Cả nể là tính dễ nể nang, ngại làm người khác phật ý, nên hay gật đầu với cả những lời nhờ mình không muốn nhận. Tra “cả nể nghĩa là gì” thì cứ nhớ hình ảnh một người định nói “không” mà câu ra khỏi miệng lại thành “ừ, để mình làm”. Người như vậy thường được khen dễ tính, nhưng cũng hay ôm việc của người khác vào mình.
| Nghĩa ngắn | Dễ nể nang, không muốn làm phật lòng ai, khó nói lời từ chối |
| Cấu tạo | Từ thuần Việt: cả (ở mức cao, dễ dàng) + nể (kiêng dè, giữ ý vì tình hay vì trọng người khác) |
| Loại từ | Tính từ; hay đi trong cụm “tính cả nể”, “vì cả nể” |
| Sắc thái | Trung tính đến hơi chê; gần với nể nang, trái với dứt khoát, quyết đoán |
Cả nể theo nghĩa từ điển
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) ghi cả nể là tính từ, giảng là người dễ nể nang, ngại để ai phật lòng, kèm ví dụ ngắn “tính hay cả nể”. Các từ điển mở trên mạng giảng gần như vậy và xếp đồng nghĩa là nể nang.
Cái lõi của từ nằm ở chữ “dễ”. Ai cũng có lúc nể một người, nể một lời nhờ. Người cả nể thì nể quá dễ và quá thường, đến mức chuyện nhận lời gần như thành phản xạ:
- Vì cả nể bạn cùng bàn, cậu cho chép bài kiểm tra rồi bị trừ điểm cả hai.
- Chị ấy cả nể nên nhận trực thay đồng nghiệp ba tối liền.
- Ông bán hàng tính cả nể, khách quen xin ghi nợ lần nào cũng gật.
Chữ cả trong cả nể, cả tin, cả ghen
Nhiều người đoán “cả” ở đây là “to, lớn” như trong con cả, sóng cả. Gần đúng, nhưng chưa trúng. Từ điển Hoàng Phê có riêng một nét nghĩa phụ từ của cả: ở mức cao nhất, vừa nhiều vừa dễ dàng, nói về hoạt động tâm lí của con người. Ví dụ đi kèm là cả tin, cả cười, cả ghen.
Đặt các từ ấy thành một họ thì thấy ngay quy luật: cả tin là dễ tin, cả ghen là hay ghen, cả nể là dễ nể. Tục ngữ “cả giận mất khôn” cũng dùng đúng chữ cả này: giận quá, giận dễ quá thì mất sáng suốt. Còn nể là vì trọng hay vì tình cảm mà kiêng dè, không nỡ làm điều trái ý người ta.
Cả nể, nể nang, nhu nhược đứng gần nhau đến đâu
| Từ | Ý chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cả nể | Dễ nể, khó từ chối; nói về tính tình | Tính cả nể nên việc gì cũng nhận |
| Nể nang | Vì nể mà không dám nói thẳng, thường trong một tình huống cụ thể | Còn nể nang nên chưa góp ý |
| Nhu nhược | Yếu đuối, thiếu ý chí, để người khác lấn át; nặng hơn cả nể | Nhu nhược trước cái sai |
| Dứt khoát, quyết đoán | Rõ ràng, tự quyết, không để tình cảm kéo lệch quyết định | Từ chối dứt khoát mà vẫn lịch sự |
Chỗ khác nhau cần nắm: cả nể vẫn có thể là người tốt bụng, chỉ chưa biết đặt giới hạn. Nhu nhược thì đã thành thiếu bản lĩnh, biết sai mà không dám cưỡng lại; bài phân biệt nhu nhược với hiền lành nói rõ hơn ranh giới ấy. Một họ hàng khác của cả nể là sĩ diện: có người nhận lời chỉ vì sợ mất mặt nếu từ chối, chuyện này nằm ở bài sĩ diện hão và lòng tự trọng.
Câu thơ Nôm mở đầu bằng hai chữ cả nể
Từ điển Hoàng Phê dẫn một câu thơ truyền tụng là của Hồ Xuân Hương làm ví dụ cho từ này:
Cả nể cho nên hóa dở dang,
Nỗi niềm chàng có biết chăng chàng?
Người phụ nữ trong bài thơ trách mình vì nể người mà để duyên phận lỡ làng. Hai chữ cả nể đặt ngay đầu câu, như một lời tự thú: cái dở dang bắt đầu từ chính sự không biết từ chối. Thơ Hồ Xuân Hương truyền miệng lâu đời nên lời các bản chép có chỗ khác nhau. Muốn đọc thêm các bài thơ Nôm của bà, xem tuyển thơ Nôm Hồ Xuân Hương.
Cả nể khi nào là tốt, khi nào thành gánh nặng?
Nể người là một nét văn hóa quen thuộc của người Việt, trọng tình, giữ hòa khí. Giúp bạn một lần lúc bạn kẹt, nhường người lớn tuổi một bước, đó là nể đúng chỗ. Chỉ khi cái nể lấn hẳn lên việc của mình, lên điều mình cho là đúng, nó mới thành chuyện đáng bàn.
Có ba dấu hiệu dễ nhận ra: nhận lời rồi bực bội trong lòng; lịch của mình kín vì việc của người khác; và đôi khi giúp cả điều sai (cho chép bài, bao che lỗi) chỉ vì ngại mất lòng. Cách sửa không phải là trở nên lạnh lùng, mà là tập nói “không” một cách mềm: cảm ơn người ta đã tin, nói rõ lí do, gợi ý cách khác nếu có. Bài về tính tự chủ trước lời nhờ vả có thêm vài gợi ý để giữ được ý mình.
Hỏi gì thêm về tính cả nể?
Tính cả nể là gì?
Là nếp tính dễ nhận lời, dễ nhượng bộ vì sợ làm người khác buồn hay giận. Người có tính này thường hiền, chu đáo, nhưng hay để việc của người khác chen lên trước việc của mình.
Người cả nể là người như thế nào?
Họ khó nói “không”, hay trả lời “sao cũng được”, nhận việc rồi mới tính cách làm. Họ thường được quý vì dễ chịu, nhưng cũng dễ bị nhờ vả quá mức và mệt vì ôm đồm.
Cả nể tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh không có một từ khớp hẳn. Người ta hay diễn đạt bằng can’t say no, too obliging, hoặc gọi người như vậy là people pleaser.
Cả nể có phải là nhu nhược không?
Không hẳn. Cả nể nói về thói quen dễ nhận lời, vẫn có thể đi cùng lòng tốt. Nhu nhược nặng hơn: thiếu ý chí đến mức biết sai vẫn chịu theo.