Hai quan niệm về gia đình và xã hội là văn bản đọc mở đầu Bài 7 (Trong ánh đèn thành thị) trong sách Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo tập hai. Đoạn trích lấy từ chương V tiểu thuyết Số đỏ (Vũ Trọng Phụng), kể buổi trưa đầu tiên Xuân Tóc Đỏ ngồi trông cửa hàng may Âu hoá. Bài viết gom đủ các ý về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, nội dung, nghệ thuật kèm sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Hai quan niệm về gia đình và xã hội
Buổi trưa, chủ tiệm may Âu hoá cùng khách sang lên xe đi ăn, thợ về hết, để Xuân Tóc Đỏ ở lại trông hàng. Hắn nhẩm lại lời dặn của chủ: ông Văn Minh nói chuyện “cải cách xã hội” bằng những lời rất kêu, còn bà chủ thì chỉ đưa cho cái phất trần.
Từ đây mà đi xã hội văn minh hay dã man là trách nhiệm ở anh!
Nhà mĩ thuật Typn lôi Xuân đến từng ma-nơ-canh, bắt hắn đọc to tên các kiểu áo như học thuộc lòng. Bị bỏ đói, Xuân vừa phủi bụi vừa ê a đọc, lại tự đặt thêm câu cho những bộ áo khác. Đúng lúc ấy, một thiếu phụ trẻ đẩy cửa vào tìm chồng: đó là vợ ông Typn. Xuân dùng ngay những khẩu hiệu vừa học để tiếp khách, chê bộ áo kín đáo của bà là “chưa được Âu hoá mấy”, rồi gợi ý bà may bộ Nữ quyền. Bà khen hắn nói năng văn vẻ, nhờ hắn bênh vực mình.
Ông Typn trở về cùng một nhà viết báo. Thấy vợ diện quần trắng, môi tô hình trái tim, ông nổi giận, quát mắng vợ. Ông nhà báo, người vẫn cổ động cải cách trên báo, liền giảng giải:
Thưa bác, ta nên chia gia đình với xã hội ra làm hai.
Typn hăng hái tán thành: phụ nữ tân thời là vợ con người khác, còn đàn bà nhà mình thì “cứ nhốt trong buồng”. Ông buộc tội Xuân mê hoặc vợ mình, rồi lôi vợ xềnh xệch ra cửa. Còn lại một mình, Xuân ôm đầu, không hiểu nổi cái “nghĩa lí” của việc cải cách ấy.
Đọc trọn đoạn trích kèm lời giải các câu hỏi trong bài soạn cùng tác phẩm; các chương khác của Số đỏ có ở Xuân Tóc Đỏ cứu quốc và Hạnh phúc của một tang gia.
Thông tin tác giả Vũ Trọng Phụng
Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) quê làng Hảo, huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên, nhưng lớn lên ở đất Hà Thành. Thân phụ mất khi ông mới bảy tháng tuổi, mẹ ở vậy nuôi con. Học xong bậc tiểu học, ông phải đi làm sớm, từng làm cho hiệu buôn Gô-đa và nhà in IDEO ở Hà Nội, rồi chuyển hẳn sang nghề báo, sống bằng ngòi bút. Ông mất năm 1939, khi mới 27 tuổi.
Sự nghiệp của Vũ Trọng Phụng ngắn nhưng rất phong phú: truyện ngắn, kịch, phóng sự, tiểu thuyết. Ông nổi tiếng trước hết với phóng sự, được người đương thời tôn là ông vua phóng sự đất Bắc qua các tập Cạm bẫy người (1933), Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936), Lục xì (1937). Riêng năm 1936, ông cho ra mắt liền mấy tiểu thuyết, trong đó có Vỡ đê, Số đỏ, Giông tố.
SGK xếp ông vào hàng những cây bút hiện thực tiêu biểu bậc nhất của văn học Việt Nam trước năm 1945. Văn ông bao quát rộng, giọng sắc sảo, có phần đắng cay, chua chát, luôn đối diện những vấn đề nóng của xã hội đương thời. Ông đặc biệt sở trường ở trào phúng: biến những thứ được tôn vinh là “văn minh”, “tiến bộ” thành trò cười. Tìm đọc thêm ở trang tuyển tập tác phẩm Vũ Trọng Phụng.
Thông tin tác phẩm Hai quan niệm về gia đình và xã hội
Xuất xứ của văn bản
Số đỏ gồm 20 chương, đăng dần trên Hà Nội báo từ năm 1936; hai năm sau (1938) mới được in thành sách. Theo SGK, đoạn trích này thuộc chương V, kể buổi đầu Xuân vào làm ở tiệm may Âu hoá, cơ ngơi do vợ chồng Văn Minh làm chủ. SGK in theo Tuyển tập Vũ Trọng Phụng, NXB Văn học, 2015, trang 228 – 237, có lược bớt vài chỗ (đánh dấu […]).
Hoàn cảnh sáng tác
Tiểu thuyết ra đời giữa những năm 1930, khi Hà Nội rộ lên phong trào “Âu hoá”: cải cách y phục phụ nữ, chợ phiên, khiêu vũ, thể thao, báo chí mục phụ nữ. Phần lớn phong trào chỉ dừng ở bề ngoài, bị giới thượng lưu thành thị lợi dụng để kinh doanh và khoe mẽ. Đó là chất liệu để Vũ Trọng Phụng viết nên cuốn tiểu thuyết trào phúng này.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: tiểu thuyết hiện đại, khuynh hướng hiện thực trào phúng.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là tự sự, có kết hợp miêu tả; phần lớn câu chuyện tiến triển qua lời thoại.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; người kể đứng ngoài nhưng thỉnh thoảng chen lời bình mỉa mai, như câu “những nhà nghệ sĩ là hay cả ghen lắm”.
Bố cục Hai quan niệm về gia đình và xã hội có mấy phần?
Có thể chia đoạn trích thành 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “cả bọn ra đi”): buổi trưa, Xuân nhớ lại lời giao việc của ông bà Văn Minh và bị Typn bắt học tên các kiểu áo.
- Phần 2 (tiếp đến chỗ Xuân cúi nhặt chổi, vẫn đọc to tên mốt): Xuân đói, một mình trông hàng và tự đặt bài để học.
- Phần 3 (tiếp đến “Quần áo để làm tăng vẻ đẹp, không cốt che đậy”): bà Typn tìm chồng, bị Xuân thuyết phục bằng lời lẽ cải cách.
- Phần 4 (còn lại): Typn và nhà báo xuất hiện, phơi bày hai quan niệm trái ngược; Xuân ngơ ngác.
Giá trị nội dung
- Vạch trần bộ mặt giả dối của phong trào Âu hoá, cải cách xã hội ở đô thị thời thuộc Pháp: hô hào đổi mới để bán hàng, làm danh nhưng trong nhà vẫn chuyên quyền, gia trưởng.
- Khắc họa những kẻ “cải cách” rởm: vợ chồng Văn Minh buôn bán bằng khẩu hiệu, Typn học đòi, ông nhà báo nói một đằng làm một nẻo.
- Cho thấy bước khởi đầu con đường tiến thân của Xuân Tóc Đỏ: từ vỉa hè, hắn học ngay thứ ngôn ngữ văn minh rỗng tuếch và dùng nó để chiếm lòng tin người khác.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống trào phúng đặc sắc: vợ của nhà cải cách muốn tân thời thì bị chính chồng ngăn cấm.
- Thủ pháp tương phản, phóng đại, lặp và nhại lời tạo tiếng cười sắc; giọng kể mỉa mai kín đáo.
- Lời thoại cá thể hoá, pha tạp tiếng Pháp, Hán Việt, khẩu ngữ, phản chiếu xã hội Tây ta lẫn lộn.
- Chi tiết hiện thực cụ thể, nhân vật điển hình, mang tính khái quát cao.
Ý nghĩa nhan đề Hai quan niệm về gia đình và xã hội
Nhan đề do SGK đặt, gợi đúng câu nói của ông nhà báo: tách gia đình khỏi xã hội. “Xã hội” là nơi để hô hào, để bán hàng và kiếm tiếng; “gia đình” là nơi phải giữ nếp cũ, đàn bà ở trong buồng. Hai quan niệm cùng tồn tại trong một con người cho thấy sự giả dối của những kẻ tự xưng tiến bộ.
Sơ đồ tư duy Hai quan niệm về gia đình và xã hội
Sơ đồ dưới đây gom các ý chính về tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, nội dung và nghệ thuật để em ôn nhanh.
Tóm tắt Hai quan niệm về gia đình và xã hội
Mẫu 1 – Tóm tắt Hai quan niệm về gia đình và xã hội ngắn gọn
Ngày đầu làm ở tiệm may Âu hoá, Xuân Tóc Đỏ bị bỏ lại trông hàng, học thuộc tên các kiểu áo hở hang. Vợ ông Typn đến tìm chồng, được Xuân dùng lời lẽ cải cách dụ may áo tân thời. Typn về, nổi giận lôi vợ đi; cùng ông nhà báo, ông tuyên bố cải cách là cho vợ con người khác, còn nhà mình phải giữ lối cũ. Xuân ôm đầu, không hiểu nổi.
Mẫu 2 – Tóm tắt Hai quan niệm về gia đình và xã hội đầy đủ
Trưa hôm ấy, ông bà Văn Minh cùng khách đi ăn, Xuân Tóc Đỏ ở lại tiệm may. Hắn nhớ lời chủ dặn: ông chồng nói về trách nhiệm cải cách xã hội, bà vợ giao cái phất trần; nhà mĩ thuật Typn thì bắt hắn học tên các kiểu áo như Dậy thì, Ngây thơ. Bụng đói, Xuân vừa phủi bụi vừa ê a đọc. Một thiếu phụ đến tìm ông Typn; biết đó là vợ ông, Xuân xưng là “một người dự phần trong việc Âu hoá”, chê bà ăn mặc còn cổ và mời may bộ Nữ quyền. Bà phục lắm. Vừa lúc ấy Typn về cùng nhà báo. Thấy vợ diện tân thời, Typn quát “Câm đi, đồ ngu!”, còn nhà báo giảng rằng phải tách gia đình khỏi xã hội. Typn buộc tội Xuân rồi kéo vợ về. Xuân ở lại, băn khoăn mãi về cái nghĩa lí cải cách ấy.
Lời kết
Qua một buổi trưa ở tiệm may, Vũ Trọng Phụng đã cho thấy cái “văn minh” của giới thượng lưu thành thị chỉ là lớp áo khoác. Nắm chắc xuất xứ, bố cục và các thủ pháp trào phúng sẽ giúp em đọc hiểu đoạn trích và cả tiểu thuyết Số đỏ.
Xem thêm:
- Soạn bài Hạnh phúc của một tang gia
- Phân tích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc
- Tóm tắt Hạnh phúc của một tang gia