Mùa nước nổi là bài đọc 2 của Bài 29 (Con người với thiên nhiên) trong sách Tiếng Việt lớp 2 Cánh diều tập 2, trang 92–93. Bài giải gồm Đọc hiểu, Luyện tập (câu hỏi Thế nào?, câu Ai thế nào?) và các mục tiếp theo ở trang 93–96: Trao đổi về dự báo thời tiết, Bài viết 2, Góc sáng tạo Giữ lấy màu xanh và Tự đánh giá.
Đọc: Mùa nước nổi (trang 92)
Bài văn viết theo nhà văn Nguyễn Quang Sáng, có 2 đoạn. Đoạn 1: người làng gọi mùa này là mùa nước nổi vì nước lên từ từ, hiền hoà; trời mưa dầm suốt nhiều ngày. Đoạn 2: đến rằm tháng Bảy, sông Cửu Long tràn bờ; nước đọng lại trong dần, cá ròng ròng bơi vào đồng; nước lên ngập nền nhà, người ta bắc cầu bằng ván, tre từ cửa vào bếp. Tranh trang 92: nước ngập quanh những cây dừa, người lội nước, các bạn nhỏ ngồi trên sàn nhà cao, bên cạnh có chiếc xuồng.
Từ ngữ SGK giải nghĩa:
- Cửu Long: dòng sông lớn, chảy qua nhiều tỉnh ở miền Nam nước ta.
- Cá ròng ròng: cá lóc (cá chuối, cá quả) nhỏ.
- Lắt lẻo: đung đưa, do không có điểm tựa chắc chắn.
Gợi ý đọc: đọc với giọng kể chậm rãi, tình cảm; câu tục ngữ về rằm tháng Bảy đọc rõ, nhấn giọng; câu “Vui quá!” đọc vui, hào hứng.
Nội dung chính bài Mùa nước nổi
Bài văn tả mùa nước nổi ở vùng đồng bằng sông Cửu Long: nước dâng lên chậm, hiền hoà, mang phù sa cho ruộng đồng và đưa cá vào tận đồng sâu. Người dân ở đây đã quen sống chung với nước và còn thấy vui khi mùa nước về.
Đọc hiểu (trang 93)
Câu 1 (trang 93): Bài văn tả mùa nước nổi ở vùng nào?
Trả lời: Bài văn tả mùa nước nổi ở vùng đồng bằng sông Cửu Long (miền Nam nước ta).
Câu 2 (trang 93): Vì sao người ta gọi đó là mùa nước nổi? Chọn ý đúng:
a) Vì nước dâng lên hiền hoà.
b) Vì nước lũ đổ về dữ dội.
c) Vì mưa dầm dề.
Trả lời: Chọn a) Vì nước dâng lên hiền hoà. Nước lên từ từ mỗi ngày một ít, không ào ạt như lũ ở nơi khác, nên người ta không gọi đó là mùa lũ.
Câu 3 (trang 93): Tìm một vài hình ảnh về mùa nước nổi trong bài.
Trả lời: Em có thể nêu:
- Nước mỗi ngày một dâng, cuồn cuộn đầy bờ; mưa kéo dài ngày này sang ngày khác.
- Rằm tháng Bảy, sông Cửu Long đầy ắp, nước tràn bờ, lên cả đường đi.
- Đàn cá ròng ròng nối nhau bơi theo dòng nước vào tận đồng sâu.
- Nước ngập nền nhà, người ta bắc cầu ván, cầu tre từ cửa vào bếp; trong nhà có cả cây cầu chênh vênh, đung đưa.
Luyện tập (trang 93)
Câu 1 (trang 93): Tìm bộ phận câu trả lời cho câu hỏi Thế nào?:
a) Nước dâng lên cuồn cuộn.
b) Mưa dầm dề ngày này qua ngày khác.
Trả lời:
- a) Nước dâng lên cuồn cuộn. (Nước thế nào? – dâng lên cuồn cuộn)
- b) Mưa dầm dề ngày này qua ngày khác. (Mưa thế nào? – dầm dề ngày này qua ngày khác)
Nếu hỏi hẹp hơn (Nước dâng lên thế nào?) thì từ trả lời là cuồn cuộn; còn từ chính tả cơn mưa là dầm dề.
Câu 2 (trang 93): Đặt một câu nói về mùa nước nổi theo mẫu Ai thế nào?.
Trả lời: Ví dụ:
- Nước mùa nước nổi rất hiền hoà.
- Dòng sông Cửu Long đầy ắp nước.
- Đàn cá ròng ròng tung tăng, nhỏ xíu.
Trao đổi: Dự báo thời tiết (trang 93–94)
Nghe bản tin dự báo thời tiết của địa phương em và trả lời câu hỏi (trang 93–94)
SGK in bản tin mẫu Dự báo thời tiết (ngày 20-4-2020), từ Thanh Hoá đến Thừa Thiên Huế: “Nhiệt độ thấp nhất từ 23 đến 26 độ C. Nhiệt độ cao nhất từ 34 đến 37 độ C. Trời có mây, ngày nắng nóng, gió nhẹ. Chiều tối và đêm có mưa rào và dông ở vài nơi. Trong cơn dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.” Giải nghĩa: Dự báo: báo trước. Lốc: gió xoáy mạnh.
a) Nhắc lại những thông tin chính em nghe được: – Nhiệt độ (cao nhất, thấp nhất) – Nắng, mưa – Hiện tượng bất thường
b) Em và mọi người cần biết dự báo thời tiết để làm gì?
Trả lời: a) Với bản tin mẫu trong SGK:
| Nhiệt độ | thấp nhất 23 – 26 độ C; cao nhất 34 – 37 độ C |
| Nắng, mưa | ban ngày có mây, nắng nóng, gió nhẹ; chiều tối và đêm có mưa rào, dông ở vài nơi |
| Hiện tượng bất thường | khi có dông có thể xảy ra lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh |
b) Nghe bản tin, mọi người biết trước trời sẽ ra sao để lo liệu: nắng nóng thì đội mũ, mặc áo thoáng, uống nhiều nước; mưa thì mang áo mưa; có dông, lốc, sét thì không ra ngoài, không trú dưới gốc cây to. Người lớn còn sắp xếp việc làm, chằng chống nhà cửa, bảo vệ mùa màng.
Bài viết 2 (trang 94)
Câu 1 (trang 94): Sưu tầm tranh (ảnh) hoặc vẽ tranh về cảnh vật thiên nhiên. Giới thiệu tranh (ảnh) đó.
Gợi ý: – Tranh (ảnh) vẽ (chụp) cảnh gì? – Cảnh vật trong tranh (ảnh) như thế nào? – Đặt tên cho tranh (ảnh) đó. SGK có 3 ảnh: vườn hoa, cầu vồng, bầu trời sao; và tranh bạn gái giơ bức vẽ ông Mặt Trời, nói: Đây là bức tranh tôi vẽ ông Mặt Trời. Ông Mặt Trời mới thức dậy vào buổi sáng, trên cánh đồng…
Trả lời: Ví dụ: Đây là ảnh tớ chụp sau cơn mưa chiều hè. Trên trời xanh hiện ra chiếc cầu vồng cong cong đủ bảy màu. Tớ đặt tên ảnh là Chiếc cầu bảy sắc.
Câu 2 (trang 94): Dựa vào những điều vừa nói, hãy viết 4 – 5 câu về tranh (ảnh) cảnh vật thiên nhiên.
Trả lời: Đoạn văn tham khảo:
Bầu trời đêm
Đây là bức ảnh bầu trời đêm em sưu tầm. Trên nền trời xanh thẫm, hàng nghìn ngôi sao nhỏ lấp lánh như những hạt kim cương. Vầng trăng khuyết cong cong như con thuyền đang trôi giữa những đám mây. Cảnh đêm trong ảnh thật yên bình và đẹp. Em đặt tên cho bức ảnh là Đêm đầy sao.
Góc sáng tạo: Giữ lấy màu xanh (trang 95–96)
Bên cạnh tên mục, một bạn nhỏ hỏi: Bạn đã làm gì cho môi trường xanh, sạch, đẹp?
Câu 1 (trang 95): Hãy cho biết mỗi bức tranh, tấm ảnh dưới đây nói về điều gì.
SGK có 5 tranh ảnh: (1) đôi bàn tay ôm lấy quả địa cầu; (2) tấm biển giữa luống hoa ghi “Đừng hái hoa làm hoa buồn”; (3) đôi tay thả chim bồ câu trắng bay lên trời; (4) đôi bàn tay vun đất trồng cây non; (5) tranh vẽ của học sinh: người lớn và các bạn nhỏ cầm chổi quét dọn, nhặt rác trên khoảng sân trước ngôi nhà mái đỏ, cạnh đó có thùng rác và hàng cây xanh.
Trả lời:
- Ảnh 1: Con người chung tay bảo vệ Trái Đất, ngôi nhà chung của muôn loài.
- Ảnh 2: Nhắc mọi người không hái hoa nơi công cộng, để hoa đẹp cho mọi người cùng ngắm.
- Ảnh 3: Yêu quý, bảo vệ loài chim, để chim được tự do bay lượn.
- Ảnh 4: Trồng cây xanh để có thêm bóng mát và không khí trong lành.
- Tranh 5: Mọi người cùng làm vệ sinh, nhặt rác bỏ đúng nơi quy định để nơi ở luôn sạch đẹp.
Câu 2 (trang 95): Viết 4 – 5 câu về một việc em đã chứng kiến hoặc đã tham gia thể hiện sự thân thiện với thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
Gợi ý: – Đó là hoạt động gì? – Hoạt động đó diễn ra như thế nào?
Trả lời: Đoạn văn tham khảo:
Sáng Chủ nhật vừa rồi, lớp em tham gia trồng cây ở vườn trường. Cô giáo chia lớp thành từng nhóm, mỗi nhóm trồng một cây bàng non. Nhóm em đào hố, đặt cây xuống rồi vun đất thật chặt quanh gốc. Bạn Lan xách nước tưới cho cây, còn em cắm tấm biển ghi tên nhóm. Nhìn hàng cây non đứng thẳng tắp, cả lớp ai cũng vui.
Câu 3 (trang 96): Trưng bày và giới thiệu sản phẩm; bình chọn những sản phẩm đẹp, có nội dung hay.
SGK in bài mẫu của một bạn trai viết trên giấy ô li, mở đầu: Trên cây xoài gần nhà tôi có một tổ chim sẻ….., bên cạnh là tranh tổ chim trên cành.
Trả lời: Cả lớp dán bài viết, tranh vẽ lên bảng. Em giới thiệu ngắn, ví dụ: Bài của tớ kể chuyện lớp mình trồng cây bàng, tớ vẽ thêm các bạn đang tưới cây. Khi bình chọn, em xem bài nào đủ ý, câu rõ ràng, tranh đẹp.
Tự đánh giá (trang 96)
Sau Bài 28 và Bài 29, em hoàn chỉnh bảng trong SGK rồi tự đánh giá. Các ô trống (a) em tự điền:
| Đã biết những gì? | Đã làm được những gì? |
| a) Các chữ hoa Y, A (kiểu 2) | a) Viết các chữ hoa Y, A (kiểu 2) |
| b) Câu hỏi Vì sao? | b) Hỏi và trả lời câu hỏi Vì sao? |
| c) Bản tin dự báo thời tiết | c) Nghe và nhắc lại thông tin chính |
| d) Truyện, thơ, văn miêu tả, thông tin, tranh ảnh về các mùa trong năm | d) Quan sát, nhận xét về tranh ảnh; viết về mùa yêu thích, về một việc làm bảo vệ môi trường |
Việc nào làm tốt, em đánh dấu vào vở; việc chưa chắc (ví dụ viết chữ hoa A kiểu 2 chưa đều nét) thì luyện thêm.
Bài đọc 1 của Bài 29 là câu chuyện Ông Mạnh thắng Thần Gió (trang 88–92). Câu hỏi Thế nào? em đã luyện ở bài Con chó nhà hàng xóm lớp 2 Cánh diều (Bài 20).