Từ đồng nghĩa với phổ biến (tính từ) là thông dụng, rộng rãi, thường gặp; ở nghĩa “chung cho mọi trường hợp” là phổ quát. Khi là động từ (“phổ biến kiến thức”), từ thay là truyền bá. Từ trái nghĩa với phổ biến là hiếm, hiếm gặp, cá biệt, đặc thù.
| Đồng nghĩa | tính từ: thông dụng, rộng rãi, thường gặp, phổ quát; động từ: truyền bá |
| Trái nghĩa | hiếm, hiếm gặp (nghĩa thường thấy); cá biệt, đặc thù (nghĩa chung) |
| Gốc | Hán Việt 普遍 |
Thông dụng, rộng rãi, phổ quát: hợp với nghĩa nào?
| Từ | Thay phổ biến khi | Ví dụ |
|---|---|---|
| thông dụng | nói về từ ngữ, đồ dùng được nhiều người dùng | từ thông dụng |
| rộng rãi | nhấn phạm vi lan ra nhiều nơi | được dùng rộng rãi |
| thường gặp | khẩu ngữ, đi sau danh từ | lỗi thường gặp |
| phổ quát | đúng với mọi trường hợp, giọng học thuật | quy luật phổ quát |
| truyền bá (động từ) | đưa kiến thức đến nhiều người | truyền bá chữ Quốc ngữ |
Phổ cập chỉ gần nghĩa: nó nói việc làm cho ai cũng có, như phổ cập giáo dục; xem phổ cập khác phổ biến ở đâu.
Thứ được nhiều người biết đến không chỉ phổ biến mà còn có thể nổi tiếng; lừng danh, nức tiếng, trứ danh khác nhau thế nào, xem đồng nghĩa, trái nghĩa với nổi tiếng.
Hiếm, cá biệt, đặc thù: trái nghĩa theo từng nghĩa
- Nghĩa “thường thấy”: trái nghĩa là hiếm, hiếm gặp, ít gặp. “Bệnh này phổ biến” ↔ “Bệnh này hiếm gặp”.
- Nghĩa “chung cho cả tập hợp”: trái nghĩa là cá biệt, đặc thù. “Hiện tượng phổ biến” ↔ “trường hợp cá biệt”. Về chữ đặc thù và đặc trưng có bài riêng.
- Động từ phổ biến không có trái nghĩa; giữ kín chỉ đối lập theo ngữ cảnh.
Câu mẫu có thông dụng, truyền bá, cá biệt
- Xe máy là phương tiện thông dụng ở thành phố này.
- Thư viện xã truyền bá cách trồng rau sạch cho bà con.
- Bạn đến muộn chỉ là trường hợp cá biệt của lớp.
- Loài lan ấy hiếm gặp, chỉ mọc trên núi cao.
Thắc mắc về từ phổ biến
Đồng nghĩa với phổ biến là từ gì?
Thông dụng, rộng rãi, thường gặp, phổ quát; động từ là truyền bá.
Trái nghĩa với phổ biến là gì?
Hiếm, hiếm gặp, cá biệt, đặc thù.
Phổ biến và phổ thông có giống nhau?
Không hẳn: phổ thông nói mức cơ bản, hợp với số đông.