Hamlet là gì? Vở bi kịch Shakespeare và nghĩa hamlet là xóm nhỏ

Hamlet là tên vở bi kịch nổi tiếng của William Shakespeare (Uy-li-am Sếch-xpia), kể về hoàng tử Đan Mạch Hamlet trả thù cho cha bị chú ruột giết hại; sách Ngữ văn phiên âm là Hăm-lét. Viết thường, hamlet còn là một danh từ tiếng Anh nghĩa là xóm, thôn nhỏ, nhỏ hơn làng. Học sinh tìm “Hamlet là gì” gần như luôn cần nghĩa thứ nhất, vì đoạn trích của vở có trong SGK lớp 9 và lớp 11.

Khái niệm	Vở bi kịch năm hồi của Shakespeare, tên đầy đủ The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark
Thuộc	Kịch, thể loại bi kịch; văn học Anh thời Phục hưng
Thời điểm viết	Khoảng 1599–1601
Dấu hiệu nhận biết	Nhân vật chính cao cả nhưng chần chừ, xung đột trả thù, nhiều độc thoại, kết thúc bằng cái chết
Nghĩa thứ hai	hamlet (danh từ chung): xóm nhỏ, thôn ít nhà

Hamlet là tên vở kịch hay một từ thường?

Cả hai, và chữ in hoa quyết định nghĩa. Hamlet viết hoa là tên riêng: tên nhân vật hoàng tử và tên vở kịch. Vở kịch được Shakespeare viết vào khoảng giữa năm 1599 và 1601, là vở dài nhất trong các vở của ông và được coi là một trong những bi kịch có ảnh hưởng lớn nhất bằng tiếng Anh. Cốt truyện không do ông nghĩ ra từ đầu: nó bắt nguồn từ truyền thuyết Bắc Âu về hoàng tử Amleth mà sử gia Saxo Grammaticus chép lại hồi thế kỉ XIII.

Chuyện diễn ra ở triều đình Đan Mạch. Vua cha của Hamlet chết đột ngột; chú của chàng là Claudius lên ngôi và cưới luôn hoàng hậu Gertrude, mẹ chàng. Hồn ma vua cha hiện về, cho Hamlet biết mình bị Claudius đầu độc. Hamlet thề trả thù nhưng lại do dự, giả điên để dò xét, vô tình giết nhầm quan cận thần Polonius. Ophelia, con gái Polonius và người Hamlet yêu, hóa điên rồi chết đuối. Laertes, anh của nàng, cùng Claudius bày cuộc đấu kiếm có gươm tẩm độc và rượu độc. Màn cuối, hoàng hậu, Laertes, Claudius và Hamlet đều chết; trước khi tắt thở, Hamlet nhờ bạn thân Horatio kể lại sự thật.

Muốn đặt vở này cạnh Romeo và Juliet, Macbeth, Vua Lear, có thể đọc những vở kịch nổi tiếng nhất của Shakespeare.

Chữ hamlet viết thường: thôn xóm nhỏ hơn làng

Trong tiếng Anh, hamlet là danh từ chung chỉ một điểm dân cư rất nhỏ, chỉ vài chục nóc nhà, nhỏ hơn cả một ngôi làng. Từ này đi vào tiếng Anh qua tiếng Pháp cổ: ham là chỗ ở, thêm đuôi chỉ sự nhỏ thành hamel, rồi hamelet. Cùng gốc xa với ham là chữ home của tiếng Anh hiện đại.

Từ tiếng Anh	Quy mô	Tạm dịch
hamlet	Rất nhỏ, nhỏ hơn làng	xóm, thôn nhỏ
village	Nhỏ, thường có nhà thờ, trường	làng
town	Vừa, có chợ, phố buôn bán	thị trấn
city	Lớn	thành phố

Trong câu, nghĩa này dễ nhận vì có mạo từ và viết thường: a quiet hamlet in the hills (một xóm nhỏ yên ả trên đồi). Nếu đọc thấy “Hamlet” viết hoa đứng một mình, gần như chắc chắn người ta đang nói về vở kịch.

Điều gì làm Hamlet thành một bi kịch?

Đọc Hamlet ở lớp 11, học sinh học cùng lúc khái niệm đặc trưng của thể loại bi kịch. Vở kịch này có đủ các dấu hiệu ấy:

1. Nhân vật chính lớn lao. Hamlet là hoàng tử, thông minh, giàu suy tư, mang lí tưởng về con người. Bi kịch cổ điển chọn người như vậy để cái chết của họ khiến người xem thương xót.
2. Một điểm yếu dẫn tới sụp đổ. Hamlet biết sự thật từ hồi đầu nhưng chần chừ mãi; sự do dự ấy kéo theo những cái chết lẽ ra tránh được.
3. Xung đột không thể hòa giải. Bên ngoài là Hamlet đối đầu Claudius và cả triều đình giả dối; bên trong là cuộc giằng co giữa nghĩ và làm.
4. Độc thoại dày đặc. Nhiều lần Hamlet đứng một mình nói ra suy nghĩ, kiểu lời nhân vật tự nói một mình trên sân khấu cho khán giả thấy cơn bão bên trong.
5. Kết thúc bằng cái chết. Màn cuối sân khấu ngổn ngang xác người, nhưng sự thật được nói ra và trật tự được lập lại.

Màn độc thoại “To be, or not to be” trong sách Ngữ văn

Câu mở đầu nổi tiếng nhất của vở nằm ở hồi 3, cảnh 1. Nguyên văn tiếng Anh (bản của Shakespeare đã thuộc phạm vi công cộng):

To be, or not to be, that is the question

Dịch sát ý: sống hay không sống, tồn tại hay không tồn tại, đó mới là điều phải trả lời. Sách Ngữ văn 11 Kết nối tri thức đặt đoạn này trong bài học về nhân vật và xung đột trong bi kịch, với nhan đề Sống, hay không sống – đó là vấn đề; sách Ngữ văn 9 Cánh diều cũng trích cảnh này. Nội dung chính: Hamlet tự hỏi nên cam chịu những bất công của đời hay đứng lên chống lại, rồi nghĩ đến cái chết như một giấc ngủ mà con người sợ vì không biết điều gì chờ phía sau. Ngay sau đó là cuộc gặp lạnh lùng với Ophelia.

Tác dụng của màn độc thoại này có thể tóm trong ba ý: phơi bày đời sống nội tâm phức tạp của Hamlet, lí giải vì sao chàng chần chừ, và nâng chuyện trả thù riêng thành câu hỏi chung về lẽ sống của con người. Phần hướng dẫn đọc hiểu đầy đủ có ở bài soạn đoạn trích Sống, hay không sống lớp 11.

Kiểm tra nhanh: bốn câu về Hamlet

Hamlet ngoài trang sách

Hamlet của Shakespeare có mấy hồi?

Năm hồi, theo kết cấu quen thuộc của kịch thời Phục hưng Anh. Đây cũng là vở dài nhất của Shakespeare nên khi dựng, các đoàn kịch thường cắt bớt.

Hăm-lét và Hamlet có phải một không?

Là một. Hăm-lét là cách phiên âm tên Hamlet trong sách giáo khoa, giống như Sếch-xpia là phiên âm của Shakespeare.

Hamlet tiếng Việt nghĩa là gì?

Nếu là tên riêng thì không dịch, giữ nguyên Hamlet hoặc Hăm-lét. Nếu là danh từ chung hamlet thì dịch là xóm, thôn nhỏ.

Chuyện trong Hamlet có thật không?

Không phải sử thật. Shakespeare dựa trên truyền thuyết về hoàng tử Amleth, qua nhiều lớp kể lại, rồi viết thành kịch theo ý mình. Muốn biết thêm về người viết ra nhân vật ấy, xem cuộc đời nhà soạn kịch Sếch-xpia.