X là chữ cái có khá nhiều nghĩa tùy chỗ nó xuất hiện: trong toán, x là ẩn số cần tìm; trong tin nhắn tiếng Anh, một chữ x cuối câu là cái hôn gửi kèm lời chào; còn khi viết hoa và đứng một mình, X thường là tên mới của mạng xã hội Twitter. Muốn biết x nghĩa là gì trong một câu cụ thể, cách chắc nhất là nhìn xem nó đứng cạnh chữ gì.
| Nghĩa thường gặp | Ẩn số; cái hôn cuối tin nhắn; tên mạng xã hội X; dấu nhân “x2, x3” |
| Gốc | Chữ cái Latinh; nghĩa “cái hôn” đến từ thói quen viết thư bằng tiếng Anh |
| Loại từ | Kí hiệu, chữ viết tắt; khi nói vẫn đọc là “ích-xì” |
| Sắc thái | Trung tính; riêng chữ x cuối tin nhắn mang vẻ thân mật |
Chữ x: một chữ cái, nhiều cách hiểu
Từ điển tiếng Việt ghi cho x ba nét nghĩa chính. Thứ nhất, đó là kí hiệu của ẩn số trong đại số, như trong bài toán “tìm x”. Thứ hai, x được dùng thay cho một cái tên mà người viết không biết rõ hoặc không muốn nêu ra: ông X, xí nghiệp X, trường X. Thứ ba, X viết hoa là số mười trong hệ chữ số La Mã, thứ ta vẫn gặp trên mặt đồng hồ cổ hay ở số chương sách.
Wiktionary bổ sung thêm những cách dùng sinh ra từ tiếng Anh. Chữ x có thể thay cho dấu nhân, nên “x2” đọc là “gấp đôi”, còn “1280×720” là kích thước khung hình. Trong giới mê truyện tranh, phim ảnh, x đặt giữa hai tên nhân vật để chỉ một cặp đôi do người hâm mộ ghép. Ngành âm nhạc cũng mượn chữ này: bài hát ghi “ca sĩ A x ca sĩ B” là một màn kết hợp, giống cách người ta dùng chữ collab khi hai bên hợp tác.
Nghĩa thứ tư thì rất mới. Tháng 7 năm 2023, Twitter đổi tên thành X, bỏ luôn biểu tượng chú chim xanh quen thuộc. Từ đó, câu “đăng lên X” hay “lướt X” chẳng liên quan gì tới toán học cả, mà là nói về mạng xã hội này.
Chữ x cuối tin nhắn: một nụ hôn gói gọn
Người Việt hay bối rối nhất khi bạn nước ngoài nhắn “See you tomorrow x”. Đây là cách dùng phổ biến ở các nước nói tiếng Anh: chữ x cuối tin là một cái hôn tượng trưng, giống như ta thêm biểu tượng trái tim. Một chữ x thường chỉ là lời chào thân thiện. Hai, ba chữ liền nhau (xx, xxx) nghe tình cảm hơn. Cặp xoxo ghép x với o, nghĩa là “ôm và hôn“.
Mức độ thân mật còn tùy văn hóa. Một bài phân tích trên trang The Conversation lưu ý rằng chữ x được dùng cả giữa bạn bè lẫn trong công việc, nhưng gửi nhầm chỗ, chẳng hạn trong thư cho khách hàng, có thể gây khó xử. Ở tiếng Tây Ban Nha, x lại thường là chữ viết tắt của por, chẳng dính gì đến cái hôn.
Vì sao x lại thành cái hôn?
Câu trả lời thật ra chưa ai chắc chắn. Giả thuyết hay được nhắc tới đi ngược về thời Trung cổ ở châu Âu. Khi đó nhiều người không biết chữ, họ vạch một dấu chữ thập lên văn bản thay cho chữ kí, coi như lời cam kết thành tâm. Có người còn đặt môi lên dấu ấy như hôn cây thánh giá. Dần dần, dấu chữ thập được cho là đã biến thành chữ x đứng cuối thư. Cả bài viết của The Conversation lẫn mục “Hugs and kisses” trên Wikipedia đều xếp chuyện này vào diện giả thuyết, chưa có bằng chứng dứt khoát.
Đọc chữ x theo từng ngữ cảnh
Mấy ví dụ dưới đây cho thấy cùng một chữ mà mỗi chỗ một nghĩa:
- Bài tập toán lớp 6: “Tìm x, biết 3x + 5 = 20.” Ở đây x là số chưa biết.
- Tin nhắn của bạn cùng lớp học tiếng Anh online: “Thanks for the notes! See you Monday x“. Chữ x là lời chào thân thiện, kèm chút tình cảm.
- Bình luận dưới bài quảng cáo: “Sale cuối tuần, điểm thưởng x2 cho mọi đơn.” Tức là điểm được nhân đôi.
- Caption của một nhóm nhạc: “Ra mắt MV mới, nhóm A x rapper B.” Hai bên cùng làm chung một sản phẩm.
- Bản tin công nghệ: “Đoạn video đã được đăng lại trên X.” X là mạng xã hội, trước kia gọi là Twitter.
- Bài báo kể chuyện: “Một cán bộ ở xã X cho biết…” Người viết cố ý giấu tên địa phương.
Trên mạng X, hai chữ cái hay gặp dưới một dòng trạng thái là RT, viết tắt của retweet, tức đăng lại bài viết của người khác về trang mình.
Đặt x cạnh xx, xoxo và dấu ×
| Cách viết | Nghĩa | Dùng ở đâu |
|---|---|---|
| x (cuối tin) | Một cái hôn, lời chào thân mật | Tin nhắn, email giữa người quen |
| xx, xxx | Tình cảm đậm hơn | Người thân, người yêu, bạn rất thân |
| xoxo | Ôm và hôn | Thư, thiệp, lời kết tin nhắn |
| x2, x10 | Gấp hai, gấp mười | Quảng cáo, game, khuyến mãi |
| × | Dấu nhân chuẩn trong toán | Sách giáo khoa, văn bản in |
Khi viết bài toán hay văn bản trang trọng, nên dùng dấu nhân × hoặc chữ “nhân”, “gấp” thay cho chữ x để khỏi lẫn với ẩn số. Trong bài văn, cũng không nên gõ “A x B” mà viết rõ “A kết hợp với B”.
Thắc mắc quanh chữ x
Chữ x nghĩa là gì khi ai đó nhắn tin cho mình?
Nếu tin nhắn bằng tiếng Anh, chữ x ở cuối gần như chắc chắn là một cái hôn tượng trưng, giống lời chào “thương” hay biểu tượng trái tim. Nếu tin nhắn tiếng Việt có “x2”, “x3” thì thường là “gấp đôi, gấp ba”. Trong các kiểu viết tắt khác của dân mạng Việt, nên hỏi lại người gửi, vì kiểu chữ teencode mỗi nhóm bạn dùng một kiểu.
Mạng xã hội X là gì?
Đó là tên mới của Twitter, đổi từ cuối tháng 7 năm 2023 sau khi doanh nhân Elon Musk mua lại nền tảng này. Tên miền cũng chuyển dần từ twitter.com sang x.com.
Chữ x trong tiếng Việt đọc là gì?
Tên chữ cái thường đọc là “ích-xì”. Khi đánh vần ghép vần, học sinh lớp 1 đọc âm “xờ”, như trong bài học chữ V và chữ X lớp 1.
Gửi chữ x cho bạn khác giới có kì không?
Với người quen nói tiếng Anh, một chữ x là phép lịch sự thân thiện, không có ý tỏ tình. Dù vậy, với thầy cô, đối tác hay người mới quen, bỏ chữ x đi vẫn an toàn hơn.