Phong cách Hồ Chí Minh (Lê Anh Trà): Tác giả, xuất xứ, bố cục

Phong cách Hồ Chí Minh là văn bản nhật dụng của Lê Anh Trà, mở đầu sách Ngữ văn 9 tập một chương trình cũ (Bài 1). Văn bản bàn về vốn văn hóa và lối sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh; em đừng nhầm với chủ đề phong cách nghệ thuật trong thơ văn của Người, vốn được trình bày ở bài Phong cách sáng tác của Hồ Chí Minh. Bài viết dưới đây tổng hợp nội dung văn bản, tác giả, xuất xứ, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt; các bài khác của khối 9 xem tại Ngữ văn lớp 9.

Tác giả, tác phẩm Phong cách Hồ Chí Minh – Lê Anh Trà

Nội dung văn bản Phong cách Hồ Chí Minh

Văn bản mở đầu bằng con đường hình thành vốn văn hóa của Bác. Suốt những năm bôn ba nhiều gian truân, Người đi qua nhiều nước, nhiều châu lục, sống lâu ở Pháp, ở Anh, thông thạo nhiều ngoại ngữ, làm nhiều nghề, và ở đâu cũng chịu khó học hỏi văn hóa, nghệ thuật. Người chọn lấy điều hay của các nền văn hóa, và chỉ ra những mặt trái của xã hội tư bản; mọi ảnh hưởng ấy được nhào nặn trên nền văn hóa dân tộc để tạo nên một nhân cách vừa đậm bản sắc Việt Nam, phương Đông vừa rất mới, rất hiện đại.

Phần tiếp theo đưa ra những dẫn chứng về lối sống ấy: vị Chủ tịch nước ở căn nhà sàn gỗ nhỏ cạnh ao cá, đồ đạc giản đơn; mặc quần áo bà ba nâu, áo trấn thủ, đi dép lốp; bữa ăn chỉ có những món quê: cá kho, rau luộc, dưa cà, bát cháo trắng; tư trang chỉ có một chiếc va li nhỏ. Tác giả liên tưởng tới lối sống của Nguyễn Trãi ở Côn Sơn, Nguyễn Bỉnh Khiêm ở quê nhà.

Phần cuối khẳng định nếp sống giản dị, thanh đạm ấy không nhằm tỏ ra khác người mà xuất phát từ một quan niệm về cái đẹp, một cách bồi dưỡng tinh thần, mang lại sự thư thái cho cả thân lẫn tâm.

Thông tin tác giả Lê Anh Trà

Lê Anh Trà (1927 – 1999) quê xã Phổ Minh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Ông tham gia cách mạng từ thời kháng chiến chống Pháp, từng hoạt động trong quân đội và làm công tác báo chí ở địa phương, sau chuyển sang nghiên cứu văn hóa.

Ông được phong học hàm giáo sư, từng giữ chức Tổng biên tập tạp chí Văn hóa Nghệ thuật. Phần lớn công trình của ông bàn về văn hóa Việt Nam, giáo dục thẩm mĩ và đặc biệt là con người, tư tưởng, văn chương Hồ Chí Minh; trong số đó có Giáo dục thẩm mỹ và xây dựng con người mới Việt Nam, Đường vào văn hóa, Hồ Chí Minh, tác gia, tác phẩm, nghệ thuật ngôn từ.

Lối viết của Lê Anh Trà kết hợp hiểu biết của nhà nghiên cứu với cảm xúc của người viết về một nhân cách mình kính trọng, nên văn bản vừa chặt chẽ vừa dễ gần với học sinh.

Thông tin tác phẩm Phong cách Hồ Chí Minh

Phong cách Hồ Chí Minh trích từ đâu?

Văn bản trích từ một bài viết của Lê Anh Trà, in trong sách Hồ Chí Minh và văn hóa Việt Nam do Viện Văn hóa xuất bản tại Hà Nội năm 1990.

Thể loại, kiểu văn bản, phương thức biểu đạt

Kiểu văn bản: văn bản nhật dụng, thuộc chủ đề hội nhập với thế giới và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Phương thức biểu đạt: thuyết minh và nghị luận là chính, kết hợp tự sự, biểu cảm.

Bố cục Phong cách Hồ Chí Minh có mấy phần?

Văn bản chia làm 3 phần:

Phần 1 (từ đầu đến “rất hiện đại”): quá trình hình thành vốn văn hóa và phong cách Hồ Chí Minh.
Phần 2 (tiếp theo đến “hạ tắm ao”): những biểu hiện của lối sống giản dị trong sinh hoạt, làm việc.
Phần 3 (còn lại): ý nghĩa, vẻ đẹp thanh cao của phong cách ấy.

Giá trị nội dung

Theo văn bản, phong cách Hồ Chí Minh đẹp ở sự hòa quyện: bản sắc dân tộc đi cùng những giá trị tinh túy của nhân loại, tầm vóc vĩ nhân đi cùng nếp sống bình dị, sự giản dị đi cùng phẩm chất thanh cao. Qua đó, người đọc thêm kính yêu Bác và rút ra bài học cho chính mình: hội nhập với thế giới nhưng không đánh mất bản sắc dân tộc.

Giá trị nghệ thuật

Kết hợp nhuần nhuyễn thuyết minh, nghị luận với kể chuyện và bình luận.
Dẫn chứng chọn lọc, cụ thể, tiêu biểu (nhà sàn, áo bà ba, dép lốp, bữa ăn đạm bạc).
Nghệ thuật đối lập: vĩ nhân mà giản dị, am hiểu nhiều nền văn hóa mà rất dân tộc.
So sánh với các bậc hiền triết xưa, xen câu thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm, dùng từ Hán Việt hợp lí, tạo giọng văn trang trọng mà gần gũi.

Ý nghĩa nhan đề

Ở đây, phong cách được hiểu là lối sống, cách sinh hoạt, làm việc, ứng xử tạo nên nét riêng của một con người. Nhan đề định hướng ngay nội dung: văn bản không kể tiểu sử, cũng không bàn về văn chương của Bác, mà tập trung làm rõ vẻ đẹp nhân cách và lối sống của Người.

Sơ đồ tư duy Phong cách Hồ Chí Minh

Sơ đồ tư duy văn bản Phong cách Hồ Chí Minh

Tóm tắt Phong cách Hồ Chí Minh

Mẫu 1 – Tóm tắt Phong cách Hồ Chí Minh ngắn nhất

Nhờ đi nhiều nơi, biết nhiều ngoại ngữ, làm nhiều nghề và chịu khó học hỏi, Chủ tịch Hồ Chí Minh có vốn hiểu biết sâu rộng về văn hóa thế giới mà vẫn giữ vững gốc văn hóa dân tộc. Người sống rất giản dị trong nơi ở, trang phục, ăn uống, và nếp sống ấy cao quý chẳng kém các bậc hiền nhân xưa.

Mẫu 2 – Tóm tắt Phong cách Hồ Chí Minh đầy đủ

Trong ba mươi năm hoạt động ở nước ngoài, Bác Hồ đã đặt chân tới nhiều nước ở châu Âu, châu Á, châu Phi, châu Mĩ, sống lâu ở Pháp, ở Anh, nói thạo nhiều thứ tiếng và làm nhiều nghề. Ở nơi nào Người cũng chịu khó học hỏi về nghệ thuật, phong tục, và biết chọn lọc, rồi kết hợp những ảnh hưởng ấy với cái gốc văn hóa Việt Nam để thành một nhân cách vừa dân tộc vừa hiện đại. Khi làm Chủ tịch nước, Bác vẫn ở ngôi nhà sàn nhỏ bên ao, mặc áo bà ba, đi dép lốp, ăn cá kho, rau luộc, dưa cà, tư trang chỉ một chiếc va li con. Tác giả so sánh lối sống ấy với Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm và khẳng định đó không phải sự khắc khổ hay làm ra vẻ khác đời, mà là một quan niệm sống đẹp, đem lại sự thanh thản cho tâm hồn.

Lời kết

Học Phong cách Hồ Chí Minh, em cần nắm hai ý chính: vốn văn hóa sâu rộng của Bác được tiếp thu có chọn lọc trên nền tảng dân tộc, và cách sống giản dị mà cao quý của Người. Đây cũng là văn bản giúp em suy nghĩ về cách hội nhập mà vẫn giữ được bản sắc.

Xem thêm: