Hướng nội là kiểu tính cách hướng sự chú ý vào thế giới bên trong (suy nghĩ, cảm xúc, trí tưởng tượng) nhiều hơn ra thế giới bên ngoài; người hướng nội thường thấy khỏe lại khi được yên tĩnh một mình hay ngồi với vài người thân, và dễ mệt nếu phải giao tiếp ồn ào quá lâu. Hướng nội không phải bệnh, cũng không đồng nghĩa với nhút nhát.
| Nghĩa ngắn | Thiên về đời sống nội tâm, nạp năng lượng bằng sự yên tĩnh |
| Gốc từ | Hán Việt: hướng (quay về) + nội (bên trong); dịch từ tiếng Anh introvert, introversion |
| Trái nghĩa | Hướng ngoại (extrovert) |
| Ở giữa | Hướng trung (ambivert): có cả hai mặt, tùy hoàn cảnh |
| Sắc thái | Trung tính; là một nét tính cách, không tốt cũng không xấu |
Từ Carl Jung đến thang Big Five: hướng nội được định nghĩa ra sao?
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) giải hướng nội là hướng vào bên trong của bản thân mình, đối lập với hướng ngoại. Từ này còn một nghĩa kinh tế ít gặp hơn: coi trọng thị trường trong nước. Bài này bàn nghĩa tâm lý.
Trong tâm lý học, cặp khái niệm hướng nội và hướng ngoại được nhà tâm thần học Thụy Sĩ Carl Jung đưa vào cuốn Các kiểu tâm lý (1921). Jung mô tả người hướng ngoại đặt mối quan tâm vào con người, sự vật bên ngoài; người hướng nội thì quay vào đời sống tinh thần của chính mình.
Các nhà nghiên cứu sau này không còn chia người ta thành hai “phe”. Trong mô hình năm yếu tố tính cách (Big Five), hướng ngoại là một thang đo liên tục: một đầu là rất hướng ngoại, đầu kia là rất hướng nội, còn đa số đứng đâu đó ở giữa. Bộ trắc nghiệm MBTI cũng lấy cặp này làm chữ cái đầu tiên, I (Introversion) hoặc E (Extraversion); đọc thêm về bộ trắc nghiệm 16 nhóm tính cách để hiểu chữ I nằm ở đâu.
Một người hướng nội thường sống thế nào?
Không có danh sách nào đúng với mọi người. Dưới đây chỉ là những nét hay được nhắc tới, ở mức đời thường:
- Sau một buổi sinh nhật đông vui, về nhà thấy cần ngồi yên một lúc, dù buổi tiệc không có gì khó chịu.
- Thích nói chuyện sâu với một hai người hơn là đứng giữa nhóm mười người. Ít “tán gẫu cho có”.
- Nghĩ xong mới nói. Trong giờ thảo luận, có thể im lâu rồi đưa ra một ý gọn.
- Dễ tập trung khi làm việc một mình: đọc, vẽ, viết, lắp ráp, chơi nhạc.
- Nhắn tin, viết thư thoải mái hơn gọi điện bất ngờ.
Cùng một người có thể rất sôi nổi khi nói về điều mình mê, rồi lặng đi giữa đám đông người lạ. Điều phân biệt hướng nội không nằm ở việc nói nhiều hay ít, mà ở chỗ hoạt động nào làm mình đầy năng lượng, hoạt động nào làm mình cạn.
Gen, não bộ hay cách được nuôi dạy? Gốc rễ và hệ quả
Phần sinh học
Các nghiên cứu trên trẻ sinh đôi cho thấy mức hướng nội, hướng ngoại có một phần di truyền khá rõ. Nhà tâm lý học Hans Eysenck từng giả thuyết rằng não người hướng nội vốn đã ở mức “hưng phấn” cao, nên họ né những môi trường quá nhiều kích thích; người hướng ngoại thì ngược lại, đi tìm kích thích. Một số nghiên cứu hình ảnh não cũng ghi nhận khác biệt trong cách não phản ứng với phần thưởng xã hội. Đây vẫn là các giả thuyết đang được bàn, chưa phải kết luận cuối cùng.
Phần môi trường
Gen không quyết định tất cả. Gia đình, trường lớp, văn hóa, những trải nghiệm vui hay buồn khi giao tiếp đều nắn tính cách theo năm tháng. Một bạn nhỏ từng bị chê cười mỗi lần phát biểu có thể ngại nói hơn, dù bẩm sinh chưa hẳn hướng nội. Tính cách cũng dịch chuyển nhẹ theo tuổi.
Hệ quả hai chiều
Mặt mạnh hay được nhắc: biết lắng nghe, tập trung sâu, cân nhắc kĩ, viết tốt. Mặt khó: dễ bị hiểu nhầm là lạnh lùng, kiêu; dễ đuối trong môi trường đòi nói nhiều, làm nhóm liên tục; đôi khi ôm suy nghĩ một mình quá lâu đến mức thành thói nghiền ngẫm mãi một chuyện cỏn con. Không kiểu nào “tốt hơn”; điều có ích là hiểu mình để sắp xếp nhịp sống cho hợp.
Hướng nội khác nhút nhát, hướng ngoại và hướng trung ở đâu?
| Khái niệm | Cốt lõi | Gặp đám đông | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Hướng nội | Một sở thích về mức kích thích: thích yên, ít người | Không sợ, nhưng nhanh mệt | Phát biểu tốt trên lớp nhưng ra chơi thích ngồi đọc sách |
| Nhút nhát | Một nỗi ngại, nỗi sợ bị người khác đánh giá | Muốn tham gia mà lo lắng, ngại ngùng | Rất muốn vào nhóm bạn nhưng không dám bắt chuyện |
| Hướng ngoại | Nạp năng lượng từ giao tiếp, hoạt động sôi nổi | Thấy hào hứng, càng đông càng vui | Ở nhà một mình cả ngày thì thấy bứt rứt |
| Hướng trung | Đứng giữa thang đo, linh hoạt | Lúc thích, lúc cần rút về | Đi cắm trại vui cả ngày, tối lại muốn có góc riêng |
Có người vừa hướng ngoại vừa nhút nhát (thích đông vui mà ngại người lạ), hoặc hướng nội mà rất tự tin. Nếu nỗi sợ khi giao tiếp lớn đến mức tim đập mạnh, né đến lớp, mất ngủ trước mỗi buổi thuyết trình kéo dài nhiều tuần, đó có thể là lo âu xã hội chứ không còn là chuyện tính cách; khi ấy nên nói với người lớn tin cậy và tìm gặp chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ đúng cách.
Ít nói cũng chưa chắc là hướng nội: nét điềm đạm, kiệm lời ấy có tên gọi riêng và được tách bạch trong bài giải nghĩa người trầm tính.
Ai thấy mình nằm lưng chừng giữa hai đầu có thể tìm hiểu thêm về nhóm ambivert hay hướng trung cùng các dấu hiệu nhận ra.
Hay ở nhà chưa chắc đã là hướng nội; tiếng lóng gốc Trung còn có chữ trạch nữ, trạch nam cho người thích rúc trong phòng với phim, game.
Cũng đừng lẫn hướng nội với kiểu gắn bó né tránh: người hướng nội cần yên tĩnh để nạp năng lượng, còn người kia thấy ngột ngạt và lùi ra mỗi khi ai đó lại quá gần.
Người hướng nội trong bài văn tự giới thiệu
Đề “giới thiệu bản thân”, “viết bài luận về bản thân” thường khiến bạn hướng nội lúng túng vì nghĩ mình chẳng có gì nổi bật. Thật ra, chính nét hướng nội có thể là chất liệu tốt nếu kể bằng việc cụ thể: thói quen ghi chép, một lần lặng lẽ giúp bạn, cách mình chuẩn bị kĩ trước khi nói. Mẫu 2 trong bộ bài luận tự giới thiệu lớp 10 kể về một học sinh ít nói ứng tuyển câu lạc bộ tranh biện, là ví dụ đáng tham khảo.
Người ta còn hỏi gì khi tìm hiểu về hướng nội?
Hướng nội nghĩa là gì, có phải là sống khép kín?
Không hẳn. Hướng nội nghĩa là thiên về đời sống bên trong và cần những khoảng lặng để lấy lại sức. Người hướng nội vẫn có bạn, vẫn giao tiếp tốt; họ chỉ chọn lọc hơn về số người và kiểu gặp gỡ.
Hướng nội có phải là bệnh không?
Không. Hướng nội là một nét tính cách bình thường, giới tâm lý học xếp nó trên một thang đo như chiều cao. Chỉ khi nỗi sợ giao tiếp làm cuộc sống đảo lộn thì mới cần hỏi chuyên gia, và lúc đó vấn đề là nỗi lo âu chứ không phải tính hướng nội.
Người hướng nội có thay đổi thành hướng ngoại được không?
Nền tính cách khá bền, nhưng kĩ năng thì học được. Một bạn hướng nội hoàn toàn tập được cách thuyết trình, dẫn chương trình, làm trưởng nhóm. Họ chỉ cần sắp xếp thời gian nghỉ sau những việc đó.
Làm sao biết mình hướng nội hay hướng ngoại?
Thử để ý: sau một ngày gặp nhiều người, em thấy phấn chấn hay thấy cạn sức? Các bài trắc nghiệm theo mô hình Big Five hay MBTI có thể gợi ý thêm, nhưng chỉ nên xem là tham khảo, không phải nhãn dán cố định.
Introvert là gì?
Introvert là từ tiếng Anh chỉ người hướng nội, danh từ trừu tượng là introversion. Từ này ghép tiền tố Latin intro- (vào trong) với vertere (xoay, hướng), được phổ biến qua cuốn Các kiểu tâm lý của Carl Jung năm 1921. Trên mạng, người ta hay rút gọn thành intro, đối lại với extro cho người hướng ngoại.