Từ đồng nghĩa với biểu tượng gần nhất là biểu trưng và tượng trưng (danh từ): bồ câu là biểu tượng, biểu trưng, tượng trưng của hòa bình. Trên màn hình máy tính, biểu tượng đổi được thành icon, ký hiệu. Từ trái nghĩa với biểu tượng thì không có: đây là danh từ chỉ một loại hình ảnh, không nằm trên thang đối lập nào.
| Đồng nghĩa | biểu trưng, tượng trưng; icon, ký hiệu (nghĩa máy tính) |
| Trái nghĩa | không có từ trái nghĩa |
| Nghĩa gốc | danh từ: hình ảnh cụ thể mang một ý nghĩa trừu tượng. Xem cách nhận ra biểu tượng trong văn |
Biểu trưng, tượng trưng, ký hiệu: chữ nào thay được biểu tượng
| Từ | Sắc thái | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| biểu trưng | trang trọng, hay chỉ vật được chọn làm dấu hiệu chính thức | cán cân là biểu trưng của công lí; biểu trưng của hội nghị |
| tượng trưng | vừa là danh từ vừa là động từ | hoa sen là tượng trưng cho sự thanh cao |
| ký hiệu | dấu quy ước, không cần mang ý sâu | ký hiệu thùng rác trên màn hình |
| icon | từ mượn, chỉ dùng trong công nghệ | bấm vào icon để mở ứng dụng |
Ranh giới giữa biểu tượng và biểu trưng khá mỏng; điểm khác được bàn kĩ ở bài về chữ biểu trưng. Hình tượng thì rộng hơn, chỉ cả nhân vật, cảnh vật trong tác phẩm, nên không xếp vào nhóm đồng nghĩa.
Biểu tượng có cặp trái nghĩa không?
Không. Biểu tượng là danh từ gọi tên một loại hình ảnh, giống như “bức tranh” hay “ngọn cờ”, nên không có chữ nào đứng ở đầu kia. Khi phân tích văn, có người đặt biểu tượng cạnh hình ảnh tả thực (cái chỉ nói đúng điều nó tả), nhưng đó là hai cách dùng hình ảnh, không phải hai từ trái nghĩa. Điều kiện của một cặp trái nghĩa có ở bài từ trái nghĩa.
Đặt câu với biểu tượng và chữ gần nó
- Cây tre là biểu tượng quen thuộc của làng quê Việt.
- Logo của trường lấy quyển sách mở làm biểu trưng.
- Trong truyện, ngọn đèn tượng trưng cho niềm hi vọng của hai chị em.
- Em bấm vào biểu tượng chiếc loa để bật tiếng.
Hỏi ngắn quanh từ biểu tượng
Đồng nghĩa với biểu tượng là gì?
Biểu trưng, tượng trưng; trên máy tính là icon, ký hiệu.
Biểu tượng và hình tượng có đồng nghĩa không?
Không hẳn. Hình tượng là mọi hình ảnh nghệ thuật trong tác phẩm, còn biểu tượng là hình ảnh đã gánh một ý nghĩa cố định. Xem nghĩa của hình tượng.