Tự hào là cảm thấy hài lòng và hãnh diện vì một điều tốt đẹp thuộc về mình hoặc mình gắn bó: một thành tích, một phẩm chất, một người thân, một quê hương. Từ này dùng được cả khi nói về mình lẫn về người khác, như “tự hào về con”, “lòng tự hào dân tộc”. Niềm tự hào lành mạnh luôn đi kèm lý do có thật.
| Nghĩa ngắn | Hài lòng, hãnh diện về cái tốt đẹp mình có |
| Gốc từ | Hán Việt 自豪: tự (mình) + hào (người tài giỏi, hơn người) |
| Loại từ | Tính từ, có lúc dùng như động từ (tự hào về…); danh từ hóa: niềm tự hào |
| Đồng nghĩa | Hãnh diện, kiêu hãnh (sắc thái mạnh hơn) |
Tự hào nghĩa là gì trong câu?
Từ điển giải thích tự hào rất gọn: thấy hài lòng, hãnh diện vì cái tốt đẹp của mình. Hai ví dụ từ điển đưa ra cũng là hai hướng dùng chính: lòng tự hào dân tộc và tự hào về thành tích đã đạt được.
Trong câu, tự hào thường đi với giới từ “về” để chỉ ra cái khiến mình hãnh diện. Cũng có thể theo sau là một mệnh đề, hoặc dùng “là”:
- Cô giáo tự hào về lớp chủ nhiệm vì cả lớp không ai bỏ học giữa chừng.
- Ông nội vẫn tự hào kể chuyện ngày xưa tự tay đóng chiếc thuyền đầu tiên của làng.
- Em tự hào là người con của vùng đất có cây lúa và câu hò.
- Con là niềm tự hào của bố mẹ.
Cái tốt đẹp ấy không nhất thiết phải là của mình làm ra. Người ta tự hào về con cái, về trường cũ, về đội bóng quê nhà. Điều kiện duy nhất là có sự gắn bó: ta không tự hào về thành tích của một người hoàn toàn xa lạ.
Chữ hào của người hào kiệt
Tự hào viết bằng chữ Hán là 自豪. Tự (自) là mình, bản thân, như trong tự tin, tự trọng. Hào (豪) thú vị hơn. Thiều Chửu ghi nghĩa gốc của nó là tên một loài thú giống lợn, rồi đến nghĩa người tài trí vượt hơn số đông, người có khí phách. Đó là chữ hào trong hào kiệt, anh hào, văn hào, hào hùng, hào phóng.
Ghép lại, tự hào là tự thấy mình (hay cái gì của mình) có phần hơn người, đáng trọng. Từ chiết tự ấy cũng thấy được ranh giới mỏng: tự thấy có giá trị là lành mạnh, nhưng tự thấy hơn hết thảy mọi người lại dễ thành tự cao.
Viết đoạn văn về niềm tự hào dân tộc ra sao?
Đề “Lòng tự hào dân tộc”, “Niềm tự hào về quê hương” gặp nhiều ở lớp 7, lớp 8. Một gợi ý triển khai gọn:
- Giải thích: tự hào dân tộc là hãnh diện về lịch sử, văn hóa, con người của đất nước mình, và từ đó muốn giữ gìn, làm cho nó tốt đẹp hơn.
- Dẫn chứng: các trang sử chống ngoại xâm; tiếng Việt và văn học dân gian; những người Việt đang làm rạng danh đất nước ở nhiều lĩnh vực. Trong bài Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, Hồ Chí Minh cũng nhắc quyền tự hào về những trang sử vẻ vang thời Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung (xem soạn Tinh thần yêu nước sách Kết nối tri thức lớp 8).
- Bàn luận: tự hào phải đi cùng hành động; tự hào suông, hay chê bai dân tộc khác để tôn mình lên, đều là cách hiểu lệch.
- Liên hệ: việc nhỏ của học sinh như nói và viết tiếng Việt cho chuẩn, tìm hiểu lịch sử địa phương.
Tự hào dân tộc có họ hàng gần với tình yêu đất nước; muốn mở rộng đoạn văn, có thể đọc thêm ý nghĩa chữ ái quốc và những biểu hiện của nó.
Tự hào đứng đâu giữa hãnh diện và tự mãn?
| Từ | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tự hào | Tích cực, dùng rộng, hợp cả văn nói lẫn văn viết | Tự hào về truyền thống hiếu học của trường |
| Hãnh diện | Gần như tự hào, thiên về cảm giác được người khác nhìn vào, khen ngợi | Hãnh diện khi con đỗ thủ khoa |
| Kiêu hãnh | Mạnh hơn, có khi pha chút ngẩng cao đầu trước người khác | Cành mai kiêu hãnh nở giữa gió lạnh |
| Tự mãn | Tiêu cực: bằng lòng với mình đến mức không chịu cố thêm | Thắng một trận đã tự mãn, bỏ tập |
| Tự cao | Tiêu cực: coi mình hơn người, coi thường người khác | Tự cao nên không nghe ai góp ý |
Ranh giới giữa tự hào và tự mãn nằm ở chỗ niềm vui ấy đẩy ta đi tiếp hay giữ ta đứng yên. Ai thắc mắc chỗ chuyển từ tự hào sang kiêu hãnh có thể đọc bài khi niềm vui về mình được nói to hơn. Trái nghĩa trực tiếp với tự hào là xấu hổ, hổ thẹn, tự ti.
Một câu dễ dùng sai: “Tôi tự hào vì đã chép được bài của bạn.” Tự hào chỉ đi với cái tốt đẹp; điều không đáng khen mà vẫn khoe ra thì phải gọi là vênh vang mới đúng.
Các từ cùng nghĩa với tự hào và những mức trái nghĩa từ xấu hổ đến nhục nhã được xếp lại trong bài đồng nghĩa, trái nghĩa với tự hào.
Tự hào khi sang tiếng Anh và khi vào ngữ pháp
Tự hào tiếng Anh là gì?
Tính từ là proud, danh từ là pride. Mẫu câu hay gặp: I’m proud of you (bố mẹ tự hào về con), be proud to be… (tự hào là…).
Niềm tự hào là gì?
Là cảm xúc hãnh diện đã thành điều mình trân quý, hoặc chính người, vật mang lại cảm xúc ấy. “Con là niềm tự hào của mẹ” nghĩa là con là lý do mẹ thấy hãnh diện.
Tự hào là tính từ hay động từ?
Từ điển thường xếp tự hào là tính từ (rất tự hào, tự hào lắm), nhưng nó cũng đứng như động từ khi có bổ ngữ phía sau: tự hào về quê hương, tự hào kể lại.
Tự hào có xấu không?
Không, khi có lý do thật và không kèm coi thường người khác. Tự hào chỉ trở thành thói xấu khi biến thành thói bằng lòng quá sớm với chính mình hoặc tự cao.