Nắm bắt cơ hội là nhận ra một hoàn cảnh thuận lợi đang tới rồi kịp thời hành động để dùng nó cho mục tiêu của mình, thay vì để nó trôi qua. Cụm từ ghép động từ nắm bắt (nắm được, hiểu được để vận dụng) với danh từ cơ hội (dịp thuận lợi). Biết nắm bắt cơ hội nghĩa là gì trong đời học sinh: dám giơ tay nhận một việc khó khi thầy cô hỏi ai muốn thử.
| Nghĩa ngắn | Nhận ra dịp tốt và hành động kịp để tận dụng nó |
| Cấu tạo | Cụm động từ: nắm bắt (động từ) + cơ hội (danh từ, Hán Việt 機會) |
| Trái nghĩa | Bỏ lỡ cơ hội, để vuột mất thời cơ |
| Tiếng Anh | seize the opportunity, jump at the chance |
Nắm bắt cơ hội nghĩa là làm gì?
Chữ nắm bắt vốn gợi một động tác của bàn tay: với tới và giữ chặt một thứ đang chuyển động. Từ điển tiếng Việt ghi nghĩa của nó là nắm được, hiểu được để vận dụng, và đưa luôn ví dụ “nắm bắt lấy cơ hội”. Còn cơ hội là hoàn cảnh thuận lợi gặp được để làm điều mình muốn. Ghép lại, cụm từ hình dung cơ hội như một vật đang bay ngang qua: không ai đặt nó vào tay mình, phải tự đưa tay ra.
Đi vào chi tiết, nắm bắt cơ hội gồm ba động tác nối nhau:
- Nhận ra: thấy được rằng đây là dịp tốt. Nhiều cơ hội đến dưới dạng một việc phiền phức, một lời mời bất ngờ, nên người không để ý sẽ bỏ qua.
- Cân nhắc: xem mình có đủ sức, đủ điều kiện không, và cái giá phải trả là gì.
- Hành động đúng lúc: bắt tay vào làm khi dịp ấy còn mở. Chậm một nhịp, chỗ ấy đã có người khác.
Thiếu bước một thì không thấy cơ hội; thiếu bước hai dễ thành liều; thiếu bước ba thì chỉ còn tiếc nuối. Nghĩa riêng của chữ cơ hội, kể cả lớp nghĩa chê “người cơ hội”, đã có trong bài nghĩa chữ cơ hội 機會.
Đề nghị luận về nắm bắt cơ hội nên triển khai ra sao?
Đề “Hãy biết nắm bắt cơ hội” hay “Suy nghĩ về câu: cơ hội không đến hai lần” thường gặp ở THCS và THPT. Để bài không chỉ là chuỗi lời khuyên, có thể đi theo trục sau:
- Giải thích bằng hình ảnh: cơ hội giống chuyến đò cuối ngày; người ra bến sớm, có sẵn tiền đò mới qua sông kịp.
- Chứng minh bằng chuyện nhỏ, gần: một bạn nhận làm MC buổi chào cờ dù run, từ đó tự tin hơn khi thuyết trình; một người bán hàng nhận ra khách thích đặt qua mạng nên mở trang bán hàng sớm.
- Đặt điều kiện: cơ hội chỉ đến với người đã chuẩn bị. Người chưa từng học tiếng Anh thì học bổng đến cũng khó nhận.
- Phản đề: nắm bắt khác với chụp giật. Không phải dịp nào cũng nên nhận; biết từ chối một cơ hội không hợp cũng là một kiểu tỉnh táo.
- Liên hệ: nếu đã lỡ, hãy rút kinh nghiệm cho lần sau; bỏ lỡ một lần không có nghĩa là hết đường.
Ý “cơ hội đến với người chuẩn bị” nên được nối với tinh thần tự giác, đọc thêm ở bài lối sống tự mình đi trước một bước. Còn khi đã thử mà hỏng, bài nhìn lại chữ thất bại gợi nhiều dẫn chứng cho đoạn liên hệ.
Nắm bắt, chớp thời cơ hay chụp giật?
| Cách nói | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nắm bắt cơ hội | Khen; nhấn vào sự nhạy bén và chuẩn bị | Chị ấy nắm bắt cơ hội học bổng ngay năm nhất. |
| Chớp thời cơ | Khen; nhấn vào tốc độ, thường dùng cho việc lớn | Đội bóng chớp thời cơ ghi bàn khi đối thủ mất tập trung. |
| Tận dụng cơ hội | Trung tính; nhấn vào việc dùng cho hết lợi thế | Tận dụng kỳ nghỉ hè để học bơi. |
| Lợi dụng cơ hội | Chê; dùng dịp để trục lợi | Lợi dụng lúc hàng khan hiếm để nâng giá. |
| Bỏ lỡ cơ hội | Trái nghĩa | Ngại nộp hồ sơ nên bỏ lỡ cơ hội thực tập. |
Chỗ dễ trượt nhất là ranh giới giữa nắm bắt và lợi dụng. Cùng là dịp hàng khan hiếm, người nhập thêm hàng về bán đúng giá đang nắm bắt cơ hội; người găm hàng để đẩy giá lại đang lợi dụng nó. Viết văn, chọn sai một động từ là cả câu đổi giọng.
Muốn đổi chữ cơ hội trong bài nghị luận cho đỡ lặp, có thể tham khảo đồng nghĩa, trái nghĩa với cơ hội.
Nắm bắt cơ hội trong lời nói, bài văn và tiếng Anh
Nắm bắt cơ hội tiếng Anh là gì?
Thường dịch là seize the opportunity hoặc grab the chance; khi muốn nói nhận lời ngay, hào hứng, có thể dùng jump at the chance. Ví dụ: “She jumped at the chance to study abroad.”
Biết nắm bắt cơ hội là người như thế nào?
Là người để ý xung quanh, chịu chuẩn bị trước và dám quyết khi dịp đến. Họ không nhất thiết may mắn hơn người khác; họ chỉ ít khi để một dịp tốt trôi qua mà không thử.
Nắm bắt cơ hội có phải là sống cơ hội không?
Không. Nắm bắt cơ hội là dùng dịp tốt bằng sức mình, không làm hại ai. Sống cơ hội là chạy theo lợi trước mắt, sẵn sàng đổi phe, bỏ nguyên tắc khi thấy có lợi.
Có nên nắm bắt mọi cơ hội không?
Không nên. Một cơ hội tốt với người này có thể là gánh nặng với người khác. Trước khi nhận, hãy tự hỏi nó có đưa mình tới gần mục tiêu hơn không, và mình có đủ sức theo tới cùng không.