Tự ti là tự đánh giá mình thấp, cho rằng mình kém người khác, nên rụt rè và thiếu tự tin khi nói, khi làm. Từ điển tiếng Việt ghi đây là tính từ, đồng nghĩa với mặc cảm. Khi cảm giác ấy kéo dài và chi phối nhiều việc, người ta gọi là mặc cảm tự ti. Hỏi “tự ti nghĩa là gì” thì gói lại: tự thấy mình nhỏ bé hơn thực tế.
| Nghĩa ngắn | Tự coi mình thấp kém, nên thiếu tự tin |
| Gốc từ | Hán Việt 自卑: tự (mình) + ti (thấp, hèn) |
| Loại từ | Tính từ; “sự tự ti”, “lòng tự ti” là cách dùng như danh từ |
| Đồng nghĩa | Mặc cảm, tự ti mặc cảm |
| Trái nghĩa | Tự tin; đẩy quá đà sang phía kia là tự phụ, tự cao |
Chữ “ti” trong tự ti nghĩa là thấp
Chữ ti (卑) nghĩa gốc là thấp, ở dưới, rồi thành hèn mọn. Nó có mặt trong tôn ti (trên và dưới, thứ bậc), ti tiện (hèn hạ), ti hạ (địa vị thấp). Chữ tự (自) là chính mình, như trong tự học, tự trọng. Đặt cạnh nhau, tự ti là “tự đặt mình xuống thấp”.
Chi tiết đáng để ý: người tự ti không bị ai hạ thấp cả. Chính họ hạ mình xuống. Một bạn học khá nhưng luôn nghĩ “chắc mình sai”, một người hát hay mà không dám cầm micro, đều đang tự xếp mình vào bậc dưới.
Từ điển giải nghĩa tự ti gọn trong một ý: tự đánh giá mình thấp nên thiếu tự tin. Ví dụ thường đi kèm là tự ti về khả năng của mình, tính hay tự ti. Như vậy tự ti có thể là cảm giác thoáng qua trong một việc cụ thể, cũng có thể thành nét tính cách.
Tự ti, khiêm tốn hay nhút nhát?
Ba từ này hay bị đánh đồng, nhất là khi nhìn từ ngoài vào. Một người ít nói về thành tích của mình có thể đang khiêm tốn, cũng có thể đang tự ti. Khác nhau nằm ở cái nhìn bên trong.
| Từ | Người đó nghĩ về mình thế nào | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Tự ti | Thấy mình kém hơn thật, không xứng | Né cơ hội, khó nhận lời khen, hay so sánh |
| Khiêm tốn | Biết rõ khả năng, không khoe khoang | Vẫn nhận việc, vẫn tự tin làm |
| Nhút nhát | Có thể tự đánh giá đúng, chỉ ngại chỗ đông | Đỏ mặt, ít nói trước người lạ |
| Tự phụ | Đánh giá mình cao quá mức | Coi thường người khác, khó nghe góp ý |
Khiêm tốn là đức tính được khen, còn tự ti thì thường khiến người ta thiệt. Ranh giới giữa hai thứ được bàn kỹ hơn trong bài nết khiêm nhường và cách hiểu cho đúng. Phía bên kia, người có niềm tin vững vàng vào bản thân không cần hạ mình, cũng không cần nâng mình lên quá cao.
Tự ti và tự phụ trông như hai đầu đối lập, nhưng đều xuất phát từ việc nhìn mình không đúng thực tế. Đề nghị luận “Bàn về tự ti và tự phụ” ra đời từ chính chỗ đó.
Bảng từ cùng nghĩa và các câu đổi tự tin sang mạnh dạn, bản lĩnh được xếp riêng trong từ cùng nghĩa và ngược nghĩa với tự tin.
Mặc cảm tự ti từ đâu mà có
Trong tâm lý học, cảm giác thấp kém gắn với tên Alfred Adler, nhà tâm lý học người Áo đầu thế kỷ 20. Ông cho rằng ai cũng từng thấy mình nhỏ bé, nhất là lúc còn bé, và cảm giác đó có thể thúc người ta cố gắng. Chỉ khi nó lấn át, khiến người ta bỏ cuộc trước cả khi thử, mới thành mặc cảm.
Ở mức đời thường, có vài nguồn hay gặp:
- Bị so sánh thường xuyên với anh chị em, “con nhà người ta”.
- Bị chê bai ngoại hình, giọng nói, hoàn cảnh gia đình. Chuyện chê vóc dáng có tên riêng trong bài thói miệt thị cơ thể người khác.
- Thất bại liên tiếp mà không ai giúp nhìn lại nguyên nhân.
- Mạng xã hội: chỉ thấy phần đẹp nhất của người khác rồi đặt cạnh phần bình thường của mình.
Tự ti thỉnh thoảng là chuyện ai cũng có. Nhưng nếu nó kéo dài, khiến một người thu mình, mất ngủ, không muốn đến trường hay gặp ai, nên tìm thầy cô, người thân hoặc chuyên gia tâm lý để được lắng nghe và hỗ trợ.
Có một kiểu tự ti gặp cả ở người giỏi: luôn sợ thành tích của mình chỉ là ăn may và sắp bị lật tẩy, gọi là hội chứng kẻ mạo danh.
Thắc mắc về chữ tự ti
Mặc cảm tự ti là gì?
Là trạng thái tự ti đã thành nếp, lặp lại trong nhiều việc chứ không chỉ một lần. Người mang mặc cảm tự ti thường tin chắc mình kém, kể cả khi kết quả thực tế cho thấy điều ngược lại.
Tự ti tiếng Anh là gì?
Tính từ thường dùng là insecure hoặc self-conscious; cảm giác tự ti là inferiority feeling, còn mặc cảm tự ti là inferiority complex.
Tự ti có phải là khiêm tốn không?
Không. Người khiêm tốn biết mình có năng lực nhưng không phô trương. Người tự ti thì thật lòng nghĩ mình không đủ giỏi, nên hay từ chối cơ hội.
Làm sao để bớt tự ti?
Bắt đầu từ việc nhỏ: ghi lại những gì mình đã làm được, bớt so sánh với người khác, nhận lời khen bằng một câu cảm ơn thay vì phủ nhận. Mỗi việc làm xong là một bằng chứng để mình tin vào mình hơn.