việt dùng idol linh hoạt hơn nhiều. Một kiểu rất phổ biến trong bình luận là gọi đùa ai đó làm được việc mình nể: giải toán nhanh, nấu ăn khéo, sửa xe giỏi. Lời gọi này thân mật, có chút cường điệu cho vui, không mang nghĩa thần tượng thật. Vài câu tự đặt để dễ hình dung:
- Bình luận dưới video gấp quần áo siêu nhanh: “Idol ơi, chỉ em cách gấp áo sơ mi với.”
- Nhóm chat lớp: “Bạn lớp trưởng thuyết trình không cần giấy, đúng là idol của cả nhóm.”
- Caption ảnh chụp chung: “Cuối cùng cũng được gặp idol ngoài đời, run quá trời.”
- Nói về sở thích: “Tuần này tớ bận đu idol, nhóm mình thích vừa ra bài mới.”
- Nhắn tin trêu bạn: “Ủa idol làm sao mà dậy được lúc năm giờ sáng vậy?”
“Đu idol” là cách nói vui cho việc theo dõi, ủng hộ thần tượng: nghe nhạc, bình chọn, xem concert, sưu tầm ảnh. Còn câu “idol anh ấy lắm” biến danh từ thành động từ, nghĩa là rất hâm mộ, chỉ nên dùng khi nói chuyện thân mật.
Lỡ mặc trùng màu áo hay dùng chung kiểu ốp điện thoại với thần tượng, fan sẽ hào hứng khoe ngay khoảnh khắc cheap moment của mình.
Viết văn thì thay idol bằng gì, và hâm mộ sao cho vừa sức
Trong bài văn, bài nghị luận hay văn bản trang trọng, nên dùng “thần tượng”, “người nổi tiếng”, “nghệ sĩ” thay cho idol. Ví dụ: “Nhiều bạn trẻ chọn thần tượng là những vận động viên bền bỉ” nghe hợp giọng văn hơn “nhiều bạn trẻ idol vận động viên”.
Có thần tượng là chuyện bình thường, nhiều khi còn là động lực để tập đàn, học tiếng, sống chăm chỉ hơn. Chỉ cần nhớ vài điều nhỏ: chi tiêu cho album, vé xem, đồ lưu niệm trong khả năng của mình và có sự đồng ý của bố mẹ; không để việc theo dõi lịch diễn lấn giờ học, giờ ngủ; tôn trọng đời tư của nghệ sĩ và của cả những fan thích nhóm khác. Hâm mộ vui nhất là khi nó làm mình tốt lên.
Những thắc mắc quanh chữ idol mà fan mới hay gõ tìm
Idol nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Idol nghĩa là thần tượng. Trong đời thường, từ này chỉ người được nhiều người hâm mộ, như ca sĩ, diễn viên, vận động viên, hoặc được dùng để gọi đùa ai đó mình nể phục.
Idol K-pop là gì?
Đó là ca sĩ thần tượng của làng nhạc Hàn, thường qua nhiều năm làm thực tập sinh ở công ty giải trí rồi mới ra mắt. Họ vừa hát, nhảy, vừa tham gia chương trình truyền hình, quảng cáo, gặp gỡ người hâm mộ.
Idol là thần tượng, vậy gọi bạn bè là idol có sao không?
Không sao, nếu cả hai thân nhau và hiểu đó là lời khen vui. Với người mới quen hoặc trong tình huống nghiêm túc, câu này dễ bị nghe thành mỉa mai, nên dùng vừa phải.
Idol và người nổi tiếng trên mạng khác nhau thế nào?
Theo nghĩa hẹp, idol là nghệ sĩ được đào tạo và quản lý bởi công ty giải trí. Theo nghĩa rộng ở Việt Nam, người ta gọi cả streamer, người làm video nổi tiếng là idol, miễn là họ có đông người hâm mộ.
Thần tượng là gì, thế nào là thần tượng mù quáng?
Thần tượng (神像) nghĩa gốc là tượng của thần đặt trên bàn thờ; từ đó mới chỉ người hay vật được tôn sùng, say mê, lấy làm hình mẫu. Thần tượng không nhất thiết là người nổi tiếng: một người bố chịu khó, một chị khóa trên học giỏi cũng có thể là thần tượng của ai đó. Xếp theo độ đậm của tình cảm thì có hâm mộ, rồi ngưỡng mộ, rồi thần tượng, nặng nhất là sùng bái.
Thần tượng hóa là chỉ thấy điểm tốt của một người mà bỏ qua khuyết điểm. Đẩy xa hơn nữa là thần tượng mù quáng: bênh vực bằng mọi giá, chi tiêu quá sức, công kích người nói khác. Đây là đề nghị luận xã hội quen thuộc; ý cần giữ là có thần tượng không sai, chỉ sai khi mất tỉnh táo.