Con nuôi là bài đọc 2 của Bài 14 (Công cha nghĩa mẹ) trong sách Tiếng Việt lớp 2 Cánh diều tập 1, trang 115–116. Bài giải gồm Đọc hiểu, Luyện tập và các mục học ngay sau bài đọc ở trang 117–119: Trao đổi về bài hát Ba ngọn nến lung linh, Bài viết 2 và Tự đọc sách báo viết về bố mẹ.

Đọc: Con nuôi (trang 115–116)
Truyện được SGK lấy theo sách Hạt giống tâm hồn, chia làm 3 đoạn. Đoạn 1: cô đưa ra bức tranh về một gia đình, trong đó có một cậu bé trông khác hẳn mọi người; Hoàng đoán cậu là con nuôi. Đoạn 2: cô hỏi về tình cảm trong gia đình ấy, Ngọc trả lời và cho biết mình cũng là con nuôi. Đoạn 3: một bạn hỏi con nuôi là gì, Ngọc tự hào nhắc lại lời bố mẹ, cả lớp vỗ tay khen Ngọc.
Từ ngữ SGK giải nghĩa:
- Chần chừ: còn ngại, chưa dám làm ngay.
- Kiêu hãnh: tự hào vì thấy mình có giá trị.
Gợi ý đọc: lời người dẫn chuyện đọc chậm rãi; lời Hoàng nhanh nhảu; lời cô giáo nhẹ nhàng; lời Ngọc rõ ràng, tự tin, nhấn giọng ở câu nói của bố mẹ.
Nội dung chính bài Con nuôi
Con nuôi tuy không do cha mẹ sinh ra nhưng vẫn được cha mẹ yêu thương, chăm sóc như con ruột. Ngọc tự hào về gia đình mình, và các bạn cùng cô giáo trân trọng điều đó. Tình yêu thương mới là điều làm nên một gia đình.
Đọc hiểu (trang 116)
Câu 1 (trang 116): Cô giáo yêu cầu học sinh làm gì?
Trả lời: Cô đưa ra một bức tranh về gia đình cho cả lớp quan sát, rồi yêu cầu mọi người nêu ý kiến của mình về bức tranh ấy.
Câu 2 (trang 116): Vì sao Hoàng nhận ra bạn trai trong bức tranh là con nuôi?
Trả lời: Vì cậu bé trong tranh có màu tóc và gương mặt không giống những người khác trong nhà, nên Hoàng đoán cậu là con nuôi.
Câu 3 (trang 116): Theo Ngọc, tình cảm giữa mọi người trong bức tranh thế nào?
Trả lời: Theo Ngọc, những người trong gia đình ấy rất yêu quý nhau. Ngọc hiểu điều đó vì bạn cũng là con nuôi.
Câu 4 (trang 116): Câu nói nào trong đoạn 3 giúp em hiểu: Bạn Ngọc được bố mẹ nuôi rất yêu thương?
Trả lời: Đó là câu bố mẹ Ngọc đã nói và Ngọc nhắc lại với các bạn: con nuôi tuy không phải do cha mẹ sinh ra, nhưng “được nuôi dưỡng và lớn lên từ trái tim yêu thương của cha mẹ”. Câu nói cho thấy bố mẹ nuôi dành cho Ngọc trọn vẹn tình thương.
Luyện tập (trang 116–117)
Câu 1 (trang 116): Nói lời đồng ý của em:
a) Với nhận xét của bạn Ngọc về bức tranh.
b) Với câu nói của bố mẹ bạn Ngọc.
Trả lời: Lời đồng ý thường bắt đầu bằng: Tớ đồng ý…, Đúng thế…, Tớ cũng nghĩ vậy… Ví dụ:
- a) Tớ đồng ý với Ngọc. Nhìn tranh, tớ thấy ai cũng tươi cười, đứng sát bên nhau, chắc chắn họ rất thương nhau.
- b) Đúng thế! Bố mẹ không cần sinh ra con mới thương con. Chỉ cần chăm sóc con bằng cả tấm lòng là con đã được hạnh phúc rồi.
Câu 2 (trang 117): Đặt câu theo mẫu Ai thế nào? để nói về:
a) Tình cảm của bố mẹ nuôi với bạn Ngọc.
b) Tình cảm của bạn Ngọc với bố mẹ nuôi.
Trả lời: Ví dụ:
- a) Bố mẹ nuôi rất thương yêu Ngọc. / Bố mẹ nuôi của Ngọc rất hiền hậu, chu đáo.
- b) Ngọc rất kính yêu và biết ơn bố mẹ nuôi. / Bạn Ngọc rất tự hào về bố mẹ của mình.
Bộ phận in đậm trả lời cho câu hỏi thế nào?
Trao đổi: Bài hát Ba ngọn nến lung linh (trang 117–118)
Câu 1 (trang 117): Nghe bài hát và trao đổi với bạn.
a) Nhắc lại hoặc hát lại một vài câu em thích trong bài.
b) Bài hát giúp em hiểu điều gì?
SGK in bản nhạc bài Ba ngọn nến lung linh (nhạc và lời: Ngọc Lễ). Bài hát ví ba, mẹ và con như ba ngọn nến có ba màu, cùng nhau thắp sáng một mái nhà.
Trả lời:
- a) Em hát lại câu mở đầu, nơi ba, mẹ và con được ví với ba cây nến khác màu; hoặc hát đoạn điệp khúc có tiếng “lung linh” lặp lại nhiều lần, nghe rất vui tai. Em có thể vừa hát vừa vỗ tay theo nhịp.
- b) Bài hát giúp em hiểu gia đình là nơi ấm áp nhất. Mỗi người trong nhà như một ngọn nến nhỏ, cùng nhau tỏa sáng; cả nhà chia sẻ niềm vui, nỗi buồn và luôn ở bên nhau.
Câu 2 (trang 118): Chia sẻ với các bạn về gia đình em.
Gợi ý: – Gia đình em gồm những ai? – Nói về từng người trong gia đình em (bố mẹ, anh chị em,…). – Em yêu quý mọi người trong gia đình như thế nào?
Trả lời: Ví dụ: Nhà tớ có năm người: ông nội, bố, mẹ, em trai và tớ. Ông tớ đã nghỉ hưu, sáng nào cũng tưới cây ngoài sân. Bố tớ là bộ đội, ít khi được về nhà nhưng hay gọi điện hỏi chuyện học của tớ. Mẹ tớ bán hàng ở chợ, về nhà vẫn nấu cơm thật ngon. Em trai tớ mới ba tuổi, rất hay cười. Tớ thương mọi người lắm, tớ hay giúp mẹ trông em và rót nước mời ông.
Bài viết 2 (trang 118)
Câu 1 (trang 118): Kể một việc bố mẹ đã làm để chăm sóc em.
Gợi ý: – Việc đó là việc gì? – Bố mẹ em đã làm việc đó như thế nào? – Được bố mẹ chăm sóc, em cảm thấy thế nào?
Trả lời: Em chọn một việc cụ thể, kể theo thứ tự ba câu gợi ý. Ví dụ:
- Việc: bố dạy em đi xe đạp.
- Bố làm thế nào: chiều nào bố cũng ra sân, một tay giữ yên xe, chạy theo sau em, nhắc em nhìn thẳng và đạp đều chân.
- Cảm xúc: em thấy vui và yên tâm vì có bố ở bên.
Câu 2 (trang 118): Hãy viết 4 – 5 câu kể lại việc trên.
Trả lời: Đoạn văn mẫu:
Mùa hè vừa rồi, bố dạy em đi xe đạp. Chiều nào đi làm về, bố cũng dắt xe ra sân và giữ yên xe cho em tập. Bố vừa chạy theo vừa dặn em nhìn thẳng phía trước, đạp đều chân. Có lần em bị ngã trầy đầu gối, bố bôi thuốc rồi động viên em tập tiếp. Sau một tuần, em đã tự đạp được một vòng quanh sân, em vui lắm và càng thương bố hơn.
Tự đọc sách báo: Đọc sách báo viết về bố mẹ (trang 118–119)
Câu 1 (trang 118): Em mang đến lớp quyển sách (tờ báo) viết về bố mẹ. Giới thiệu với các bạn quyển sách (tờ báo) của em.
SGK in bìa bốn gợi ý: truyện Bông hoa cúc trắng, truyện Cây bàng không rụng lá, tập Thơ thiếu nhi chọn lọc và một số báo Chăm học.
Trả lời: Em giới thiệu tên sách (báo), sách kể về ai, em thích điều gì. Ví dụ: Tớ mang đến quyển truyện Bông hoa cúc trắng. Truyện kể về một cô bé rất thương mẹ: mẹ ốm nặng, cô bé đi tìm thuốc và nhờ lòng hiếu thảo mà cứu được mẹ. Tớ thích cô bé vì bạn ấy yêu mẹ và không sợ vất vả.
Câu 2 (trang 119): Tự đọc một truyện (một bài thơ, bài báo) em thích. Viết vào vở (phiếu đọc sách) cảm xúc hoặc nhận xét của em về nhân vật trong câu chuyện (hoặc về bài thơ, bài báo) đó.
Bài đọc mẫu là Quà của bố (theo Duy Khán). Người kể nhớ lại: mỗi lần bố đi câu hay đi cắt tóc về đều có quà cho các con, là cả một thế giới con vật dưới nước và trên cạn. Ảnh minh hoạ kèm tên: cà cuống, niềng niễng, cá sộp, cá chuối, xập xành, muỗm, dế, hoa sen đỏ, thúng câu. Từ ngữ giải nghĩa: nhộn nhạo là lộn xộn, không có trật tự; mắt thao láo là mắt mở to, không chớp.
Trả lời: Em ghi vào phiếu đọc sách: tên bài, tác giả, nhân vật em thích, cảm xúc của em. Ví dụ với bài mẫu:
- Tên bài: Quà của bố. Tác giả: Duy Khán.
- Nhân vật em thích: người bố.
- Nhận xét: Bố rất thương các con. Quà của bố chỉ là những con vật nhỏ ở đồng ruộng, bờ ao, nhưng với các con đó là món quà quý giá, khiến các con thấy mình giàu có. Em thích bố vì đi đâu bố cũng nhớ đến các con.
Câu 3 (trang 119): Đọc lại (hoặc kể lại) cho các bạn nghe những gì em đã đọc (hoặc đã viết).
Trả lời: Em đọc to, rõ phần ghi trong phiếu đọc sách hoặc kể ngắn gọn câu chuyện bằng lời của mình. Đầu tiên nói tên bài và tác giả, sau đó kể nội dung chính, cuối cùng nói điều em thích nhất. Khi bạn kể, em chăm chú nghe và có thể hỏi thêm bạn một câu.
Bài đọc 1 của Bài 14 là bài thơ Con chả biết được đâu (trang 112–115). Các bài khác của chủ điểm Em ở nhà xem trong mục lục Tiếng Việt lớp 2 Cánh diều.