Lười học là tình trạng ngại học, né tránh việc học và chỉ bỏ ra rất ít công sức cho bài vở dù vẫn có điều kiện để học. Người ta hay gọi một bạn lười học khi bạn ấy không làm bài tập, học đối phó trước giờ kiểm tra, ngồi vào bàn là tìm cớ đứng dậy. Hiểu lười học nghĩa là gì cho đúng cũng cần biết: không phải ai học kém cũng là lười.
| Nghĩa ngắn | Ngại học, tránh học, bỏ ít công sức cho việc học |
| Cấu tạo | Tính từ lười (ngại làm, ngại bỏ sức) ghép với động từ học |
| Loại từ | Cụm từ dùng như tính từ: “dạo này nó lười học lắm” |
| Sắc thái | Chê trách, thường do người lớn nói về học trò; tự nói về mình thì nhẹ hơn, pha chút đùa |
Lười học bắt đầu từ cái bàn học
Chữ lười trong tiếng Việt chỉ thái độ ngại làm, ngại bỏ sức ra. Gắn với học, nó thành một cụm rất quen trong các cuộc họp phụ huynh. Nhưng nếu nhìn kĩ, lười học hiếm khi là “không học gì cả”. Phần nhiều là học cho xong: mở sách nhưng không đọc, chép lời giải chứ không tự nghĩ, hứa “mai học bù” rồi lại để sang hôm sau nữa.
Có thể hình dung lười học như một khoảng cách. Một đầu là việc cần làm, như ôn bài, làm bài tập, chuẩn bị bài mới. Đầu kia là việc thật sự đã làm. Khoảng cách ấy càng dài và kéo càng lâu thì người ngoài càng dễ gắn nhãn “lười”. Vì thế lười học là chuyện thái độ và thói quen, chứ không phải chuyện thông minh hay chậm hiểu. Rất nhiều bạn sáng dạ vẫn lười, và có những bạn học chậm lại cực kì chăm.
So với nghĩa chung của chữ lười biếng, lười học hẹp hơn: một người có thể siêng việc nhà, mê tập bóng đá đến tối mịt, nhưng cứ cầm sách là thấy nặng tay.
Nhìn vào một tuần học của người lười
Biểu hiện của lười học thường lộ ra trong sinh hoạt hằng ngày hơn là trong bảng điểm. Một tuần quen thuộc có thể trông như thế này:
- Bài tập về nhà làm vội trong giờ ra chơi, hoặc mượn vở bạn để chép.
- Trên lớp ngồi nghe nhưng ít ghi chép, ít khi giơ tay, thầy cô hỏi lại thì lúng túng.
- Về nhà ngồi vào bàn được mười phút đã cầm điện thoại, một video ngắn nối sang video khác.
- Chỉ học dồn vào đêm trước kiểm tra, học thuộc lòng đáp án mà không hiểu cách làm.
- Ngại hỏi khi không hiểu, để lỗ hổng kiến thức chồng lên nhau từ bài này sang bài khác.
Lối học dồn cuối kì và chép cho xong rất gần với kiểu học chỉ để qua bài kiểm tra. Còn câu “để mai làm” lặp đi lặp lại là dáng dấp của thói trì hoãn. Mấy biểu hiện trên chỉ là quan sát đời thường, không đủ để kết luận về một con người.
Lười học hay đang gặp khó khi học?
Đây là chỗ người lớn hay vội. Một bản tin dành cho phụ huynh nhận xét rằng “lười” là cách gọi một hành vi: né, hoãn, làm ít. Nó mô tả điều ta nhìn thấy, chưa nói được vì sao. Đằng sau có thể là thiếu động lực thật, nhưng cũng có thể là một khó khăn mà đứa trẻ không biết gọi tên.
| Lười học | Gặp khó khăn khi học | |
|---|---|---|
| Khi được giúp đúng cách | Tiến bộ khá nhanh nếu chịu ngồi vào bàn | Cố rất nhiều mà kết quả vẫn chậm |
| Thái độ với môn học | Ngại chung, thấy chơi hấp dẫn hơn | Hay sợ, né riêng một kiểu việc như đọc, viết hay tính toán |
| Câu thường nghe | “Lát nữa con học.” | “Con đọc mãi mà không vào.” |
Vinmec có nhiều bài nói về chứng khó đọc và các khó khăn học tập đặc hiệu, trong đó lưu ý trẻ mắc chứng này dễ bị người xung quanh cho là lười hoặc không cố gắng. Nếu một bạn học kém kéo dài dù đã chăm, đọc viết sai nhiều bất thường hoặc luôn lo sợ trước giờ học, gia đình nên trao đổi với giáo viên và tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được đánh giá, thay vì chỉ trách là lười.
Vì đâu mà ngại sách vở?
Nguyên nhân hiếm khi chỉ có một. Có thể chia thành mấy nhóm:
Từ chính người học. Không thấy học để làm gì, không có mục tiêu gần lẫn xa. Bị hổng kiến thức từ lớp dưới, càng học càng không hiểu, càng không hiểu càng ngại. Một số bạn sợ thất bại đến mức thà không làm còn hơn làm mà điểm kém.
Từ gia đình. Có hai thái cực. Một bên là áp lực điểm số quá nặng khiến con mệt và chán. Bên kia là nuông chiều hoặc bỏ mặc, chẳng ai hỏi han con học đến đâu.
Từ môi trường và màn hình. Nhóm bạn rủ rê chơi game, mạng xã hội luôn có thứ hay hơn bài toán. Thêm vào đó là các ứng dụng giải bài sẵn, chụp ảnh đề là có đáp án, khiến việc tự nghĩ trở nên thừa. Ở bậc đại học, một bài trên VnExpress từng nêu thêm chuyện chương trình nặng lí thuyết, nhiều sinh viên coi giảng đường là chỗ “xả hơi” sau mười hai năm học căng.
Tác động thì dễ thấy: kiến thức hổng dần, điểm số đi xuống, tự tin sụt theo. Về lâu dài, thói quen né việc khó có thể theo người ta sang cả công việc sau này. Đó cũng là lí do chuyện thiếu động lực bên trong thường được bàn cùng lúc với lười học.
Viết nghị luận về hiện tượng lười học
Lười học là đề nghị luận quen ở lớp 6 đến lớp 9. Một dàn ý gọn có thể đi theo bốn bước:
- Giải thích: lười học là ngại học, né tránh việc học dù có điều kiện học.
- Thực trạng và biểu hiện: chép bài, học dồn, dùng ứng dụng giải sẵn; nêu một dẫn chứng tự quan sát ở lớp mình.
- Nguyên nhân và hậu quả: tách nguyên nhân chủ quan và khách quan; hậu quả với bản thân, gia đình, tập thể.
- Giải pháp và bài học: đặt mục tiêu nhỏ, chia nhỏ việc, học nhóm; phân biệt lười với khó khăn cần hỗ trợ.
Muốn xem cách triển khai thành bài hoàn chỉnh, có thể tham khảo các bài mẫu trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống. Một mẹo nhỏ khi viết: đừng mở bài bằng lời mắng. Câu “Có bạn ngồi trước trang vở trắng cả tiếng, vì không biết bắt đầu từ đâu” thường thuyết phục giám khảo hơn mọi lời phê phán chung chung.
Lười học trong lời nói thường ngày
Lười học tiếng Anh là gì?
Cách nói gần nhất là lazy about studying hoặc not willing to study. Trong văn nói, người ta cũng hay dùng slack off để chỉ việc lơ là, học hành chểnh mảng.
Lười học có phải là bệnh không?
Lười học không phải là bệnh, mà là một thái độ và thói quen có thể thay đổi. Tuy vậy, nếu trẻ học rất vất vả mà vẫn không tiến bộ, cần nghĩ đến khả năng có khó khăn học tập và nhờ người có chuyên môn đánh giá.
Lười học và học đối phó khác nhau thế nào?
Lười học là ngại học nói chung, có khi bỏ hẳn. Học đối phó thì vẫn học, nhưng chỉ đủ để qua bài kiểm tra rồi quên. Người lười học rất hay rơi vào kiểu học đối phó.
Bị nói là lười học thì nên làm gì?
Thử ghi lại một tuần mình học ra sao: lúc nào ngồi vào bàn, môn nào né nhiều nhất, vì sao. Thường câu trả lời nằm ở một môn bị hổng hoặc một thói quen điện thoại cụ thể, và sửa từ chỗ đó dễ hơn là tự hứa “từ mai sẽ chăm”.