“Đây thôn Vĩ Dạ” là một trong những thi phẩm nổi bật của nhà thơ Hàn Mặc Tử, được đưa vào chương trình ngữ văn 11 Cánh Diều trong bộ sách mới.
Với vẻ đẹp vừa trữ tình, vừa u hoài, bài thơ không chỉ thể hiện nỗi khát khao được sống, được yêu giữa một cõi trần rực rỡ ánh sáng mà còn phản chiếu tâm trạng cô đơn, tuyệt vọng của tác giả trong những năm tháng cuối đời.
Đọc kĩ một bài phân tích mẫu giúp em biết nên dừng lại ở chi tiết nào, chẳng hạn cảm nhận về khổ 1 Đây thôn Vĩ Dạ.
Trả lời câu hỏi SGK Chân trời sáng tạo 12: Soạn bài Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử) – Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo (trang 7–8)
Nội dung bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ
I. Đôi nét về tác giả Hàn Mặc Tử
– Hàm Mặc Tử (1912 – 1940) tên khai sinh là Nguyễn Trọng Trí
– Ông sinh ra trong một gia đình trí thức nghèo theo đạo thiên chúa, từng làm công chức ở Bình Định sau ra Sài Gòn làm báo
– Năm 1936, mắc bệnh phong, ông về Quy Nhơn chữa bệnh và mất ở trại phong Quy Hòa
– Các tác phẩm chính:
+ thơ: Gái quê, Thơ điên, Xuân như ý, Thượng thanh khí,Cẩm châu duyên
+ kịch thơ: Duyên kì ngộ, Quần tiên hội
+ thơ văn xuôi: Chơi giữa mùa trăng
– Phong cách nghệ thuật:
+ là nhà thơ có sức sáng tạo mạnh mẽ nhất trong phong trào thơ mới, người khởi xướng trường thơ Loạn ở Bình Định, dù Đây thôn Vĩ Dạ thuộc mảng thơ trong trẻo hơn của ông
+ diện mạo thơ ông hết sức phức tạp và đầy bí ẩn, thấm đượm một tình yêu đau đớn hướng về cuộc đời trần thế
+ thơ ông hướng nội, khuynh hướng quay vào nội tâm, ít kể tả theo cái nhìn của con mắt
II. Đôi nét về tác phẩm Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử)
1. Hoàn cảnh sáng tác
– Sáng tác năm 1938 in trong tập Thơ điên về sau đổi thành Đau thương
– Bài thơ được gợi cảm hứng từ tấm ảnh về phong cảnh Huế và lời hỏi thăm của Hoàng Cúc- người mà Hàm Mặc Tử ôm ấp mối tình đơn phương khi còn làm ở sở Đạc Điền
2. Bố cục
– Đoạn 1: vườn Vĩ Dạ lúc ban mai trong tâm tưởng thi sĩ
– Đoạn 2: cảnh sông nước xứ Huế đêm trăng và tâm trạng thi sĩ
– Đoạn 3: hình bóng khách đường xa và nỗi niềm mơ tưởng, hoài nghi
3. Giá trị nội dung
– Bài thơ là bức tranh đẹp về một miền quê đất nước, là tiếng lòng của một con người tha thiết yêu đời, yêu người
4. Giá trị nghệ thuật
– Hình ảnh biểu hiện nội tâm, bút pháp gợi tả, ngôn ngữ tinh tế, giàu sức liên tưởng
III. Dàn ý phân tích Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử)
Bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử là một trong những tác phẩm đặc sắc nhất của phong trào Thơ mới, thể hiện tâm hồn nhạy cảm, yêu đời nhưng đầy cô đơn của nhà thơ. Qua những hình ảnh thiên nhiên và con người xứ Huế, Hàn Mặc Tử gửi gắm nỗi khát khao được giao hòa với cuộc sống, với tình yêu. Đây cũng là bài học tiêu biểu trong văn 11.
1. Khổ 1: vườn Vĩ Dạ lúc ban mai trong tưởng tượng của thi sĩ
– Câu thơ đầu tiên mang hình thức câu hỏi tu từ vừa như lời mời gọi tha thiết yêu thương lại như lời tự trách bản thân
– Bao trùm bài thơ là niềm thích thú say mê, lòng yêu mến tán thưởng vẻ đẹp của cảnh sắc thôn Vĩ. Hàng loạt các hình ảnh về thôn Vĩ hiện lên rất rõ ràng, chân thực tưởng như thi sĩ đang đứng trước cảnh sắc thôn Vĩ mà nâng niu, ngắm nhìn:
+ hình ảnh nắng hàng cau nắng mới lên mang một vẻ đẹp lấp lánh tinh khiết. Câu thơ lưu lại một khoảnh khắc thật đẹp khi ngắm nhìn nắng mới trải dần trên những lá cau non
+ cảnh vườn ai mướt quá xanh như ngọc thật đẹp thật độc đáo
• Từ mướt và hình ảnh so sánh xanh như ngọc đã cộng hưởng hòa lên vẻ đẹp đầy sức cuốn hút của vườn Vĩ Dạ
• Một màu xanh mướt óng ả, non tơ đến nuột nà phủ lên khắp khu vườn. cả khu vườn tựa như một viên ngọc bích khổng lồ không chỉ rời rợi sắc xanh mà còn lan tỏa ánh xanh
• Từ mướt quá bộc lộ sự trầm trồ của thi sĩ, chứng tỏ Hàn Mặc Tử đang say sưa trong hồi tưởng
• Đại từ phiếm chỉ ai xa vời mông lung chứa đựng một nỗi u buồn, xót xa
– Hình ảnh Lá trúc che ngang mặt chữ điền trong câu thơ cuối thật thú vị, ẩn chứa nhiều cách hiểu khác nhau:
+ đó có thể là khuôn mặt phúc hậu mang nét dịu dàng, duyên dáng của những cô gái Huế ⇒ hình ảnh thơ gợi sự hòa điệu giữa người và cảnh
+ lại có thể hiểu đó là gương mặt thi sĩ khi trở về thôn Vĩ nhưng trong hoàn cảnh lén lút, vụng trộm⇒ câu thơ là niềm yêu đời mãnh liệt của tâm hồn trĩu nặng mặc cảm chia lìa
⇒ Cảnh và người thôn Vĩ thật đẹp nhưng chỉ trong hòai niệm
2. Khổ 2: cảnh sông nước xứ Hếu đêm trăng và tâm trạng thi sĩ
a. Cảnh sông nước đêm trăng
– Chỉ vài nét chấm phá Hàn Mặc Tử đã gợi dậy thần thái, linh hồn của Huế trong đêm trăng thơ mộng: mây trời đìu hiu, sông nước lặng tờ, thuyền ai gối bãi ăm ắp đầy trăng
– Cảnh sắc êm đềm uyền ảo mà tĩnh lặng, u buồn
b. Tâm trạng thi sĩ
– Mặc cảm chia lìa trong hình ảnh Gió theo lối gió, mây đường mây
+ câu thơ hằn lên sự chia lìa ngang trái trớ trêu: gió mây vốn luôn quấn quýt với nhau mà giờ đây gió một đằng, mây một nẻo
+ sự chia lìa thấm vào hình ảnh hằn lên trong nhịp điệu thơ: nỗi đau tuyệt giao với cuộc đời của thi sĩ
– Nỗi cô đơn bơ vơ trong hình ảnh: Dòng nước buồn thiu hoa bắp lay
+ một nỗi buồn bâng khuâng mà da diết, khắc khoải phảng phấp trong câu thơ để rồi thấm đượm và hồn người đọc
+ danh từ lay tự nó không vui, không buồn nhưng đặt trong câu thơ này sao lại gợi một nỗi buồn hiu hắt đến thế
+ hình ảnh hoa bắp lay thật tủi sầu như ám lấy thi sĩ- thân phận bị cuộc đời xa lánh tẩy chay
– Nỗi niềm trông ngóng vu vơ, vô vọng
+ Hàm Mặc Tử ao ước có trăng trở về với mình. Câu thơ như lời khẩn cầu da diết, khắc khoải đến cháy bỏng
Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay
+ thật xót xa khi hiện thực khiến thi sĩ tuyệt vọng: cơ hội ngắm trăng ngắn ngủi trong tối nay mà trăng thì lại ở mãi ngoài kia xa vời vợi, con thuyền chở trăng thì vu vơ, phiếm chỉ
3. Khổ 3: Hình bóng khách đường xa và nỗi niềm mơ tưởng hoài nghi
– Ao ước có trăng không thành, thi sĩ mơ tưởng về người thôn Vĩ. Nhưng trong giấc mơ người thương yêu thủa nào đã là khách đường xa
– Bóng hình người thương vừa hiện ra đã chợt mất hút
– Hình bóng người thương hiện lên thật ám ảnh: Áo em trắng quá nhìn không ra cực tả sắc trắng lạ lùng của áo em thi sĩ muốn gửi gắm nỗi niềm đắm say trước vẻ đẹp lộng lẫy của người yêu dấu cùng nỗi tuyệt vọng bất lực giữa anh và em là vực sâu thăm thẳm, em là thiên thần còn anh là tội đồ trong địa ngục tối tăm
– Thi sĩ đành ngậm ngùi trở về thực tại ở đây là trại phong lạnh lẽo, mịt mù sương khói phủ mờ cả bóng anh ta nghe như có tiếng dội đau thương của kiếp người bị lãng quên trong lãnh cung xa thẳm
– Bám víu cuối cùng của thi sĩ là chút tình với cuộc đời ngoài kia nhưng cũng mong manh xa vời lắm: Ai biết tình ai có đậm đà?
⇒ câu thơ đọng lại tình yêu hướng về cuộc đời trần thế mãn liệt mà vô vọng, đau đớn
4. Nghệ thuật
– Cảm xúc nổi bật thấm đẫm bài thơ là niềm đau thương nhưng mạch thơ hết sức tự do, phóng túng
– Cảm xúc tinh tế, tài hoa, bút pháp gợi tả với những hình ảnh biểu tượng mở ra khoảng trống mênh mang đế người đọc tự suy ngẫm, liên tưởng
– Ngôn từ trong sáng tinh tế, có khả năng gợi hình biểu cảm cao
Đề cuối kì không chỉ hỏi về một văn bản mà còn kiểm tra cả tiếng Việt và kĩ năng viết; hệ thống kiến thức học kì II lớp 11 sách Cánh diều tổng hợp đủ các phần ấy.
Xem thêm:
- Vẻ đẹp quê hương Huế được tái hiện đầy cảm xúc qua Soạn bài thơ Đây thôn vĩ dạ, Ngữ văn lớp 11 Cánh diều.
- Phân tích khổ cuối bài Đây thôn Vĩ dạ giúp học sinh hiểu sâu nghệ thuật kết thúc trong chương trình Ngữ văn lớp 11 Cánh diều.
- Chương trình Ngữ văn lớp 11 Cánh diều cung cấp tài liệu Phân tích Đây thôn vĩ dạ chi tiết và toàn diện.
- Mở bài Đây thôn Vĩ Dạ hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp, theo đề
- Kết bài Đây thôn Vĩ Dạ hay nhất – 12 mẫu ngắn gọn, mở rộng, theo đề