“Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người là văn bản nghị luận văn học của PGS.TS Nguyễn Đăng Na, học trong Ngữ văn 9 Kết nối tri thức tập 1, Bài 4 “Khám phá vẻ đẹp văn chương”. Bài viết tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, luận đề, bố cục 5 phần, hệ thống luận điểm, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy, đồng thời phân biệt văn bản này với truyện gốc của Nguyễn Dữ để em không nhầm khi ôn tập.
Nội dung văn bản “Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người
Văn bản bàn về số phận Vũ Nương (Vũ Thị Thiết) trong truyện của Nguyễn Dữ và chỉ ra rằng đó không chỉ là nỗi oan của một người phụ nữ mà là bi kịch của con người. Nội dung được triển khai qua 5 phần đánh số:
- Phần (1): giới thiệu truyện nằm trong nhóm truyện Nguyễn Dữ viết về người phụ nữ; Vũ Thị Thiết là người có thật, gần năm thế kỉ qua được bao thế hệ, từ vua Lê Thánh Tông đến Nguyễn Khuyến, xót thương và làm thơ vịnh.
- Phần (2): Vũ Nương làm tròn bổn phận con, dâu, vợ, mẹ, chỉ mong chồng về bình yên; nhưng ngày đoàn tụ lại là ngày nàng phải chết, và người gây oan lại là chồng và con – hai người thân yêu nhất.
- Phần (3): lí giải bi kịch: thói ghen tuông, đa nghi thành định kiến của Trương Sinh, hoàn cảnh khiến chàng dễ mất bình tĩnh, chi tiết chiếc bóng thắt nút – mở nút câu chuyện, và cả phần lỗi ở chính trò đùa của Vũ Nương.
- Phần (4): Nguyễn Dữ dung hòa hiện thực với ước mơ: Vũ Nương được minh oan, hiện về giữa dòng sông rồi biến mất; hiện thực còn lại là bi kịch gia đình.
- Phần (5): khẳng định Nguyễn Dữ vượt khỏi công thức về người phụ nữ trong truyền kì, chạm tới bi kịch muôn thuở của con người nên tác phẩm vẫn hấp dẫn hôm nay.
Một câu văn tiêu biểu cho cách nhìn thấu đáo của tác giả ở phần (3):
“Vợ chồng mà chẳng biết tính của nhau, dù có thương yêu nhau, chẳng trước thì sau, bi kịch ắt xảy đến.”
Văn bản còn đang được bảo hộ bản quyền nên bài viết chỉ trích ngắn. Để theo dõi các câu hỏi đọc hiểu theo từng phần, em đối chiếu với sách giáo khoa (trang 89–93).
Thông tin tác giả Nguyễn Đăng Na
Nguyễn Đăng Na (1942 – 2014) quê ở Đồng Tháp, là nhà nghiên cứu, nhà giáo chuyên sâu về văn học trung đại Việt Nam. Ông là phó giáo sư, tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú, có nhiều công trình về văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại như bộ Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại (3 tập) và cuốn Con đường giải mã văn học trung đại Việt Nam.
Trước khi làm nghiên cứu, ông từng dạy học và làm công tác quản lí giáo dục ở huyện Đông Anh (Hà Nội) những năm 1962 – 1968. Từ năm 1976 đến 2009, ông công tác tại khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nhiều năm làm Trưởng bộ môn Văn học Việt Nam dân gian và trung đại.
Lĩnh vực nghiên cứu chính của ông là văn xuôi tự sự trung đại, thơ ca Hán Nôm và văn bản học Hán Nôm. Các công trình tiêu biểu: bộ Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại (ba tập: Truyện ngắn, Kí, Tiểu thuyết chương hồi), Con đường giải mã văn học trung đại Việt Nam, bản dịch và giới thiệu Nam Ông mộng lục. Ông cũng tham gia biên soạn sách giáo khoa Ngữ văn 10 Nâng cao.
Lối viết của Nguyễn Đăng Na kết hợp sự chặt chẽ của nhà nghiên cứu với sự thấu hiểu, cảm thông của người đọc; ông thường đặt tác phẩm trung đại trong bối cảnh văn hóa để “giải mã”, giúp người đọc hôm nay tiếp cận văn chương xưa dễ dàng hơn.
Thông tin tác phẩm “Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người
Xuất xứ văn bản
Văn bản trích từ cuốn Con đường giải mã văn học trung đại Việt Nam của Nguyễn Đăng Na; theo chú thích SGK, trích từ bản in của NXB Giáo dục năm 2007, trang 217 – 221. Cuốn sách tập hợp các bài nghiên cứu của ông về nhiều tác giả, tác phẩm văn học trung đại.
Hoàn cảnh ra đời
Bài viết thuộc nhóm công trình Nguyễn Đăng Na dành cho văn xuôi tự sự trung đại, lĩnh vực ông nghiên cứu suốt nhiều năm. Đối tượng bàn luận là Nam Xương nữ tử truyện (Chuyện người con gái Nam Xương) trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ (thế kỉ XVI) – tác phẩm vốn quen thuộc với học sinh qua nhiều thế hệ sách giáo khoa.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận văn học (nghị luận phân tích một tác phẩm truyện).
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, kết hợp tự sự (tóm lược sự việc trong truyện) và biểu cảm (niềm xót thương nhân vật).
Luận đề và hệ thống luận điểm
Luận đề: bi kịch của con người trong truyện Người con gái Nam Xương, tập trung ở số phận Vũ Nương.
Luận điểm (theo trình tự nhận diện – lí giải – hóa giải bi kịch):
- Bi kịch của Vũ Nương: trọn đạo mà chết oan, người gây oan là người thân yêu nhất.
- Nguyên nhân bi kịch: tính ghen tuông, đa nghi của Trương Sinh; chiếc bóng; một phần do Vũ Nương.
- Nét độc đáo của truyện truyền kì Nguyễn Dữ: dung hòa thực – ảo, bi kịch gia đình.
- Giá trị của tác phẩm: vượt khỏi công thức, chạm tới bi kịch muôn thuở của con người.
Bố cục văn bản: có mấy phần?
“Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người có 5 phần, trùng với các phần đánh số trong SGK:
- Phần 1 (từ đầu đến “Miếu vợ chàng Trương”): giới thiệu truyện, nhân vật và nêu vấn đề.
- Phần 2 (tiếp đến “hàm hồ và mù quáng”): nhận xét cuộc đời, phẩm chất và bi kịch của Vũ Nương.
- Phần 3 (tiếp đến “muốn nói với người đời”): lí giải bi kịch qua tính cách Trương Sinh, chi tiết chiếc bóng và phần trách nhiệm của Vũ Nương.
- Phần 4 (tiếp đến “bi kịch gia đình”): nét độc đáo trong nghệ thuật truyền kì của Nguyễn Dữ.
- Phần 5 (còn lại): kết luận, khẳng định giá trị và sức hấp dẫn của tác phẩm.
Giá trị nội dung
Văn bản làm rõ bi kịch của Vũ Nương – người phụ nữ đức hạnh bị đẩy đến cái chết bởi chính những người thân yêu – và khái quát thành bi kịch của gia đình, của con người. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm xót thương với nhân vật, phê phán thói ghen tuông, định kiến mù quáng, đồng thời khẳng định giá trị nhân đạo và tài năng của Nguyễn Dữ.
Giá trị nghệ thuật
- Luận đề rõ ràng; luận điểm sắp xếp logic theo trình tự nhận diện – lí giải – hóa giải bi kịch.
- Lí lẽ sắc sảo, đặc biệt là những suy luận tâm lí nhân vật mà truyện trung đại ít miêu tả trực tiếp.
- Bằng chứng chọn lọc, kết hợp trích dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp từ tác phẩm.
- Sử dụng phép so sánh (với truyện truyền kì nhiều nước, với công thức hình tượng phụ nữ) để làm nổi bật nét độc đáo.
- Giọng văn vừa khách quan, công bằng vừa thấm đượm cảm xúc.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề nêu thẳng luận đề: truyện Người con gái Nam Xương là “một bi kịch của con người”. Cụm từ “của con người” cho thấy tác giả không dừng ở số phận riêng của Vũ Nương mà mở rộng tới bi kịch mang tính phổ quát – bi kịch của những con người không độc ác vẫn làm khổ nhau vì ghen tuông, định kiến và sự thiếu thấu hiểu.
Sơ đồ tư duy tác giả, tác phẩm
Sơ đồ dưới đây gom những ý chính cần nhớ về tác giả và văn bản để em ôn tập nhanh.
Phân biệt với truyện Chuyện người con gái Nam Xương
Trong cùng sách Ngữ văn 9 Kết nối tri thức tập 1 có hai văn bản dễ nhầm lẫn:
| Tiêu chí | Chuyện người con gái Nam Xương | “Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người |
|---|---|---|
| Tác giả | Nguyễn Dữ (thế kỉ XVI) | Nguyễn Đăng Na (1942 – 2014) |
| Thể loại | Truyện truyền kì | Văn bản nghị luận văn học |
| Vị trí trong SGK | Bài 1 “Thế giới kì ảo” | Bài 4 “Khám phá vẻ đẹp văn chương” |
| Nội dung | Kể câu chuyện Vũ Nương bị chồng nghi oan, tự vẫn, được minh oan | Phân tích, đánh giá bi kịch trong câu chuyện ấy |
Muốn nắm chắc bài nghị luận, em nên đọc lại truyện gốc trong bài Chuyện người con gái Nam Xương: tóm tắt, tác giả, tác phẩm.
Lời kết
Nắm được tác giả Nguyễn Đăng Na, xuất xứ, luận đề, bố cục 5 phần và trình tự luận điểm nhận diện – lí giải – hóa giải bi kịch là nền tảng để em soạn bài, trả lời câu hỏi đọc hiểu và học cách viết bài nghị luận phân tích một tác phẩm truyện.
Xem thêm:
- Soạn bài Chuyện người con gái Nam Xương
- Phân tích Chuyện người con gái Nam Xương và giá trị nhân đạo
- Phân tích ý nghĩa chi tiết cái bóng
- Phân tích nhân vật Vũ Nương