Hụt hẫng là cảm giác như bị rút mất một thứ mình đang trông vào, đến bất ngờ, khiến lòng trống trải và chơi vơi. Hỏi “cảm giác hụt hẫng là gì” thì có thể hình dung thế này: chân tưởng còn một bậc thang nhưng bước xuống lại là khoảng không. Từ này cũng dùng cho chuyện thiếu hụt hẳn đi về người, về lực lượng.
| Nghĩa ngắn | Thấy thiếu mất một điều gì một cách đột ngột, thường về tình cảm; hoặc bị thiếu hẳn, hụt hẳn |
| Loại từ | Tính từ |
| Cấu tạo | Thuần Việt: hụt (thiếu, trượt) + hẫng (mất chỗ dựa thình lình) |
| Sắc thái | Buồn nhẹ đến nặng, luôn có yếu tố bất ngờ |
| Gần nghĩa | Hẫng, hẫng hụt, chưng hửng, chơi vơi |
Hai nét nghĩa của hụt hẫng trong từ điển
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) xếp hụt hẫng là tính từ và tách thành hai nét. Nét đầu quen thuộc hơn cả.
- Về tình cảm: có cảm giác bị thiếu đi một cái gì đó một cách đột ngột. Ví dụ: Tiễn bạn thân ra sân bay về, căn phòng tự nhiên rộng ra và mình thấy hụt hẫng.
- Về số lượng, lực lượng: bị thiếu hẳn, hụt hẳn. Ví dụ: Ba cầu thủ chính chấn thương cùng lúc, đội bóng hụt hẫng lực lượng ngay trước trận chung kết.
Từ điển cũng ghi hẫng và hẫng hụt là hai từ đồng nghĩa. Wiktionary tiếng Anh giảng theo hướng tương tự: cảm giác như một phần của mình bị mất, trống rỗng sau khi đột ngột mất ai hoặc mất điều gì; nét thứ hai là thiếu, không đủ.
Điểm làm nên chữ này là sự đột ngột. Buồn vì một chuyện đã biết trước thì thường gọi là buồn, là tiếc. Còn hụt hẫng đến khi mình đang chờ một điều, đang dựa vào một người, rồi điều đó biến mất trong chớp mắt.
Chữ này hay bị gõ thiếu “g” thành “hụt hẫn”. Chuyện viết sao cho đúng đã có ở bài phân biệt hai cách viết hẫng và hẫn.
Hụt là thiếu, hẫng là mất chỗ dựa
Tách ra từng tiếng thì nghĩa hiện rất rõ. Hụt là thiếu, ngắn hơn mức cần (hụt tiền, tờ giấy hụt mấy phân), cũng là trượt, lỡ (đánh hụt, mừng hụt, hụt chuyến xe). Hẫng là bị hụt, thiếu vắng một cách thình lình: hẫng chân là bước vào chỗ không có gì đỡ; đang nói say sưa mà bị câu hỏi bất ngờ chặn lại cũng là bị hẫng. Dân xây dựng còn gọi phần dầm chìa ra ngoài, không có cột đỡ đầu kia, là dầm hẫng, cầu hẫng.
Ghép hai tiếng lại, ta có hình ảnh một bước hụt ở trong lòng. Nhiều người đọc thấy hai phụ âm đầu cùng là “h” nên đoán đây là từ láy. Thật ra cả “hụt” lẫn “hẫng” đều đứng riêng được và có nghĩa riêng, nên xếp vào từ ghép thì chặt hơn; sự trùng âm đầu chỉ làm từ nghe êm tai. Muốn nắm cách nhận diện, xem thêm cách phân biệt từ láy với từ ghép trùng âm đầu.
Cũng chữ hụt ấy đi với hơi thì thành hụt hơi khi chạy hay khi hát, lúc hơi thở không theo kịp sức mình đang bỏ ra.
Đặt hụt hẫng cạnh thất vọng, chưng hửng và chơi vơi
| Từ | Điểm nhấn | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hụt hẫng | Mất đột ngột một chỗ dựa, một điều đang chờ; lòng trống | Hụt hẫng khi chuyến dã ngoại bị hủy sát giờ |
| Thất vọng | Điều mong không thành; nghiêng về đánh giá kết quả | Thất vọng vì điểm thi thấp hơn dự tính |
| Chưng hửng | Ngỡ ngàng vì sự việc trái hẳn điều đinh ninh, thường trong khoảnh khắc ngắn | Chưng hửng khi mở hộp quà ra thì trống trơn |
| Chơi vơi | Lơ lửng, không bám vào đâu; thiên về trạng thái kéo dài | Ra trường chưa có việc, thấy mình chơi vơi |
| Trái nghĩa | Vững vàng, yên tâm, mãn nguyện, đủ đầy | Đủ đầy sau một năm học trọn vẹn |
Một sự việc có thể đi qua cả mấy trạng thái ấy. Nghe tin trượt học bổng, ai đó chưng hửng trong vài giây; tối về thấy hụt hẫng vì kế hoạch du học đổ; mấy tuần sau vẫn chơi vơi chưa biết rẽ hướng nào. Có những cảm xúc nhẹ hơn và mơ hồ hơn, không gắn với mất mát cụ thể, thì tiếng Việt lại có trạng thái bâng khuâng khó gọi tên.
Thất vọng có gốc Hán 失望 và nặng dần tới mức tuyệt vọng; nghĩa của từ thất vọng đi từ chữ Hán đến chuyện thất vọng về bản thân.
Người trẻ có cách than nhẹ nhàng hơn cho cảm giác này là kêu sụm nụ trên mạng, khi niềm vui vừa nhen lên đã tắt ngấm.
Những lúc người ta hay thấy hụt hẫng
Cảm giác này thường đến sau một kỳ vọng lớn hoặc một sự gắn bó lâu. Vài tình huống quen:
- Thi xong kỳ thi quan trọng, đang quen nhịp ôn tập dày đặc mà bỗng rảnh hẳn: “Hết thi rồi mà sao mình thấy hụt hẫng thế này.”
- Bạn thân chuyển trường, chỗ ngồi bên cạnh để trống.
- Chờ cả năm một bộ phim, xem xong thấy kết thúc vội vàng.
- Được hứa thưởng rồi bị rút lại vào phút cuối.
Trong văn viết, người ta hay gặp những kết hợp như cảm giác hụt hẫng, nỗi hụt hẫng, hụt hẫng về tình cảm, hụt hẫng lực lượng. Hụt hẫng là phản ứng tự nhiên và thường nhạt dần theo thời gian. Nếu nó kéo dài nhiều tuần, làm mất ngủ hay ảnh hưởng việc học, nên tâm sự với người thân hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý.
Băn khoăn quanh chữ hụt hẫng
Hụt hẫng nghĩa là gì trong tình yêu?
Là cảm giác trống vắng khi người kia đột ngột lạnh nhạt, rời đi hoặc không như mình tưởng. Chữ này hợp với những cú đổi chiều bất ngờ, chẳng hạn chờ một lời hẹn rồi chỉ nhận được im lặng.
Hụt hẫng là từ ghép hay từ láy?
Nên xếp là từ ghép, vì hai tiếng “hụt” và “hẫng” đều có nghĩa khi đứng một mình. Hai tiếng chỉ tình cờ chung âm đầu “h”, giống trường hợp “tươi tốt” hay “mặt mũi”.
Hụt hẫng tiếng Anh là gì?
Tùy câu mà dịch: feel let down khi bị phụ kỳ vọng, feel empty khi lòng trống vắng sau mất mát. Nét nghĩa thiếu hụt lực lượng thì dùng short of.
Hẫng hụt và hụt hẫng có khác nhau không?
Từ điển coi hai cách nói là đồng nghĩa. “Hụt hẫng” phổ biến hơn hẳn trong lời nói và trên báo chí.