Từ đồng nghĩa với non sông là non nước (nước non), sông núi (núi sông), giang sơn, sơn hà và đất nước. Các từ này cùng chỉ đất nước, khác nhau ở độ cổ và giọng văn. Non sông không có từ trái nghĩa: nó gọi tên một thực thể chứ không nằm trên một thang đo.
| Đồng nghĩa | non nước, nước non, sông núi, núi sông, giang sơn, sơn hà, đất nước |
| Trái nghĩa | không có |
| Loại từ | danh từ, văn chương: núi và sông (nói khái quát), dùng để chỉ đất nước |
Non sông, giang sơn hay sơn hà: chọn theo văn phong
| Từ | Giọng | Câu quen |
|---|---|---|
| non sông | thuần Việt, trang trọng mà mềm | non sông liền một dải, non sông tươi đẹp |
| non nước, nước non | thiên về cảnh và tình | non nước hữu tình |
| sông núi, núi sông | mộc, gần lời thường | sông núi quê hương |
| giang sơn | Hán Việt, nhấn đất đai thuộc chủ quyền | giang sơn gấm vóc, thu về một mối |
| sơn hà | cổ nhất, hào hùng | giữ vững sơn hà |
| đất nước | trung tính | dùng được ở mọi kiểu câu |
Một lưu ý: giang sơn trong từ cũ còn nghĩa là cơ nghiệp, như câu ca dao “Có chồng phải gánh giang sơn nhà chồng”. Ở câu ấy không thay bằng non sông được. Bảng xếp theo nguồn gốc từng chữ thì có ở bài từ cùng nghĩa với đất nước.
Non sông có từ nào nghĩa ngược lại không?
Không. Từ điển chỉ ghi đồng nghĩa, không ghi từ trái nghĩa với non sông. “Nước ngoài”, “xứ người” chỉ đứng đối với “nước mình” trong một câu cụ thể, không thành cặp trái nghĩa. Lí do tương tự cũng đúng với chữ Tổ quốc, xem vì sao Tổ quốc không có từ ngược nghĩa.
Đặt câu với non sông và các từ gần
- Bác Hồ viết: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không…”, trong thư gửi học sinh năm 1945.
- Đứng trên đèo nhìn xuống, em thấy non nước hữu tình hiện ra trọn vẹn.
- Truyện kết thúc khi giặc tan, giang sơn lại thu về một mối.
- Bài văn tả chuyến đi xuyên Việt của em kết bằng câu: non sông mình đẹp quá.
Câu hỏi quanh từ non sông
Từ đồng nghĩa với từ non sông là gì?
Non nước, sông núi, giang sơn, sơn hà, đất nước. Câu nói đầy đủ của Bác có ở bài về câu non sông Việt Nam.
Non sông và đất nước khác nhau chỗ nào?
Cùng nghĩa, nhưng non sông là từ văn chương, giàu hình ảnh; đất nước trung tính hơn.