Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Lợi bất cập hại là gì? Nghĩa chữ cập, ví dụ và câu cùng ý

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Lợi bất cập hại nghĩa là gì?
  • Bốn chữ 利不及害 ghép lại
  • Đặt lợi và hại lên bàn cân khi viết nghị luận
  • Câu cùng ý và câu ngược ý

Lợi bất cập hại là câu thành ngữ gốc Hán chỉ tình huống phần được không đủ đắp vào phần mất: tưởng làm thế là được, tính kĩ lại thì mất nhiều hơn. Người ta dùng câu này để cảnh báo trước một quyết định, hoặc để nhận xét một việc đã làm mà kết quả thiệt hơn lợi.

Nghĩa ngắn Lợi không bằng hại; được ít mà mất nhiều
Chữ Hán 利不及害: lợi (ích lợi) + bất (chẳng) + cập (kịp, bằng) + hại (thiệt hại)
Loại Thành ngữ Hán Việt, thường làm vị ngữ hoặc đứng thành một nhận xét
Sắc thái Cảnh báo, phê phán nhẹ; dùng được cả trong văn nói và văn viết
lợi bất cập hại là gì
lợi bất cập hại là gì? Cái lợi không bù nổi cái hại

Lợi bất cập hại nghĩa là gì?

Hình dung một cái cân. Bên này là phần lợi: tiết kiệm được ít tiền, xong việc nhanh hơn, được khen một lần. Bên kia là phần hại: hỏng đồ, mất lòng tin, sức khỏe sa sút. Khi đĩa cân bên hại nặng hơn, việc ấy là lợi bất cập hại.

Các từ điển tiếng Việt giảng câu này gần giống nhau: phần lợi không đền nổi phần thiệt, ngỡ là được mà hóa ra mất nhiều hơn. Điểm cần giữ là có lợi thật. Thành ngữ chỉ đúng khi việc làm ấy mang lại một cái gì đó, chỉ là cái được quá nhỏ so với cái mất. Vài câu dùng ở các chỗ khác nhau:

  • Thức trắng ba đêm để ôn thi thì vào phòng thi đầu óc mụ mị, lợi bất cập hại.
  • Mua đôi giày rẻ mà mỗi tháng phải dán đế một lần, tính ra lợi bất cập hại.
  • Phá rừng đầu nguồn lấy gỗ, mùa mưa lũ về cuốn cả làng: đó là bài học lợi bất cập hại đắt nhất.
  • Khen con quá đà để con vui, lâu dần con không chịu nổi một lời góp ý; nuông chiều kiểu ấy cũng lợi bất cập hại.

Bốn chữ 利不及害 ghép lại

Thành ngữ được ghép đúng theo cách nói của Hán văn, đọc từng chữ là ra nghĩa:

  • Lợi (利): điều có ích, cái được; cùng gốc có lợi ích, lợi nhuận, tiện lợi.
  • Bất (不): chẳng, không.
  • Cập (及): theo Thiều Chửu, nghĩa đầu là kịp, đến; nghĩa thứ hai là bằng, như bất cập nhân là chẳng bằng người. Từ này còn trong cập nhật, phổ cập.
  • Hại (害): điều làm tổn thương, thiệt hại.

Ghép lại, “lợi chẳng bằng hại”. Chữ cập là then chốt. Nó không nói lợi bằng không, mà nói lợi đuổi không kịp hại. Câu quen thuộc quá do bất cập (quá cũng như chưa tới) dùng cùng chữ ấy, nên hai câu hay được nhớ cạnh nhau. Hiện chưa thấy nguồn đáng tin nào chỉ ra sách cổ cụ thể đã dùng nguyên câu “lợi bất cập hại” đầu tiên, nên tốt nhất coi đây là một thành ngữ Hán Việt quen dùng trong tiếng Việt.

Một chỗ cần tách bạch: bất cập đứng một mình trong tiếng Việt hiện nay thường được hiểu là còn thiếu sót, chưa hợp lí (“quy định còn nhiều bất cập”). Trong thành ngữ, nó vẫn giữ nghĩa cũ là “không bằng”. Người viết hiểu nhầm sẽ đặt ra những câu lủng củng như “chính sách này lợi bất cập vì còn kẽ hở”.

Đặt lợi và hại lên bàn cân khi viết nghị luận

Câu thành ngữ này là một khung lập luận gọn cho các đề nghị luận về lựa chọn: dùng điện thoại khi học, học thêm tràn lan, chạy theo trào lưu trên mạng. Có thể triển khai theo ba bước:

  1. Thừa nhận cái lợi: nêu thẳng điều người ta được, để lập luận công bằng và người đọc thấy mình không phủ nhận trơn.
  2. Kê cái hại, kể cả cái hại chậm: có những thiệt hại không thấy ngay, như sức khỏe, thói quen, lòng tin; đây là phần làm đĩa cân lệch.
  3. Kết bằng cách làm khác: giữ được phần lợi mà bớt phần hại thì việc không còn là lợi bất cập hại nữa.

Lối nghĩ này gần với lời khuyên đừng nóng vội trong bài câu nóng vội thì hỏng việc của người xưa: cả hai đều nhắc rằng cái được trước mắt có thể kéo theo cái mất về sau.

Muốn đổi chữ lợi ích cho đỡ lặp, hay chọn đúng từ đối như tác hại, thiệt hại, hãy đọc đồng nghĩa, trái nghĩa với lợi ích.

Câu cùng ý và câu ngược ý

Cách nói Quan hệ Ghi chú
Được ít mất nhiều; được không bù mất Đồng nghĩa Cách nói thuần Việt, dễ hiểu
Tham bát bỏ mâm Gần nghĩa Nhấn vào lòng tham cái nhỏ mà bỏ mất cái lớn
The cure is worse than the disease Tương đương tiếng Anh Thuốc còn tệ hơn bệnh; cũng hay nói do more harm than good
Nhất cử lưỡng tiện; một công đôi việc Trái nghĩa Một việc làm mà được hai cái lợi

Tham bát bỏ mâm khác ở chỗ trách người: vì tham nên mất. Lợi bất cập hại chỉ cân kết quả, không nhất thiết người làm có lỗi tham; nhiều khi chỉ là tính chưa kĩ. Để nhận ra đâu là thành ngữ, đâu là tục ngữ trong những câu kể trên, xem bài nhận diện một câu thành ngữ tiếng Việt.

Một lưu ý cuối: nếu việc chỉ toàn hại, không có chút lợi nào, thì cứ nói thẳng là “có hại”. Đem lợi bất cập hại ra lúc ấy là nói nhẹ đi điều đáng nói nặng.

Lợi bất cập hại trong lời khuyên và bài văn

Lợi bất cập hại là thành ngữ hay tục ngữ?

Nó thuộc loại thành ngữ: một cụm cố định dùng để nhận xét, đặt vào câu như một vị ngữ (“làm thế thì lợi bất cập hại”), chứ không phải một câu trọn ý đúc kết kinh nghiệm như tục ngữ.

Lợi bất cập hại tiếng Anh là gì?

Có thể nói the cure is worse than the disease, hoặc gọn hơn là it does more harm than good. Cả hai đều chỉ việc làm mang lại thiệt hại lớn hơn lợi ích.

Đặt câu với lợi bất cập hại thế nào cho tự nhiên?

Nêu cái lợi trước, cái hại sau, rồi chốt bằng thành ngữ. Ví dụ: “Bỏ bữa sáng để ngủ thêm mười phút, đến giờ thứ ba thì đói lả, đúng là lợi bất cập hại.”

Cập trong lợi bất cập hại nghĩa là gì?

Cập (及) nghĩa là kịp, bằng. “Bất cập” trong thành ngữ là không bằng, nên cả câu nghĩa là lợi không bằng hại.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5