Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Lợi dụng là gì? Hai nét nghĩa của chữ 利用 và khác tận dụng ra sao?

Cập nhật 19/12/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Lợi dụng: chữ 利 gặp chữ 用
  • Hai cách hiểu, một tốt một xấu
  • Lợi dụng, tận dụng, tranh thủ, lạm dụng khác nhau ở đâu?
  • Bàn về chuyện bị lợi dụng lòng tốt

Lợi dụng là dựa vào một điều kiện thuận lợi để làm việc gì đó; trong cách nói thường ngày, từ này hay mang nghĩa xấu hơn: nhân sơ hở, lòng tin hay lòng tốt của người khác để mưu lợi riêng. Vì thế “bị lợi dụng” gần như luôn là chuyện đáng buồn, còn “lợi dụng thời cơ” lại có thể là lời khen người biết nắm dịp.

Nghĩa ngắn (1) Dựa vào điều kiện thuận lợi để làm việc; (2) nhân cơ hội để mưu lợi riêng không chính đáng
Gốc từ Hán Việt 利用: lợi (có ích, lợi lộc) + dụng (dùng)
Loại từ Động từ
Sắc thái Trung tính ở nét nghĩa (1), tiêu cực ở nét nghĩa (2); nét (2) là nét được dùng nhiều hơn
lợi dụng là gì
lợi dụng là gì? Nhân dịp thuận lợi để mưu lợi riêng

Lợi dụng: chữ 利 gặp chữ 用

Chữ lợi (利) có cấu tạo gồm bộ hòa (lúa) và bộ đao (dao), nghĩa gốc là sắc bén; từ đó mới ra các nghĩa có ích, thuận lợi, rồi lợi lộc, tiền lãi. Thiều Chửu ghi thêm một nét đáng để ý: phàm cái gì thuộc về ích riêng của một người đều gọi là lợi. Chữ dụng (用) đơn giản hơn: dùng, đem ra thi hành, như trong sử dụng, công dụng, tác dụng.

Ghép lại, 利用 là “dùng cho có lợi”. Trong tiếng Hán hiện đại, từ này phần lớn trung tính, giống “tận dụng” của ta: người Trung Quốc nói lợi dụng thời gian nghỉ lễ để đọc xong cuốn sách mà không ai thấy có gì xấu. Sang tiếng Việt, nét nghĩa ấy vẫn còn nhưng lùi lại phía sau. Cái “lợi” của ai, lấy từ đâu, đã trở thành câu hỏi người nghe tự đặt ra mỗi khi gặp chữ này.

Hai cách hiểu, một tốt một xấu

Các từ điển tiếng Việt đều tách lợi dụng thành hai nét nghĩa.

  1. Dựa vào hoàn cảnh có lợi để làm một việc có ích. Ví dụ: đội bóng lợi dụng sức gió ở hiệp hai để sút xa; nhà nông lợi dụng con nước lên để đưa nước vào ruộng. Ở nét này, lợi dụng gần với tận dụng, chỉ là nghe hơi cũ và hơi cứng.
  2. Nhân lúc có dịp, có sơ hở để kiếm lợi riêng một cách không chính đáng. Ví dụ: lợi dụng lòng tốt của người khác, lợi dụng chức vụ để vụ lợi, kẻ gian lợi dụng lúc đông người để móc túi.

Nét thứ hai mạnh đến mức lấn át nét thứ nhất. Nói “cậu ấy rất biết lợi dụng người khác” thì chẳng ai nghe ra lời khen. Ngôn ngữ pháp luật cũng dùng chữ này theo nghĩa tiêu cực, chẳng hạn cụm “lợi dụng chức vụ, quyền hạn” thường gặp trong tin tức về tham nhũng. Muốn nói việc tốt mà không bị hiểu lầm, an toàn hơn là chọn từ khác.

Lợi dụng, tận dụng, tranh thủ, lạm dụng khác nhau ở đâu?

Từ Ý chính Ví dụ
Lợi dụng Nhân một điều kiện có sẵn để đạt mục đích; thường là mục đích riêng, thiệt cho người khác Lợi dụng lúc mất điện để lấy trộm hàng
Tận dụng Dùng cho hết, không để phí cái mình đang có Tận dụng giấy cũ làm sổ nháp
Tranh thủ Chớp lấy thời gian, cơ hội ngắn để làm thêm việc Tranh thủ giờ ra chơi ôn bài
Lạm dụng Dùng quá mức, quá phạm vi cho phép Lạm dụng thuốc, lạm dụng quyền hạn

Điểm khác dễ nhớ: tận dụng nhìn vào chính đồ vật, thời gian của mình; lợi dụng thường nhìn vào sơ hở hay lòng tin của người khác; lạm dụng là chuyện vượt quá giới hạn. Ai muốn đi sâu hơn có thể xem bài chữ tranh thủ và chuyện chớp thời gian cùng phần giải nghĩa dùng quá đà, vượt quyền hạn.

Gần nghĩa với nét xấu của lợi dụng còn có trục lợi (kiếm lợi bằng thủ đoạn), lợi dụng lòng tin và thao túng, còn phần so sánh vụ lợi với trục lợi có ở bài chữ vụ lợi 務利. Đứng ở phía đối lập là những thái độ như vô tư, giúp người không tính toán, sòng phẳng.

Còn chữ gốc sử dụng thì thay bằng dùng, xài, vận dụng ra sao cho đúng giọng văn được so trong đồng nghĩa, trái nghĩa với sử dụng.

Bàn về chuyện bị lợi dụng lòng tốt

Đề nghị luận kiểu “Có nên tốt với tất cả mọi người khi lòng tốt có thể bị lợi dụng?” khá quen ở bậc THCS, THPT. Một dàn ý gọn có thể đi theo ba ý:

  1. Giải thích: bị lợi dụng là khi thiện ý của mình bị người khác biến thành công cụ phục vụ lợi ích riêng của họ, như vay mượn không trả, nhờ vả mãi mà không bao giờ đáp lại.
  2. Bàn luận: lỗi chính thuộc về người lợi dụng chứ không phải người tốt; nhưng lòng tốt thiếu tỉnh táo thì vừa hại mình, vừa vô tình nuôi thói ỷ lại ở người kia.
  3. Bài học: giữ lòng tốt nhưng biết nói “không”; giúp đúng lúc, đúng người, đúng việc. Ý này có thể dựa thêm vào bài giải nghĩa lòng tốt và cách khác với tử tế.

Một câu đắt để mở bài: người ta chỉ lợi dụng được thứ mà ta có, nên bị lợi dụng lòng tốt trước hết là bằng chứng ta có lòng tốt. Câu hỏi tiếp theo mới là giữ nó cho đúng chỗ.

Lợi dụng trong đời thường: mấy câu hay gặp

Bị lợi dụng là gì?

Là khi người khác dùng sự tin tưởng, tình cảm, tiền bạc hay công sức của mình để đạt mục đích riêng, còn mình thì chịu thiệt mà ban đầu không nhận ra. Ví dụ: bị bạn cùng nhóm đẩy hết việc rồi nhận công một mình.

Lợi dụng lòng tốt là gì?

Là nhân việc người khác dễ thương người, dễ giúp, để đòi hỏi hết lần này đến lần khác hoặc lấy lợi ích mà không hề đáp lại. Đây là cách dùng phổ biến nhất của từ lợi dụng.

Lợi dụng tiếng Anh là gì?

Nghĩa tiêu cực thường dịch là take advantage of hoặc exploit (vd take advantage of someone’s kindness). Nghĩa trung tính có thể dịch là make use of.

“Lợi dụng thời cơ” có phải nghĩa xấu không?

Không nhất thiết. Trong văn bản lịch sử hay quân sự, “lợi dụng thời cơ”, “lợi dụng địa hình” chỉ có nghĩa là biết dựa vào điều kiện có lợi. Tuy vậy trong lời nói hằng ngày, nói “nắm bắt thời cơ” sẽ tránh được hiểu lầm.

Kẻ lợi dụng thường chỉ nhắm tới chút xơ múi, tức chút lợi lộc kiếm chác được, nên hễ thấy không còn gì để hưởng là rút lui ngay.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5