Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tiểu sử là gì? Dấu hiệu nhận biết và khác lí lịch, hồi kí ra sao?

Cập nhật 27/05/2025·MMavrick Nguyễn·9 phút đọc
Nội dung chính
  • Tiểu sử khác lí lịch, hồi kí ở đâu?
  • Một bản tóm tắt cuộc đời
  • Năm dấu hiệu nhận ra văn bản tiểu sử
  • Phần tiểu sử tác giả trong sách Ngữ văn

Tiểu sử là bản trình bày tóm tắt thân thế và sự nghiệp của một người: sinh ra ở đâu, lớn lên thế nào, làm được gì, để lại gì. Thường do người khác viết, theo trình tự thời gian và ở ngôi thứ ba. Ở trường, tiểu sử là phần “tác giả” trước mỗi bài đọc; trên mạng xã hội, ô “Tiểu sử” lại là vài dòng tự giới thiệu, gần với chữ bio của tiếng Anh.

Khái niệm Bản tóm tắt thân thế và sự nghiệp của một người
Gốc từ Hán Việt: tiểu (nhỏ, vắn tắt) + sử (chép lại việc đã qua)
Thuộc Danh từ; một dạng văn bản thông tin về con người
Dấu hiệu nhận biết Mốc thời gian, địa danh có thật, kể theo trình tự, ngôi thứ ba, giọng khách quan
Tiếng Anh biography; bản ngắn gọi là short bio
tiểu sử là gì
tiểu sử là gì? Tóm tắt thân thế và sự nghiệp

Tiểu sử khác lí lịch, hồi kí ở đâu?

Bốn từ dưới đây cùng kể chuyện đời một người, nhưng người viết, mục đích và giọng văn khác nhau rất xa.

Từ Ai viết Viết để làm gì Giọng văn
Tiểu sử Thường là người khác Giới thiệu thân thế, sự nghiệp cho người đọc biết Khách quan, ngôi thứ ba
Lí lịch (sơ yếu lí lịch) Chính người đó khai, theo mẫu Thủ tục hành chính: xin việc, nhập học Khô, liệt kê theo mục
Tự truyện Chính người đó Kể đời mình thành một câu chuyện Ngôi thứ nhất, giàu cảm xúc
Hồi kí Người đã trải qua, chứng kiến Ghi lại điều còn nhớ về một thời, một sự kiện Ngôi thứ nhất, có thể kể cả về người khác

Trong chương trình Ngữ văn, đoạn Trong lòng mẹ trích từ Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng là ví dụ quen thuộc của hồi kí tự truyện: tác giả kể tuổi thơ của chính mình bằng giọng “tôi”. Đặt cạnh phần giới thiệu Nguyên Hồng ở đầu bài học sẽ thấy rõ ranh giới: một bên là kỉ niệm, một bên là mốc sự kiện. Bài câu hỏi đọc hiểu đoạn trích Trong lòng mẹ cho thấy giọng hồi kí ấy.

Một bản tóm tắt cuộc đời

Hai chữ Hán Việt nói gần đủ nghĩa: tiểu là nhỏ, vắn tắt; sử là chép lại việc đã qua. Tiểu sử vì thế là “pho sử nhỏ” của một đời người. Từ điển tiếng Việt định nghĩa nó là thân thế và sự nghiệp của một người, trình bày một cách tóm tắt, với ví dụ tóm tắt tiểu sử của các ứng cử viên; từ cũ đồng nghĩa là tiểu truyện.

Chữ “tóm tắt” là chìa khóa. Một cuốn sách dày kể đời một danh nhân vẫn có thể gọi là tiểu sử, nhưng tinh thần chung vẫn là chọn lọc: giữ những gì làm nên con người ấy, bỏ những chuyện vụn vặt. Trong sách giáo khoa, phần tiểu sử tác giả thường chỉ dài một đoạn.

Năm dấu hiệu nhận ra văn bản tiểu sử

  1. Có mốc thời gian. Năm sinh, năm mất, năm ra đời tác phẩm, các chặng đời.
  2. Có tên riêng, địa danh thật. Quê quán, nơi học, nơi làm việc, gia đình.
  3. Kể theo trình tự. Phần lớn đi từ lúc sinh ra đến khi mất hoặc đến hiện tại.
  4. Ngôi thứ ba, giọng khách quan. Người viết đứng ngoài, gọi nhân vật là “ông”, “bà” hoặc bằng tên.
  5. Có phần đánh giá ngắn về sự nghiệp. Thường ở cuối: người ấy để lại gì, được nhìn nhận ra sao.

Văn bản có đủ năm dấu hiệu trên là tiểu sử. Nếu chuyển sang “tôi” và kể nhiều cảm xúc, đó đã nghiêng về tự truyện hoặc hồi kí.

Phần tiểu sử tác giả trong sách Ngữ văn

Gần như bài học văn bản nào cũng mở đầu bằng vài dòng về tác giả. Thử đọc một đoạn tiểu sử ngắn viết theo lối ấy:

Nguyễn Du, tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên, quê làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Ông sống vào buổi giao thời cuối Lê đầu Nguyễn, từng làm quan dưới triều Nguyễn và mất năm 1820 tại Huế. Tác phẩm tiêu biểu nhất của ông là Truyện Kiều.

Đoạn này đủ dấu hiệu: tên hiệu, quê quán, mốc năm mất, trình tự đời, câu đánh giá cuối. Nó không có chữ “tôi”, không có cảm xúc của người viết. Muốn đọc bản đầy đủ hơn, xem thân thế và con đường làm quan của Nguyễn Du.

Tiểu sử hay không chỉ liệt kê. Bài chuyện đời ông vua truyện cổ tích người Đan Mạch là ví dụ: các mốc đời được kể kèm chi tiết giúp người đọc hiểu vì sao những truyện ông viết lại buồn và đẹp như thế. Đó là lí do sách Ngữ văn đặt tiểu sử trước tác phẩm: hiểu người rồi mới hiểu văn.

Còn ô “Tiểu sử” trên Facebook hay TikTok là chuyện khác hẳn: chỉ dài vài chữ, tự mình viết, đôi khi chỉ là một câu đùa. Chuyện viết ô này cho gọn có ở bài mấy dòng tự giới thiệu dưới ảnh đại diện.

Bốn câu luyện tập về tiểu sử

Câu 1

Câu 1: Đoạn văn sau là tiểu sử hay tự truyện? “Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo ở ven sông. Những ngày mưa, mẹ tôi thường ngồi vá lưới bên bậu cửa.”

Đáp án: Tự truyện (hoặc hồi kí). Người viết xưng “tôi”, kể chuyện đời mình kèm cảm xúc và chi tiết riêng, không có mốc thời gian, không đứng ngoài để giới thiệu.

Câu 2

Câu 2: Kể tên ba thông tin không thể thiếu trong một bản tiểu sử tác giả.

Đáp án tham khảo: Năm sinh (và năm mất nếu đã mất), quê quán, sự nghiệp với tác phẩm tiêu biểu. Có thể thêm tên chữ, bút danh, hoàn cảnh gia đình nếu liên quan đến sáng tác.

Câu 3

Câu 3: Vì sao bản tiểu sử thường viết ở ngôi thứ ba?

Đáp án: Vì tiểu sử là văn bản giới thiệu, cần khách quan. Ngôi thứ ba giúp người viết đứng ngoài, trình bày sự việc có thể kiểm chứng thay vì cảm xúc riêng.

Câu 4

Câu 4: Viết một bản tiểu sử ngắn khoảng ba câu về một người thân, đúng các dấu hiệu đã học.

Đáp án tham khảo: “Bà nội em tên là Lê Thị Hoa, sinh năm 1950 ở một làng ven biển. Bà làm giáo viên tiểu học gần bốn mươi năm, nghỉ hưu năm 2005. Đến nay, nhiều học trò cũ vẫn về thăm bà dịp Tết.” Bài có tên, mốc năm, nơi chốn, trình tự thời gian và một câu nhận xét cuối, đều ở ngôi thứ ba.

Tiểu sử trên giấy tờ, trong sách và trên mạng

Tiểu sử tiếng Anh là gì?

Là biography. Bản tiểu sử do chính người đó viết gọi là autobiography (tự truyện). Trên mạng xã hội, ô giới thiệu ngắn gọi là bio, rút gọn từ biography.

Tiểu sử bản thân là gì?

Là bản tự trình bày ngắn về mình: họ tên, năm sinh, quê quán, quá trình học tập và công tác. Nó hay xuất hiện trong hồ sơ, đơn từ, nhất là khi ứng cử hoặc xin việc, gần với phần “tóm tắt quá trình” trong sơ yếu lí lịch.

Tiểu sử tóm tắt khác tiểu sử đầy đủ thế nào?

Bản tóm tắt chỉ giữ các mốc chính, thường vài câu đến một đoạn. Bản đầy đủ có thể dài cả cuốn sách, kể chi tiết các chặng đời, quan hệ, hoàn cảnh sáng tác.

Ô “Tiểu sử” trên Facebook dùng để làm gì?

Đó là dòng giới thiệu ngắn hiện dưới ảnh đại diện. Người dùng tự viết, có thể là câu châm ngôn, nghề nghiệp hay sở thích; không cần theo khuôn tiểu sử ở trường.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5