Hướng ngoại là xu hướng tính cách đặt sự chú ý và hứng thú vào thế giới bên ngoài: con người, sự kiện, hoạt động chung. Người hướng ngoại (tiếng Anh gọi là extrovert) thường phấn chấn hơn sau khi gặp gỡ, trò chuyện, và dễ thấy bứt rứt nếu phải ở một mình quá lâu. Hướng ngoại không có nghĩa là giỏi giao tiếp hơn, cũng không phải điểm cộng so với hướng nội.
| Nghĩa ngắn | Thiên về thế giới bên ngoài, lấy lại năng lượng nhờ tiếp xúc với người khác |
| Gốc từ | Hán Việt: hướng 向 (quay về phía) + ngoại 外 (bên ngoài); dùng để dịch extraversion, extrovert |
| Trái nghĩa | Hướng nội (introvert) |
| Nghĩa thứ hai | Trong kinh tế: hướng ra thị trường nước ngoài |
| Sắc thái | Trung tính, chỉ mô tả một nét tính cách |
Hai nghĩa của hướng ngoại: trong từ điển và trong tâm lý học
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) ghi hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là hướng ra bên ngoài bản thân mình, đối lập với hướng nội. Nghĩa thứ hai thuộc chuyện làm ăn: hướng ra nước ngoài, coi trọng quan hệ, buôn bán với nước ngoài hơn trong nước, như trong cụm nền kinh tế mở và hướng ngoại. Khi người ta hỏi “hướng ngoại là gì”, gần như lúc nào cũng là hỏi nghĩa thứ nhất.
Ở nghĩa tâm lý, cặp khái niệm hướng ngoại và hướng nội gắn với Carl Jung. Trong cuốn Các kiểu tâm lý xuất bản năm 1921, ông mô tả người hướng ngoại là người dồn mối quan tâm vào đối tượng bên ngoài, còn người hướng nội quay vào đời sống tinh thần của chính mình. Cách hiểu phổ biến bây giờ đã khác Jung một chút: người ta hay nói về chuyện “sạc pin”, tức người hướng ngoại nạp lại năng lượng khi ở giữa mọi người.
Tâm lý học hiện đại không chia loài người thành hai phe. Trong mô hình năm yếu tố tính cách (Big Five), hướng ngoại là một thang đo liên tục; rất ít ai đứng hẳn ở một đầu, đa số nghiêng về một phía nhiều hay ít. Muốn xem đầu bên kia của thang đo, có thể đọc bài người hướng nội sống và nạp năng lượng ra sao.
Nhận ra người hướng ngoại qua những thói quen nhỏ
Không có bảng kiểm nào đúng với mọi người, và đọc những dòng dưới đây cũng không thay được một bài trắc nghiệm nghiêm túc. Chúng chỉ là các tình huống đời thường hay gặp:
- Thi xong một tuần ở nhà ôn bài, việc đầu tiên muốn làm là hẹn cả nhóm đi ăn, chứ không phải ngủ bù.
- Gặp bài khó, thích kéo ghế sang hỏi bạn và vừa nói vừa nghĩ; nói ra rồi mới thấy ý mình rõ dần.
- Xếp hàng mua vé cũng bắt chuyện được với người đứng sau.
- Được giao dẫn chương trình buổi sinh hoạt lớp thì thấy hào hứng hơn là lo.
- Ở một mình trọn ngày Chủ nhật thì tới chiều bắt đầu thấy trống, phải gọi điện cho ai đó.
Người nghiêng về hướng ngoại thường được mô tả là nhiều năng lượng, thích hoạt động nhóm, hay chủ động mở lời, thích cái mới và cảm giác mạnh, cảm xúc vui vẻ dễ bộc lộ ra ngoài. Nhưng một người có thể rất sôi nổi với bạn thân mà vẫn ngại phát biểu trước hội trường. Điều đáng để ý là hoạt động nào khiến mình đầy lên, hoạt động nào khiến mình cạn đi.
Vì sao có người sinh ra đã thích chỗ đông vui?
Không có một nguyên nhân duy nhất. Các nghiên cứu trên trẻ sinh đôi cho thấy mức hướng ngoại có một phần do bẩm sinh. Một giả thuyết lâu đời trong tâm lý học cho rằng não của người hướng ngoại cần nhiều kích thích hơn mới thấy “đủ”, nên họ tự tìm đến tiếng nói cười, đến những việc có nhịp nhanh. Giả thuyết này vẫn đang được bàn, chưa phải kết luận cuối cùng.
Phần còn lại đến từ môi trường. Một đứa trẻ lớn lên trong nhà đông người, được khen mỗi lần mạnh dạn nói, đi học ở lớp hay làm việc nhóm, sẽ có nhiều cơ hội tập thói quen hướng ra ngoài. Nghề nghiệp, văn hóa nơi sống, tuổi tác cũng làm tính cách dịch chuyển dần.
Về tác động, mặt thuận thì dễ thấy: kết bạn nhanh, hợp với công việc cần kết nối, hay là người kéo cả nhóm vào việc. Mặt cần để ý ít được nhắc hơn. Người hướng ngoại có lúc nói chen khi người khác chưa nói xong, quyết vội vì muốn hành động ngay, hoặc thấy hụt hẫng khi buộc phải ở yên một chỗ lâu ngày. Họ cũng hay bị gắn nhãn “hời hợt”, một định kiến không có cơ sở. Nếu cảm giác trống trải khi ở một mình kéo dài và ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt, nên nói chuyện với chuyên gia tâm lý thay vì tự kết luận.
Hướng ngoại, hòa đồng và thích thể hiện: không phải một
| Khái niệm | Cốt lõi | Ví dụ dễ thấy |
|---|---|---|
| Hướng ngoại | Nguồn năng lượng đến từ việc tiếp xúc với bên ngoài | Họp nhóm xong thấy tỉnh táo hơn lúc bắt đầu |
| Hòa đồng | Cách cư xử dễ chịu, biết hòa vào tập thể | Một người ít nói vẫn được cả lớp quý vì tử tế |
| Tự tin | Niềm tin vào khả năng của mình | Người hướng nội vẫn có thể thuyết trình rất chắc |
| Thích thể hiện | Muốn được chú ý, được nhìn thấy | Đăng ảnh liên tục để chờ lượt thích |
Bốn chuyện này có thể đi cùng nhau nhưng không kéo theo nhau. Trong trắc nghiệm MBTI, hướng ngoại là chữ E đứng đầu mã tính cách, đối lập với chữ I; xem thêm ý nghĩa bốn chữ cái của MBTI để thấy chữ E chỉ là một trong bốn trục.
Viết về tính cách hướng ngoại trong bài văn
Đề Ngữ văn hay có dạng tự giới thiệu bản thân hoặc nghị luận về một nét tính cách. Nếu nhận mình hướng ngoại, đừng dừng ở câu “em là người hoạt bát”. Kể một việc cụ thể: lần đứng ra tổ chức chuyến thăm trại trẻ, lần chủ động làm quen bạn mới chuyển trường. Rồi nói thật cả mặt mình đang tập sửa, chẳng hạn học cách nghe hết ý người khác. Bài sẽ có chiều sâu hơn hẳn. Có thể tham khảo cách dựng ý trong các bài luận giới thiệu về bản thân.
Với đề nghị luận, một hướng an toàn là bàn rằng không có tính cách nào hơn tính cách nào: người hướng ngoại và người hướng nội bổ sung cho nhau trong một tập thể, và điều đáng quý là biết mình để phát huy.
Mấy thắc mắc quen thuộc về người hướng ngoại
Người hướng ngoại là gì, có phải người nói nhiều không?
Người hướng ngoại là người nghiêng về phía lấy năng lượng từ giao tiếp và hoạt động bên ngoài. Họ thường nói nhiều hơn, nhưng nói nhiều không phải tiêu chí. Có người rất ít lời mà vẫn thích ngồi giữa đám đông, chỉ để nghe.
Extrovert là gì, khác introvert ra sao?
Extrovert là từ tiếng Anh chỉ người hướng ngoại, introvert là người hướng nội. Khác biệt cốt lõi nằm ở nguồn năng lượng: một bên nạp lại nhờ người khác, một bên nạp lại nhờ khoảng lặng. Người đứng giữa hai đầu được gọi là ambivert, tiếng Việt hay dịch là hướng trung.
Kinh tế hướng ngoại là gì?
Đây là nghĩa thứ hai của từ: một nền kinh tế hoặc doanh nghiệp coi trọng thị trường nước ngoài, dựa nhiều vào xuất khẩu và giao thương quốc tế. Nghĩa này không liên quan gì tới tính cách con người.
Người hướng ngoại có cần thời gian ở một mình không?
Có. Ai cũng cần nghỉ, người hướng ngoại chỉ là ít khi thấy cạn sức vì giao tiếp. Một quãng yên tĩnh vẫn giúp họ sắp xếp lại suy nghĩ, nhất là trước những quyết định quan trọng.
Làm trắc nghiệm có biết chắc mình hướng ngoại không?
Trắc nghiệm chỉ cho một gợi ý, và kết quả có thể đổi theo tâm trạng lúc làm bài. Cách đáng tin hơn là tự quan sát trong vài tuần: sau những buổi đông người, mình thấy khỏe ra hay mệt đi.